Парниктік эффект

Ереже: Жер беті жылулық инфрақызыл сәуле шығарады. Парниктік газдар оның белгілі толқын ұзындықтарын жұтып, әр бағытқа қайта сәуле шығарады, бұл бет пен төменгі атмосфераның энергия балансына әсер етеді.

Қолдану: Дұрыс жауап жұту мен қайта сәуле шығаруды бірге қамтиды. Жылу ғарышқа мүлде шықпайды деу дұрыс емес: жалпы шығатын энергия сақталады, бірақ сәулелік тасымал шарттары өзгереді.

Қате нұсқалар: A) Барлық жарықты шағылыстыру жердің қызуын азайтар еді; негізгі парниктік механизм ұзынтолқынды сәулеге қатысты.

C) Озонның химиялық бұзылуы бөлек үдеріс; парниктік әсердің жалпы анықтамасы болмайды.

D) Жер беті жылулық сәуле шығарады; парниктік әсер осы сәуленің атмосферамен алмасуына қатысты.

E) Желді тоқтату сәулелік жұту мен шығару механизмін түсіндірмейді. Ишара: Жерден шығатын сәуленің түріне назар аудар.

Ереже: Парниктік газ қасиеті атмосферада мол болуымен ғана емес, жылулық сәулені жұтуымен байланысты. CO2, CH4 және N2O осы әсерге қатысатын маңызды газдар.

Қолдану: Әр жауаптағы барлық мүшені тексереміз: бірінші қатардың үшеуі де сәйкес. Басқа қатарларда бір дұрыс мысалмен бірге негізгі парниктік газ саналмайтын газдар қосылған.

Қате нұсқалар: B) N2O парниктік газ, бірақ неон мен аргон бұл қатардың барлық мүшесін дұрыс етпейді.

C) Бұл газдар атмосферада көп болғанымен, негізгі парниктік газдар ретінде осы қатарға жатпайды.

D) CO2 дұрыс, бірақ N2 мен Ar негізгі парниктік жұтушы газдар қатарына кірмейді.

E) Метан дұрыс мысал, ал O2 мен He-ді негізгі парниктік газдарға қосу қате. Ишара: Газдың молдығын емес, инфрақызыл сәулемен әсерлесуін ойла.

Ереже: Азоттың бірнеше оттекті қосылысы бар, сондықтан атау мен формуланы дәл ажыратады. N2O-да O −2 болғанда екі N-нің орташа тотығу дәрежесі +1 болады.

Қолдану: Берілген азот(I) оксидіне N2O сәйкес: 2x−2=0, x=+1. NO және NO2 басқа оксидтер, ал N2 мен NH3 оксид емес; азотты барлық газды бір атаумен біріктірмейміз.

Қате нұсқалар: A) Бұл жай азот молекуласы, құрамында оттек жоқ; азот оксиді емес.

B) Аммиакта оттек болмайды; сутекті қосылыс берілген оксидке сәйкес емес.

C) NO — азот(II) оксиді; оны N2O-мен теңестіруге болмайды.

E) NO2 — азот(IV) оксиді; оның формуласы мен азоттың орташа тотығу дәрежесі басқа. Ишара: Екі азотқа бір оттек келетін формуланы тап.

Ереже: Табиғи парниктік әсер атмосфераның қалыпты энергия балансының бөлігі. Мәселе оның кез келген болуы емес, антропогендік өзгерістердің жылулық теңгерімді күшейтіп өзгертуінде.

Қолдану: Дұрыс жауап табиғи әсердің тіршілікке қолайлы жағдайдағы рөлін көрсетеді. Өнеркәсіптік күшеюді табиғи құбылыспен шатастырып, оны толық жою қажет деу дұрыс қорытынды емес.

Қате нұсқалар: A) Ғарышқа сәуле шығу жалғасады; табиғи парниктік әсер тасымал шартын өзгертеді.

C) Табиғи әсер жылулық жағдайды ұстайды; оны толық жою Жерді едәуір салқындатар еді.

D) Табиғи парниктік газдар мен сәулелік әсер адам өнеркәсібіне дейін де болған.

E) Парниктік әсер мен озонның химиялық бұзылуы бір міндетті үдеріс емес. Ишара: Табиғи әсерді оның адам әрекетінен күшеюінен ажырат.

Ереже: Қазба отын толық жанғанда оның көміртегі көмірқышқыл газына айналады. Бұл ұзақ геологиялық қорда тұрған көміртекті атмосфераның айналымына қосады.

Қолдану: Сұрақ көміртектің түрін сұрайды, сондықтан дұрыс жауап CO2. Су қатар түзілуі мүмкін, бірақ оның құрамында көміртек жоқ; оттек пен азотқа айналу химиялық жану емес.

Қате нұсқалар: A) Су сутектің тотығу өнімі болуы мүмкін, бірақ көміртектің тағдырын көрсетпейді.

C) Оттек жануда жұмсалады; көміртек атомын оттек молекуласы ретінде шығару құрамға қайшы.

D) Гелий көміртекті отынның химиялық жану өнімі емес; ядролық айналу берілмеген.

E) Көміртек азот элементіне айналмайды; отынның көміртекті жану өнімі бөлек. Ишара: Жану өнімдерінің қайсысында көміртек бар?