Алкадиендер

Ереже: Ашық тізбекті екі қос байланысы бар көмірсутек CₙH₂ₙ₋₂ формуласына сәйкес. Әр C=C алканмен салыстырғанда екі H азайтады.

Қолдану: Алкан C₆H₁₄ болар еді; екі C=C төрт H азайтады, сондықтан C₆H₁₀. Басқа сақина не еселі байланыс жоқ екені шартта көрсетілген.

Қате нұсқалар: A) Бұл бір қос байланысты ашық алкен, ал шартта екеуі бар.

B) Бұл диенге жарамды, бірақ көміртек саны бес, шартта алты.

C) Бұл алкан, екі қос байланыс сутекті төртке азайтатыны есептелмеген.

E) Бұл берілгеннен тағы бір қанықпаушылықты қажет етеді. Ишара: Алканнан әр қос байланыс үшін екі H шегер.

Ереже: Қосарланған диенде қос және дара байланыстар кезектеседі: C=C–C=C. Оқшауланған диенде аралық дара байланыстар саны көбірек, ал тоғысқанда C=C=C болады.

Қолдану: CH₂=CH–CH=CH₂ — бута-1,3-диен. Ортадағы жалғыз дара байланыс төрт көршілес p-орбитальдың өзара қабысуына мүмкіндік береді.

Қате нұсқалар: A) Берілген екі C=C арасында бір ғана C–C дара байланыс тұр.

B) Бұл C=C=C құрылымына тән; берілген диенде қос байланыстар бір атомды ортақ пайдаланбайды.

C) Құрылымда C≡C таңбасы жоқ, байланыс реттері өзгермейді.

E) Берілген құрылым ашық тізбек, тұйық байланыс жоқ. Ишара: Екі C=C арасындағы дара байланыстар санын сана.

Ереже: Тоғысқан диенде екі қос байланыс бір көміртек атомына түйіседі: C=C=C.

Қолдану: Берілген молекулада орталық C екі шеткі CH₂-мен екі қос байланыс түзеді. Бұл пропадиен, аллен деп те аталады; оның құрылысы бута-1,3-диеннен өзгеше.

Қате нұсқалар: B) Ашық үш көміртекті құрылымда сақина да, тек дара байланыстар да жоқ.

C) Құрылымда екі = белгісі бар, бір ғана қос байланыс емес.

D) Қос байланыстар арасына екі не одан көп дара байланыс түспеген.

E) Қосарлану үшін C=C–C=C керек; мұнда екі C=C бір ортақ көміртекке жалғанған. Ишара: Қос байланыстардың ортақ C атомы бар ма?

Ереже: Диеннің қос байланыстары екі немесе одан көп дара байланыспен бөлінсе, олар оқшауланған.

Қолдану: Бұл пента-1,4-диен: C₁=C₂–C₃–C₄=C₅. C₂–C₃ және C₃–C₄ — екі дара байланыс, сондықтан жүйе тікелей қосарланбаған.

Қате нұсқалар: B) Құрылымда екі қос байланыс бар, сондықтан қаныққан алкан емес.

C) Екі C=C арасында бір емес, екі дара C–C байланысы бар; ортада sp³ CH₂ орналасқан.

D) Екі қос байланыс бір ортақ C-ге жалғанбайды.

E) Берілген молекула ашық тізбекті, ароматты тұйық π жүйесі жоқ. Ишара: Қос байланыстар арасындағы тізбекті қадамдап оқы.

Ереже: Кәдімгі C=C-ге қатысқан көміртек үш σ байланыс бағыты мен бір гибридтенбеген p-орбитальға ие, яғни sp² күйімен сипатталады.

Қолдану: Бута-1,3-диеннің әр төрт C атомы қос байланыстың бір ұшы. Сондықтан төртеуінің де p-орбиталі қосарланған жүйеге қатыса алады.

Қате нұсқалар: A) Берілген молекулада үштік не орталық тоғысқан C=C=C көміртегі жоқ.

B) Екі қос байланыс төрт көміртектің бәрін қамтиды, бір ғана sp² болуы мүмкін емес.

D) Әр көміртек қос байланысқа қатысады, үш σ бағыты бар; sp³ толық дара ортаға тән.

E) Бұл құрылымдағы әр C=C атомының sp² болуына сәйкес емес. Ишара: Әр көміртекке жеке қарап, C=C-ге қатысуын тексер.