Циклоалкандар

Ереже: Бір сақиналы қаныққан көмірсутектердің жалпы формуласы CₙH₂ₙ. Бір сақина ашық алканға қарағанда екі H-ті азайтады.

Қолдану: n=5 болғанда H саны 2×5=10. Шарттағы «бір сақина» мен «дара байланыстар» формула қолданылатын класын нақтылайды.

Қате нұсқалар: A) Бұл бір сақинадан басқа қосымша қанықпаушылықты қажет етеді; шартта барлық байланыс дара.

B) Бұл формула бір ғана қаныққан сақинаға сәйкес келмейді; сутек саны артық кеміген.

D) Бұл алты көміртекті моноцикл, ал шартта бес көміртек бар.

E) Бұл ашық тізбекті алканның формуласы; сақина түзілуі екі H-ке азайтады. Ишара: Бір сақинаның ашық алканнан айырмасы — екі сутек.

Ереже: Қосылыстың молярлық массасы формуладағы әр элемент индексін оның атомдық массасына көбейтіп қосу арқылы есептеледі.

Қолдану: M(C₆H₁₂)=6×12+12×1=84 г/моль. Сақина бар болуы H санын гексанмен салыстырғанда азайтқан, бірақ молярлық масса есептеу ережесін өзгертпейді.

Қате нұсқалар: A) Алты көміртек пен он екі сутектің қосындысы 84, 96 емес.

B) Бұл тек алты көміртектің массасын есептеп, сутекті қалдырады.

D) Бұл гексан C₆H₁₄ массасы; циклогексанның сутегі екіге аз.

E) Бұл бензол C₆H₆ массасы; циклогександы ароматты қосылыспен шатастырады. Ишара: Формуладағы екі элементті де есепке ал.

Ереже: Изомерлердің молекулалық формуласы бірдей, құрылысы әртүрлі. Әртүрлі органикалық класқа жатса, класаралық құрылымдық изомерия болады.

Қолдану: C₄H₈ циклоалканда сақинаға, ал алкенде C=C-ге сәйкес келеді. Құрам бірдей болса да атомдардың байланысуы мен класс өзгеше.

Қате нұсқалар: A) Циклобутанда қос байланыс жоқ; олар бір алкеннің кеңістіктік түрлері емес.

B) Изотоп элемент атомына қатысты, ал бұлар әртүрлі құрылымды молекулалар.

C) Гомологтар әдетте CH₂ айырмасымен ажыратылады; бұл жұптың молекулалық формулалары бірдей.

D) Бірінде сақина, екіншісінде ашық тізбек пен C=C бар, сондықтан құрылымы бірдей емес. Ишара: Құрамды емес, сақина мен қос байланысты салыстыр.

Ереже: Сызықтық-қырлы формулада әр төбе көміртекке сәйкес. Тұйық фигура сақинаны, дара қырлар қаныққан құрылымды білдіреді.

Қолдану: Бес төбе — бес көміртек; тұйық тізбек — цикл. Орынбасушы және қос байланыс болмағандықтан, атауы циклопентан.

Қате нұсқалар: B) Гексан сақинасында алты көміртек болады; берілген төбе саны бес.

C) Пентан ашық тізбекті; тұйық бесбұрыш сақинаны көрсетеді.

D) Циклопентенде қос байланыс болуы керек, ал шартта барлық қыр дара.

E) Бұл төрт мүшелі сақина және бір орынбасушы болуын талап етеді, шартта орынбасушы жоқ. Ишара: Төбелерді санап, фигураның тұйық екенін ескер.

Ереже: Сақинадағы орынбасушыларға ең кіші локанттар беріледі. Бірдей екі метил үшін «диметил» атауы қолданылады.

Қолдану: Бір орынбасушы көміртекті 1 деп алғанда, жанындағысы 2 болады. Цис не транс деп қосуға кеңістіктік дерек жоқ, сондықтан негізгі құрылымдық атау жеткілікті.

Қате нұсқалар: B) 1 және 3 орындарының арасында бір көміртек жатыр, сондықтан олар көршілес емес.

C) Орынбасушылар этил емес, бір көміртекті метил топтары.

D) Екі топ бір көміртекте тұрғанын білдіреді, ал шартта көршілес екі көміртек берілген.

E) Көршілес топтарға ең кіші локанттар 1,2 беріледі; 1,4 басқа орналасуды білдіреді. Ишара: Көршілес орындарды ең қысқа бағытпен нөмірле.