Атмосфера, гидросфера және литосфераның ластануы

Ереже: Атмосфера — Жердің газды қабығы, гидросфера — су жүйелерінің жиынтығы, литосфера — қатты сыртқы қабық. Ластану бір ортадан екіншісіне өтуі мүмкін болғанымен атаулар ажыратылады.

Қолдану: Шарттағы газ, су және қатты қабық үш бөлек нысан. Сондықтан дұрыс сәйкестікте әр термин өз ортасын білдіреді; оларды бір зат не барлық тіршілікке теңестіруге болмайды.

Қате нұсқалар: A) Үш атаудың мағынасы орын ауыстырылған; атмосфераның негізгі нысаны газдар.

B) Гидро суға қатысты, ал литосфера қатты қабықты білдіреді; сәйкестік теріс.

D) Жердің осы қабықтары бірдей емес; су мен қатты орта бөлек қарастырылады.

E) Қабық атаулары биомолекула класын емес, Жер орталарын сипаттайды. Ишара: «Гидро» суға, «лито» қатты жынысқа қатысты.

Ереже: Біріншілік ластаушы ластану көзінен тікелей түседі. Екіншілік ластаушы бастапқы заттардың ортадағы химиялық өзгерісінен пайда болады; жіктеу түзілу жолына сүйенеді.

Қолдану: Сұрақта SO2 мұржадан дайын түрде бөлінген деп анық берілген. Демек осы сызбадағы рөлі біріншілік; кейін басқа өнімге айналуы бұл бастапқы сәтті өзгертпейді.

Қате нұсқалар: A) Ластаушы зат пен электромагниттік сәуле бір ұғым емес; берілгені химиялық газ.

B) Екіншілік ластаушы ауадағы реакцияда түзіледі; мұнда SO2 тікелей көзден шыққан.

C) SO2 мен H2O әртүрлі қосылыстар; газ формуласы суды білдірмейді.

E) SO2 газ ретінде атмосфераға берілген; судағы бөлшек деп ауыстыру дұрыс емес. Ишара: Зат көзден дайын күйде шықты ма?

Ереже: Екіншілік ластаушылар ауада прекурсорлардың реакциясынан түзіледі. Жер маңындағы озонның фотохимиялық түзілуіне NOx, ұшқыш органикалық қосылыстар және күн сәулесі қатысады.

Қолдану: Шарт озонның ауада пайда болғанын көрсетеді. Сондықтан ол осы жағдайда екіншілік ластаушы; стратосферадағы озонның қорғаныш рөлі қаладағы озонды автоматты пайдалы етпейді.

Қате нұсқалар: A) Сұрақ қала ауасындағы озонды сипаттайды; биіктігі мен қызметін жоғары қабатқа ауыстыруға болмайды.

B) Жер маңындағы озон ауа сапасына әсер ететін тотықтырғыш; оны міндетті зиянсыз деу қате.

D) Озон газ молекуласы O3; берілгені ауадағы фотохимиялық үдеріс.

E) Шартта озон тікелей шығарылмай, ауадағы реакция нәтижесінде түзілген. Ишара: Соңғы зат ауада түзілді ме, мұржадан шықты ма?

Ереже: Ауадағы күкірт диоксиді мен азот оксидтері тотығып, ылғалмен байланысты қышқылдық өнімдер бере алады. Олар қышқылды тұнба түзілуінің маңызды прекурсорлары ретінде қарастырылады.

Қолдану: SO2 күкіртті қышқылдық өнімдерге, NOx азотты қышқылдық өнімдерге жол ашады. Жай ауадағы азот пен оттекті атау өнеркәсіптік шығарындылардың осы өзгерісін анықтамайды.

Қате нұсқалар: A) Ауаның негізгі газдарын жеке атау қышқылдық тұнбаның негізгі өнеркәсіптік прекурсорларын көрсетпейді.

B) Метан климатқа әсер етуі мүмкін, бірақ гелиймен бұл жұп қышқылды тұнбаның негізгі SO2/NOx жолы емес.

C) Бұл инертті газдар берілген қышқыл түзілу механизмінің негізгі прекурсорлары емес.

E) Аргон инертті газ; осы жұп күкірт және азот қышқылдарының түзілуін түсіндірмейді. Ишара: Күкірт және азот оксидтерін таңда.

Ереже: Мектептік модельде pH сутек ионы концентрациясының теріс ондық логарифмі. Бір pH бірлігі концентрацияның он есе өзгерісіне сәйкес, төмен pH жоғары [H+] береді.

Қолдану: Бірінші үлгіде [H+]=10⁻4, екіншісінде 10⁻5 моль/л. Қатынас 10⁻4/10⁻5=10, сондықтан pH 4 үлгісі осы модельде он есе жоғары H+ концентрациясына ие.

Қате нұсқалар: A) pH айырмасын жай екі еселеуге болмайды; концентрация ондық дәрежемен өзгереді.

B) pH бір бірлікке өзгергенде концентрация бірдей қалмайды; шкала логарифмдік.

C) Бұл pH екі бірлікке төмендегенге сәйкес; берілген айырма бір бірлік қана.

D) pH мәнінің өзін еселік қатынас ретінде қолданған; 10 дәрежелері салыстырылуы керек. Ишара: pH айырмасынан 10-ның дәрежесін тап.