Қазақстанда өндірілетін полимерлердің түрлері
47-параграф · Оқулықтың 163–166-беттері
«Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Қазақстанда өндірілетін полимерлердің түрлері» тақырыбы, 47-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қазақстандағы кәсіпорын пропенді полимерлеп қапқа арналған шикізат алды. Бұл қандай полимер?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Полипропилен
Жауап нұсқалары
- A.Полиэтилен
- B.Полистирол
- C.Полипропилендұрыс
- D.Поливинилхлорид
- E.Полиэтилентерефталат
Түсіндірме
Ереже: Қосылу полимерленуінде алкеннің қос байланысы ашылып, атомдары көмірсутекті тізбектің қайталанатын буынында сақталады. Пропеннен метилді бүйір тобы бар полипропилен түзіледі.
Қолдану: Берілген шикізат CH2=CH–CH3 болғандықтан, буын –CH2–CH(CH3)–. Қап жасауға қолданылуы қосымша контекст, ал полимердің атауын анықтайтын белгі — мономердің құрылысы.
Қате нұсқалар: A) Полиэтиленнің бастапқы мономері этен; берілген пропеннің метил тобы буында сақталады.
B) Стирол мономерінде фенил тобы бар; берілген пропенде ароматты сақина болмайды.
D) Винилхлорид құрамында хлор бар; пропеннің көмірсутекті құрамында хлор жоқ.
E) PET қышқыл мен диолдың эфирлік тізбегінен алынады; пропен ондай функционалдық топтар бермейді. Ишара: Мономердегі CH3 бүйір тобы қайда қалатынын көрсет.
Дұрыс жауап: Пленканы екі бағытта бағдарлау
Жауап нұсқалары
- A.Материалды толық жандырып күлге айналдыру
- B.Пленканы екі бағытта бағдарлаудұрыс
- C.Пленканы тек бір бағытта созу
- D.Полипропиленді нәруызға айналдыру
- E.Полимерге міндетті екі хлор атомын қосу
Түсіндірме
Ереже: Полимер пленкасын бағдарлау тізбектердің кеңістікте реттелуін өзгертеді. Биаксиалды өңдеу ұзындық және көлденең бағыттарда бағдарлау арқылы қасиеттерін бейімдейді.
Қолдану: BOPP қысқартуы жаңа химиялық мономерді емес, полипропилен пленкасының өңделуін көрсетеді. Сондықтан дұрыс жауапта екі бағыт бар; атом қосу не толық ыдырату жоқ.
Қате нұсқалар: A) Жандыру пленканы бұзады; бағдарланған өнім алу физикалық өңдеуге жатады.
C) Бір бағытты бағдарлау биаксиалды деген екі ось ұғымын толық бермейді.
D) Бағдарлау макромолекулалардың орналасуын өзгертеді; полимерді нәруызға айналдырмайды.
E) Атаудағы екі бағыт хлор саны емес; полипропиленнің негізгі құрамы көмірсутекті болады. Ишара: «Би» бөлігін бағыттар санымен байланыстыр.
Дұрыс жауап: Полимер шикізатын бұйымға өңдеу
Жауап нұсқалары
- A.Полимер шикізатын бұйымға өңдеудұрыс
- B.Мұнайды жер қойнауынан өндіру
- C.Полимерді аминқышқылдарға гидролиздеу
- D.Пропен мономерін полимерлеу
- E.Пропенді глюкозаға ашыту
Түсіндірме
Ереже: Полимерді өндіру мен дайын полимерден бұйым жасау — құн тізбегінің бөлек сатылары. Түйіршікті балқытып қалыптау химиялық синтездің осы жерде жүргенін дәлелдемейді.
Қолдану: Шартта шикізаттың дайын полипропилен екені анық көрсетілген. Пленка шығаратын цехқа сенімді түрде өңдеу сатысын жатқызамыз, ал бастапқы мономер синтезін оған телімейміз.
Қате нұсқалар: B) Пленка жасау мұнай өндірумен бір операция емес; шартта кен өндіру дерегі жоқ.
C) Полипропилен нәруыз емес, ал пленка қалыптау оның аминқышқылдарға айналуын білдірмейді.
D) Дайын түйіршік сатып алынған; мономерді полимерлеу осы кәсіпорында жүргені айтылмаған.
E) Полипропиленді өңдеу көмірсулар ашытуы емес; мұнда биологиялық субстрат берілмеген. Ишара: Кәсіпорынға не кірді: мономер ме, дайын полимер ме?
Дұрыс жауап: Пропанның дегидрленуі
Жауап нұсқалары
- A.Глюкозаның сүтқышқылды ашуы
- B.Полиэфирдің гидролизі
- C.Пропанның дегидрленуідұрыс
- D.Пропеннің гидрленуі
- E.Этанолдың этерификациясы
Түсіндірме
Ереже: Алканнан сутек бөлініп алкен түзілсе, өзгеріс дегидрлену деп аталады. Көміртек қаңқасы сақталып, екі сутек атомының жоғалуы қос байланыс түзуге сәйкес келеді.
Қолдану: C3H8 құрамынан H2 алсақ C3H6 қалады. Алынған пропен келесі бөлек сатыда полимерленеді; бірінші сатыны полимерлену деп атау екі операцияны шатастырады.
Қате нұсқалар: A) Көмірсу жоқ; көміртек саны үш болатын көмірсутек сутек жоғалтады.
B) Бірінші сатыда эфирлік байланыс та, су да жоқ; пропан молекуласы өзгеріп тұр.
D) Гидрлеуде сутек қосылады; сызбада пропаннан H2 бөлініп, қанықпаған пропен түзіледі.
E) Этанол мен карбон қышқылы берілмеген; эфир синтезі бұл теңдеуге сәйкес емес. Ишара: Реакцияда H2 қосылды ма, бөлінді ме?
Дұрыс жауап: Жаңа кәсіпорындар туралы дерекпен қайта тексеру керек
Жауап нұсқалары
- A.Өндіріс орны өзгергендіктен пропен мономер болмайды деу
- B.2022 жылғы кәсіпорынды 2020 жылы жұмыс істеді деп санау
- C.Жаңа кәсіпорындар туралы дерекпен қайта тексеру керекдұрыс
- D.Жаңа зауыт іске қосылса полипропилен формуласы өзгереді деу
- E.2020 жылғы санды барлық кейінгі жылға өзгеріссіз көшіру
Түсіндірме
Ереже: Өнеркәсіп статистикасы мен кәсіпорын тізімі уақытқа байланысты жаңарады. Тұрақты химиялық заңдылықты нақты жылдағы өндірістік ахуалдан ажырату қажет.
Қолдану: 2022 жылғы жаңа KPI өндірісі бар болса, 2020 жылғы жалғыз өндіруші туралы сөйлем қазіргі кезеңнің толық сипаттамасы бола алмайды. Жыл мен бастапқы дерек бірге тексеріледі.
Қате нұсқалар: A) Пропеннің полипропилен үшін мономерлік рөлі географиялық өзгерістен жойылмайды.
B) Кейінгі іске қосылу бұрынғы жылға көшірілмейді; әр деректің уақытын сақтау қажет.
D) Өндіріс орны мен жылы өзгереді, бірақ сол полимердің химиялық буыны оған тәуелді емес.
E) Кәсіпорындар саны уақытқа тәуелді; 2022 жылғы жаңа өндіріс ескі жалғыздық тұжырымын өзгертеді. Ишара: Химиялық құрылым мен кәсіпорын санының қайсысы уақытпен өзгереді?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.