Қазақстанның химия өнеркәсібінің түрлі салаларындағы экологиялық мәселелер
52-параграф · Оқулықтың 189–193-беттері
«Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Қазақстанның химия өнеркәсібінің түрлі салаларындағы экологиялық мәселелер» тақырыбы, 52-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қазақстандағы бұрын жабылған кеніштің қалдық қоймасынан ластағыштар әлі таралып жатыр. Бұл қандай мәселенің…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Тарихи ластану
Жауап нұсқалары
- A.Тарихи ластанудұрыс
- B.Ластану жоқ, себебі кеніш жұмыс істемейді
- C.Тек атмосферадағы табиғи оттек үлесі
- D.Тек жаңа кәсіпорынның осы күнгі синтезі
- E.Тек полимердің мономер атауы
Түсіндірме
Ереже: Тарихи ластану бұрынғы қызметтен қалған ластағыштардың бүгінгі ортаға әсер етуімен байланысты. Нысанның жұмыс істемеуі оның химиялық қалдығын қауіпсіз етіп жібермейді.
Қолдану: Кеніш жабылған, бірақ қалдық қоймасы белсенді таралу көзі болып қалған. Сондықтан берілген мәселе тарихи ластану; бақылау мен қалпына келтіру қазіргі кезеңде де қажет.
Қате нұсқалар: B) Кәсіпорын жабылуы қалдықтың таралуын автоматты тоқтатпайды; шартта таралу жалғасып тұр.
C) Қалдық қоймасынан ластағыш таралуы ауаның қалыпты оттек үлесімен бір мәселе емес.
D) Көз бұрынғы өндірістен қалған; оны міндетті жаңа өндіріс деп атау уақыттық белгіні бұзады.
E) Шарт ортадағы ескі ластану көзін сипаттайды; мономердің химиялық жіктеуі сұралмаған. Ишара: Көз қазіргі өндіріс пе, бұрынғы қызметтің қалдығы ма?
Дұрыс жауап: Теңіз су көлемінің кемуі
Жауап нұсқалары
- A.Кірістің азаюы теңізге мүлде әсер етпеуі
- B.Судың барлық молекуласы тұзға айналуы
- C.Су көлемінің міндетті шексіз өсуі
- D.Теңіз су көлемінің кемуідұрыс
- E.Суару әрқашан булануды толық тоқтатуы
Түсіндірме
Ереже: Су қоймасының балансы кіріс, шығыс және қор өзгерісінен тұрады. Өзендік кіріс азайып, қалған ағындар өзгермесе, су қорын сақтау мүмкіндігі төмендейді.
Қолдану: Берілгені — теңізге түсетін судың азаюы, сондықтан осы модельде көлем кемуі күтіледі. Аралдың тарихи мәселесінде өзен суын суаруға бұру маңызды себеп болған; бұл барлық фактор тек біреу дегенді білдірмейді.
Қате нұсқалар: A) Бірдей шығыс жағдайында кіріс өзгеруі балансты өзгертеді; әсер жоқ деген негізсіз.
B) Су балансы көлем өзгерісін сипаттайды; H2O молекулаларының түгел тұзға айналуы емес.
C) Кіріс азайған, ал басқа факторлар тең; шексіз өсу су балансына қайшы.
E) Өзен суын алу теңіз бетіндегі булануды автоматты нөл етпейді; шартта ондай өзгеріс жоқ. Ишара: Кіріс азайғанда бірдей шығыс қалай өтеледі?
Дұрыс жауап: Радионуклидтерді анықтау және иондаушы сәулеленуді өлшеу
Жауап нұсқалары
- A.Тек пластиктің созылуын тексеру
- B.Радионуклидтерді анықтау және иондаушы сәулеленуді өлшеудұрыс
- C.Кәсіпорын атауын ауыстырып бақылауды тоқтату
- D.Тек судың иісін жақсы деп бағалау
- E.Тек топырақтың түсін көзбен салыстыру
Түсіндірме
Ереже: Радиоактивті ластану радионуклидтер мен олардың сәуле белсенділігін тиісті әдістермен анықтауды қажет етеді. Көрініс немесе иіс радиологиялық жағдайдың сенімді өлшемі болмайды.
Қолдану: Шарт радионуклидтер бар екенін анық бергендіктен бақылау сол агентке бағытталады. Сәуле өлшеу мен құрам талдауы нақты жағдайды бағалайды; бүкіл өңір біркелкі ластанған деген қосымша тұжырым жасалмайды.
Қате нұсқалар: A) Полимер механикасын тексеру учаскенің радионуклид құрамы мен сәулеленуін көрсетпейді.
C) Атау өзгеруі қалдық белсенділігін өзгертпейді және радиологиялық мониторингті алмастырмайды.
D) Иіс радионуклидтер жоқтығының дәлелі емес; тиісті талдау қажет.
E) Радиоактивтілік міндетті көрінетін түс бермейді; көзбен бақылау арнайы өлшеуді алмастырмайды. Ишара: Ластаушы агенттің өзін қандай құрал анықтайды?
Дұрыс жауап: Май қабатын физикалық бөлу
Жауап нұсқалары
- A.Май қабатын физикалық бөлудұрыс
- B.Мөлдірлікке қарамай барлық суды таза деп атау
- C.Суды жай басқа өзенге төгу
- D.Майды міндетті таза оттек атомына айналдыру
- E.Тек радиоактивті газ өлшеу
Түсіндірме
Ереже: Ерімеген май мен су бөлек фазалар түзсе, оларды физикалық бөлу алғашқы тазарту сатысы бола алады. Бұл еріген және өзге ластағыштардың бәрі жойылды дегенді білдірмейді.
Қолдану: Шартта қалқып тұрған май қабаты берілген, сондықтан сол фазаны бөліп алу тікелей шара болады. Кейін еріген қоспалар үшін басқа әдістер мен талдау қажет болуы мүмкін.
Қате нұсқалар: B) Май қабаты анық бар; атаумен оның массасы не әсері азаймайды.
C) Орнын ауыстыру майды бөліп алмайды; басқа ортаға ластану тасымалданады.
D) Физикалық май бөлу элементтерді ядролық айналдыру емес; мұндай нәтиже шартта жоқ.
E) Берілген ластағыш май қабаты; радиоактивті газ талдауы оны бөліп алмайды. Ишара: Ластағыш жеке қабат па, еріген зат па?
Дұрыс жауап: Газды ұстап, күкіртті қосылыстарды тиісті жүйеде өңдеу
Жауап нұсқалары
- A.Кендегі күкіртті талдамай жоқ деп санау
- B.Мұржаны биіктетіп жалпы SO2 массасын өзгеріссіз шығару
- C.Зауыт атауын «таза» деп өзгерту
- D.Газды тек басқа аумаққа бағыттау
- E.Газды ұстап, күкіртті қосылыстарды тиісті жүйеде өңдеудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Күкірт бар шикізатты өңдеуден туған газды ұстап, тиісті химиялық не технологиялық жолмен өңдеу шығарындыларды азайтады. Таралу орнын өзгерту масса азайтуымен бір шара емес.
Қолдану: Цехта SO2 түзілуі берілгендіктен, оны газ ағынынан ұстау және өңдеу тікелей шешім. Биік мұржа кейбір жергілікті концентрацияны өзгертуі мүмкін, бірақ жалпы массаны өздігінен жоймайды.
Қате нұсқалар: A) Шартта SO2 түзіледі; күкірт жоқ деп болжау дерекке қайшы.
B) Биіктету таралуын өзгертуі мүмкін, бірақ берілген жалпы шығарындылар массасын азайтпайды.
C) Атау газ құрамын не ұсталу мөлшерін өзгертпейді; технологиялық шара қажет.
D) Газды басқа жерге жеткізу оның жалпы шығарылуын азайтпайды; ұстап өңдеудің орнына жүрмейді. Ишара: Шара газ массасын азайта ма, тек орнын ауыстыра ма?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.