Алкендер

Ереже: Ашық тізбекті бір қос байланысы бар көмірсутектер — алкендер; олардың жалпы формуласы CₙH₂ₙ.

Қолдану: n=5 болса H саны 2×5=10. Сақина мен басқа еселі байланыстар жоқ деген шарт формуланы бірмәнді қолдануға мүмкіндік береді.

Қате нұсқалар: A) Бұл ашық қаныққан алкан, бір қос байланыс барын есепке алмайды.

C) Көміртек саны алты болып кетеді, шартта бес.

D) Сутек саны бір ғана C=C бар ашық тізбекке жеткіліксіз.

E) Бұл бір қос байланыстан бөлек қосымша қанықпаушылықты қажет етеді. Ишара: Алкенді сол көміртек санындағы алканмен салыстыр.

Ереже: C=C қос байланысының әр көміртегі үш σ бағыт пен гибридтенбеген p-орбиталь арқылы π байланыс түзеді; бұл sp² үлгісімен сипатталады.

Қолдану: CH₂=CH фрагментінің екі көміртегі де қос байланыста. Қалған CH₂ мен CH₃ көміртектері sp³ болғанымен, сұрақ олар туралы емес.

Қате нұсқалар: A) sp әдетте үштік байланыстағы сызықтық ортаға тән, берілген байланыс қос.

B) sp³ дара байланыстармен тетраэдрлік ортаға тән; сұралған екі C қос байланыс түзеді.

D) C=C құрамындағы екі C де бір σ және бір π байланыс түзуге сәйкес sp² күйінде.

E) Бірінші C де қос байланысқа қатысады; оның sp³ деп сипатталуы сәйкес емес. Ишара: Барлық молекуланы емес, дәл C=C атомдарын қарастыр.

Ереже: Әр дара байланыс бір σ; қос байланыс бір σ және бір π-дан тұрады. Барлық молекуладағы байланыстарды қосу қажет.

Қолдану: Төрт C–H байланысы төрт σ береді, C=C тағы бір σ және бір π береді. Қорытынды: бес σ, бір π.

Қате нұсқалар: A) C=C екі σ-дан тұрмайды; оның бір бөлігі π байланыс.

B) Екі π үштік байланысқа тән; этеннің C=C байланысында бір π бар.

D) Бұл тек C=C-ді санайды, төрт C–H байланысы да молекулада бар.

E) Төрт C–H σ байланысына C–C σ-ны қосу керек; қос байланыста екі π болмайды. Ишара: C–H байланыстарын санақтан түсіріп алма.

Ереже: Алкенде негізгі тізбек қос байланысты қамтиды; нөмірлеу оның локанты ең кіші болатындай таңдалады.

Қолдану: Бес көміртек — «пент». Оңнан нөмірлесек қос байланыс 2-орыннан, солдан 3-орыннан басталады. Ең кіші 2 таңдалып, пент-2-ен болады.

Қате нұсқалар: A) Қос байланыс шеткі емес, екінші және үшінші көміртек арасында.

B) Негізгі тізбекте бес C бар, төрт емес.

C) Молекулада C=C бар, ал «ан» қаныққан алканды білдіреді.

E) Қос байланысқа ең кіші локант берілуі тиіс: оңнан санағанда 2 шығады. Ишара: Қос байланысты екі жақтан нөмірлеп салыстыр.

Ереже: Алкеннің C=C байланысына H₂ қосылса, сол көміртек саны бар алкан түзіледі. Бұл гидрлеу реакциясы.

Қолдану: C₄H₈ + H₂ → C₄H₁₀. Көміртек саны өзгермейді, сутек екіге артады; төрт көміртекті алкан — бутан.

Қате нұсқалар: B) Гидрлеу қос байланысты тек жылжытпайды; H₂ қосылып қаныққан өнім береді.

C) Шартта оттек көзі жоқ; H₂ қосу гидроксил тобын енгізбейді.

D) Үштік байланыс алу үшін сутекті азайту керек, ал мұнда сутек қосылады.

E) Қос байланысқа H₂ қосқанда көміртектік қаңқаның төрт C саны сақталады. Ишара: Гидрлеуде H қосылады, C саны сақталады.