Көмірсутектердің және олардың туындыларының генетикалық байланысы
16-параграф · Оқулықтың 95–100-беттері
«Химия, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Көмірсутектердің және олардың туындыларының генетикалық байланысы» тақырыбы, 16-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Этан→этен→этанол түрлену тізбегінің сатыларын дұрыс сипаттаңыз.»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Алдымен дегидрлеу, кейін гидраттау
Жауап нұсқалары
- A.Алдымен дегидрлеу, кейін гидрлеу
- B.Алдымен полимерлену, кейін гидраттау
- C.Алдымен гидраттау, кейін дегидрлеу
- D.Алдымен дегидрлеу, кейін гидраттаудұрыс
- E.Алдымен гидрлеу, кейін гидраттау
Түсіндірме
Ереже: Генетикалық байланыс — әртүрлі органикалық кластардың нақты химиялық реакциялармен бір-біріне айналуы. Реагент пен байланыс өзгерісі реакция түрін анықтайды.
Қолдану: C2H6→C2H4+H2 — дегидрлеу. C2H4+H2O→C2H5OH — қышқыл катализімен гидраттау; екі C-лік қаңқа сақталады.
Қате нұсқалар: A) Екінші саты O бар этанолға әкеледі, сондықтан H2 емес, H2O қосылуы керек.
B) Бірінші саты екі C-лі молекуланы ұзын тізбекке біріктірмейді; этен түзеді.
C) Этанға суды C=C бойымен қосу мүмкін емес, өйткені онда қос байланыс жоқ.
E) Этаннан этенге H2 жоғалады, қосылмайды; бірінші саты дегидрлеу. Ишара: Әр сатыда қосылған не кеткен атомдарды белгілеңіз.
Дұрыс жауап: 3C2H2→C6H6
Жауап нұсқалары
- A.C6H6+3H2→C6H12
- B.C2H2+2H2→C2H6
- C.3C2H2→C6H6дұрыс
- D.2CH4→C2H2+3H2
- E.C2H2+H2O→CH3CHO
Түсіндірме
Ереже: Үш этин молекуласының бірігуі алты көміртекті ароматты сақина береді; тримерлену атом санын сақтайды.
Қолдану: Тізбектегі екінші ауысу этиннен бензолға бағытталған. 3·C2H2=C6H6, сондықтан дұрыс теңдеу 3C2H2→C6H6.
Қате нұсқалар: A) Бұл бензолдан циклогексанға айналу; сұралған бағыт кері.
B) Бұл этин гидрлеуі, бензол түзілмейді.
D) Бұл тізбектің алғашқы сатысы, этиннен бензол алу емес.
E) Бұл гидраттау, екікөміртекті альдегид береді. Ишара: Алдымен ауысудың бастапқы және соңғы заттарын тексеріңіз.
Дұрыс жауап: Бірінші сатыда H2O; екіншіде H2O және HgSO4/H2SO4
Жауап нұсқалары
- A.Біріншіде H2; екіншіде Br2
- B.Біріншіде H2O; екіншіде артық H2/Ni
- C.Біріншіде O2; екіншіде H2O/HgSO4
- D.Біріншіде H2O; екіншіде Br2/инертті еріткіш
- E.Бірінші сатыда H2O; екіншіде H2O және HgSO4/H2SO4дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Карбид су әсерінен этин береді; этиннің сынап(II)/қышқыл қатысындағы гидратталуы енол арқылы этанальға өтеді.
Қолдану: CaC2+2H2O→C2H2+Ca(OH)2; C2H2+H2O→CH3CHO. Әр сатыда қажетті атомдар мен функционалдық өзгеріс бар.
Қате нұсқалар: A) Карбид гидролизіне су керек, Br2 этаналь емес, бромды қосылу өнімдерін береді.
B) Алғашқы саты дұрыс, бірақ екіншіде этан түзіледі, этаналь емес.
C) O2 карбидтен этин алатын гидролиз реагенті емес.
D) Екінші сатыда карбонилге қажет O енгізілмейді, галогенді қосылу жүреді. Ишара: Этанальда O бар: екінші саты оның қайдан келетінін түсіндіруі тиіс.
Дұрыс жауап: Нитрлеу және тотықсыздандыру
Жауап нұсқалары
- A.Гидрлеу және нитрлеу
- B.Нитрлеу және тотықсыздандырудұрыс
- C.Нитрлеу және тотығу
- D.Алкилдеу және гидролиз
- E.Галогендеу және гидраттау
Түсіндірме
Ереже: Нитрлеу ароматты H-ты –NO2-ге алмастырады. Нитротопты аминге дейін өзгерту — тотықсыздандыру.
Қолдану: Біріншіде C6H5NO2, екіншіде C6H5NH2 алынады. Сақинаның алты C-і екі сатыда да сақталады.
Қате нұсқалар: A) Алғашқы өнімде –NO2 енгізілген, сақина қанықпаған; бірінші саты гидрлеу емес.
C) –NO2-ден –NH2-ге ауысу O азайтып, H арттырады; бұл тотықсыздандыру.
D) Алкил тобы енгізілмейді және көрсетілген азотты функционалдық өзгерістерді сипаттамайды.
E) Галоген өнімде жоқ, ал гидраттау –NH2 тобын жасамайды. Ишара: Азот тобының O мен H құрамын екі өнімде салыстырыңыз.
Дұрыс жауап: H2, Ni катализаторы қатысында
Жауап нұсқалары
- A.H2, Ni катализаторы қатысындадұрыс
- B.Br2, инертті еріткіште
- C.O2, тұтандыру
- D.H2O, қышқыл катализаторы қатысында
- E.HCl, пероксидсіз жағдайда
Түсіндірме
Ереже: Алкеннің C=C байланысына H2 қосылуы алканға әкеледі; металдық катализатор реакцияны жылдамдатады.
Қолдану: CH3CH=CH2+H2→CH3CH2CH3. Екі H қосылып, қос байланыстың π-құрамдасы жойылады, үш C қаңқасы сақталады.
Қате нұсқалар: B) Бромды қосылу өнімі алынады, пропанның құрамында Br жоқ.
C) Бұл жану, C-қаңқаны CO2 және суға айналдырады.
D) Бұл гидраттау пропанол береді; көмірсутекті пропан емес.
E) Гидрохлорлау хлорпропан береді; пропан үшін H2 қосылуы керек. Ишара: Соңғы өнім тек C және H-тан тұратынын ескеріңіз.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Химия, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.