Химия және өмір
49-параграф · Оқулықтың 173–177-беттері
«Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Химия және өмір» тақырыбы, 49-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Бірдей өнімді алудың екі жолы бар: A жолы қалдықты түзілген соң тазартады, B жолы оның түзілуін бастапқыдан…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: B жолы: қалдықты түзілу сатысында азайту
Жауап нұсқалары
- A.Өнім түсін өзгерту, қалдық массасын сақтап қалу
- B.Қалдықты басқа аумаққа тасымалдау
- C.Қалдықты сұйылтып көлемін ұлғайту
- D.A жолы: тек соңғы тазартуды күшейту
- E.B жолы: қалдықты түзілу сатысында азайтудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жасыл химияда қалдық пайда болғаннан кейін оны өңдеумен қатар, түзілуін бастапқы жобалау кезінде болдырмауға басымдық беріледі. Алдын алу мәселенің көзін өзгертеді.
Қолдану: B жолында қалдықтың өзі аз түзіледі, сондықтан сұралған қағиданы тікелей іске асырады. A жолы шығарындыларды өңдейді, бірақ алғашқы синтездегі қалдық мөлшері сақталуы мүмкін.
Қате нұсқалар: A) Түс өзгеруі қалдық мөлшерін азайтпайды; бағаланатын үдеріс өзгермеген.
B) Орнын ауыстыру оның түзілуін тоқтатпайды; мәселе географиялық басқа жерге көшеді.
C) Сұйылту қалдық заттың массасын жоймайды; түзілуін азайтатын тәсіл болмайды.
D) Соңғы тазарту пайдалы шара болуы мүмкін, бірақ қалдық түзілуінің алдын алумен бір саты емес. Ишара: Шара қалдық пайда болғанға дейін ме, кейін ме?
Дұрыс жауап: Атомдық үнемділіктің
Жауап нұсқалары
- A.Тек еріткіштің уыттылығының
- B.Атомдық үнемділіктіңдұрыс
- C.Тек нақты оқшауланған шығымның
- D.Тек тасымал қашықтығының
- E.Тек аппараттың электр қуатының
Түсіндірме
Ереже: Атомдық үнемділік бастапқы реагент атомдарының мақсатты өнімге қаншалықты кіретінін сипаттайды. Бұл стехиометриялық өлшем нақты тәжірибелік шығымнан және энергия шығынынан бөлек.
Қолдану: Барлық атом бір мақсатты өнім құрамында болса, осы теңдеудің атомдық үнемділігі жоғары, идеалды модельде 100%. Бірақ өнімді оқшаулау шығындары немесе еріткіш қаупі туралы қосымша дерек керек.
Қате нұсқалар: A) Өнімге атомдар өтуі еріткіштің қауіпсіздігін анықтайтын мәлімет емес.
C) Атомдардың стехиометриялық сақталуы нақты бөліп алу шығынын анықтамайды; шығым төмен болуы мүмкін.
D) Реакция атомдарының тағдыры логистикалық қашықтықты өзгертетін не өлшейтін шама емес.
E) Атомдық құрам электр энергиясының нақты жұмсалуын өздігінен көрсетпейді. Ишара: Атомдардың қай өнімге өткенін бақыла.
Дұрыс жауап: Қауіптілігі төмен химиялық синтезді жобалау
Жауап нұсқалары
- A.Тек реакцияның атомдық үнемділігін автоматты 100% деу
- B.Қалдықты міндетті ашық ауада тарату
- C.Дайын өнімнің әсерін өзгертпей тек түсін бағалау
- D.Тек өнімнің қызмет мерзімін қысқарту
- E.Қауіптілігі төмен химиялық синтезді жобалаудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қауіпсіздеу синтезді жобалау бастапқы және түзілетін заттардың адам мен ортаға қауіптілігін азайтады. Бұл қағида дайын өнімнің қызметінен бөлек өндірістік жолды бағалайды.
Қолдану: Сұрақта өнімнің өзі сақталған, ал улы реагент ауысқан. Сондықтан ең тікелей өзгеріс синтез тәсілінің қауіпсіздігі болады; өнімнің ыдырауы не энергиясы туралы шарт жоқ.
Қате нұсқалар: A) Реагент уыттылығы төмендеуі атомдардың мақсатты өнімге толық өтуін кепілдемейді.
B) Қауіптілігі төмен синтез қалдықты тарату емес; ауыстырылған реагентке қатысты шешім.
C) Мұнда түс емес, синтез реагентінің қауіптілігі өзгерген; нақты шараны сипаттамайды.
D) Қызмет мерзімі берілмеген; реагент ауыстыру үдерістің қауіпсіздігіне қатысты. Ишара: Ненің қаупі азайды: реагенттің бе, дайын өнімнің бе?
Дұрыс жауап: Қызметін сақтайтын қауіпсіздеу химиялық өнім жобалау
Жауап нұсқалары
- A.Өндіріс еріткішін міндетті көбейту
- B.Қызметін сақтайтын қауіпсіздеу химиялық өнім жобалаудұрыс
- C.Тек барлық реагентті жаңартылатын деп жариялау
- D.Уыттылықты елемей тек шығымды өлшеу
- E.Өнім қызметін толық жою
Түсіндірме
Ереже: Жасыл химия өнімнің қажетті қызметін сақтап, жағымсыз әсерін төмендетуді көздейді. Тиімділік пен қауіпсіздікті бірге бағалау дайын химиялық өнімді жобалауға жатады.
Қолдану: Шартта синтез реагенті емес, сатылатын тазартқыштың уыттылығы төмендеген. Сондықтан дұрыс қағида — қауіпсіздеу өнім; оның тиімділігін жоғалту міндетті талап емес.
Қате нұсқалар: A) Еріткіш мөлшері берілмеген; дайын өнімнің қасиеті жөніндегі өзгерісті түсіндірмейді.
C) Шикізаттың көзі анықталмаған; өнім қауіпсіздігі оның жаңартылуымен бір ұғым емес.
D) Өнімнің азайған уыттылығы негізгі берілген белгі; оны елемеу қағиданы жоғалтады.
E) Шартта тиімділік сақталған; толық қызметсіз материалға айналдыру айтылмаған. Ишара: Қызметі мен уыттылығының қайсысы сақталып, қайсысы өзгерді?
Дұрыс жауап: Қажетсіз еріткішті қолданбау
Жауап нұсқалары
- A.Еріткіш көлемін ғана жасырып, сол күйде сақтау
- B.Еріткішті тек атауы ұзын болғандықтан таңдау
- C.Қажетсіз еріткішті қолданбаудұрыс
- D.Барлық сұйық еріткіш міндетті қауіпсіз деу
- E.Еріткішті әдет үшін көбірек қосу
Түсіндірме
Ереже: Еріткіштер мен бөлуге арналған қосалқы заттарды мүмкіндігінше аз қолданады. Егер олар қажет болса, қауіпсіздеу баламалар таңдалады; қажетсіз заттан бас тарту бірінші мүмкіндік.
Қолдану: Шарт өнім сапасы еріткішсіз сақталатынын анық берді. Осы жағдайда оны алып тастау қосалқы материал шығынын азайтады; барлық сұйықты бірдей қауіпсіз деу қажет емес.
Қате нұсқалар: A) Есепті жасыру заттың нақты қолданылуын азайтпайды; өндірістік шешім өзгермейді.
B) Атау ұзындығы қажеттілік пен қауіпсіздік өлшемі емес; таңдау қасиеттерге сүйенуі керек.
D) Сұйық күй қауіпсіздік кепілдігі емес; уыттылық пен өзге қасиеттер жеке бағаланады.
E) Қажетсіз қосалқы затты көбейту азайту қағидасына кері; өнім сапасы онсыз да сақталған. Ишара: Еріткіш осы үдеріске шынымен қажет пе?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Пластмассалар, каучуктер, талшықтар
- Пластмассалар мен талшықтарды анықтау
- Қазақстанда өндірілетін полимерлердің түрлері
- Дәрумендер және гормондар туралы түсінік. Биогенді органикалық заттардың рөлі
- Атмосфера, гидросфера және литосфераның ластануы
- Парниктік эффект
- Қазақстанның химия өнеркәсібінің түрлі салаларындағы экологиялық мәселелер
Сұрақтар «Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.