Жоспарлы (социалистік) экономика

Ереже: Директивті жоспарлы үлгіде негізгі өндірістік шешімдер орталық органның міндетті тапсырмалары арқылы үйлестіріледі. Жүйені анықтауда тек өнім атауына емес, оны кім және қандай өкілетпен бекіткеніне сүйену қажет.

Қолдану: Өнім, сан және ресурс орталықпен міндетті бекітілген. Сондықтан берілген тетік — орталықтан шешім қабылдау. Шартта көлем еркін мәміледен не дәстүрден қалыптасады деп көрсетілмеген.

Қате нұсқалар: A) Бұл дербес нарықтық шешімге тән. Шартта көлем орталық органның міндетті тапсырмасымен бекітілген.

B) Бұл дәстүрлі реттеу тетігі. Міндетті өндірістік жоспарды арнайы орган бекітуі одан өзгеше.

C) Болжам бағдар береді, бірақ орындауға міндетті көлем тағайындамайды. Шартта директивті тапсырма бар.

D) Келісімдік айырбаста тараптар мәмілені таңдайды; мұнда ресурс орталықтың міндетті жоспарымен берілген. Ишара: Тапсырманы кім бекітеді және оны орындау міндетті ме?

Ереже: Директивті жоспар нақты тапсырманы орындауға міндеттейді. Индикативті жоспар мақсат, болжам және бағдар арқылы ықпал етеді; жоспар атауының ортақтығы олардың міндеттілік дәрежесін бірдей етпейді.

Қолдану: А жоспары кәсіпорынға орындалуға тиіс көлем береді, сондықтан ол директивті. Б жоспарында қатысушыларға бағдар ұсынылады, сондықтан ол индикативті сипатта. Жоспар мерзімі мен өлшем бірлігі жөнінде айырмашылық көрсетілмеген.

Қате нұсқалар: A) Ұғымдар керісінше берілген: А міндеттейді, ал Б болжам мен бағдар ұсынады.

B) Жоспарлардың ұзақтығы көрсетілмеген. Нақты айырма — тапсырманың міндеттілігі.

C) Мекемелердің меншік нысаны туралы мәлімет жоқ. Мәтінде жоспардың ықпал ету тәсілдері салыстырылған.

E) Есеп бірлігі берілмеген; міндеттеу мен бағдарлауды ақшалай немесе заттай өлшем анықтамайды. Ишара: Тапсырма орындауға міндеттей ме, әлде шешімге бағдар бере ме?

Ереже: Жоспардың орындалу үлесі нақты шығарылған өнімді жоспарланған көлемге бөліп, 100%-ға көбейтеді. Орындалмаған бөлік пен орындалу үлесі әртүрлі көрсеткіштер; бөлімнің негізі жоспар болып табылады.

Қолдану: 800/1000×100%=80%. Қалған 200 құрал жоспардың 20%-ы, бірақ сұрақ орындалған бөлікті сұрайды. Бұл есеп тек өнім санына қатысты; сапа мен ресурстық тиімділікті бөлек тексеру керек.

Қате нұсқалар: A) 800 құрал санын пайызбен теңестіруге болмайды; жоспарға қатысты бөлу қажет.

C) 100% болу үшін 1000 құрал қажет; нақты саны 800 ғана.

D) 20% орындалмаған 200 құралдың үлесі; орындалу көрсеткіші емес.

E) 125% жоспарды нақты көлемге кері бөлгеннен шығады; дұрыс негіз жоспардың өзі. Ишара: Нақты санды жоспардағы санға бөл; қай бөлікті сұрағанын тексер.

Ереже: Өндіріс нәтижесі бірнеше өлшеммен бағаланады. Өнім саны жоспардың көлемін, сапа оның жарамдылығын көрсетеді; бір көрсеткіштің орындалуы барлық басқа талаптың орындалуына автоматты кепіл емес.

Қолдану: Зауыт сандық тапсырманы орындағаны белгілі, ал сапа бойынша ақау бар. Сондықтан көлем туралы оң қорытындыны сапаға толық таратуға болмайды. Шығарылған сан мен жарамды өнім санын ажырату қажет.

Қате нұсқалар: B) Ақаулы бұйымдар жарамды өнім санына кірмеуі мүмкін. Сондықтан барлық шығарылған өнім санын жарамды санмен теңестіру дұрыс емес.

C) Сапа сәйкессіздігі өнімнің басқа түрге ауысқанын білдірмейді; мәселе осы өнімнің талапқа сай болуында.

D) Шығын туралы дерек жоқ; ақаулы өнім ресурсты жұмсап, жарамды өнімнің өзіндік құнын арттыруы да мүмкін.

E) Ақау үлесі сапаны сипаттайды. Ол жоспардан артық өндірілген көлеммен бірдей көрсеткіш емес. Ишара: Жоспардың қандай өлшемі орындалды және қай талап бөлек тексеріледі?

Ереже: Ресурс бөлу жоспары қажеттілік пен өндіріс мүмкіндігі туралы ақпаратқа сүйенеді. Өткен кезең дерегі пайдалы негіз болуы мүмкін, бірақ өзгерген сұраныстың толық орнына автоматты жүрмейді; ақпараттың мерзімі тексеріледі.

Қолдану: Тек ескі есеп бар, ал қазіргі сұраныс анықталмаған. Сондықтан өзекті мәліметсіз жоспар нақты қажеттілікпен сәйкес келмеуі мүмкін. Бұл бір ақпарат мәселесі; оның өзі қажеттіліктің мүлдем жоқтығына дәлел емес.

Қате нұсқалар: A) Қазіргі сұраныс белгісіз деп берілген. Ескі есеп оны автоматты түрде тең деп қабылдауға негіз болмайды.

B) Сұраныс та, қуатпен салыстыру нәтижесі де берілмеген. Ақпарат жеткіліксіз кезде артықтықты дәл анықтау мүмкін емес.

C) Ескі деректің болуы сұраныстың бағытын көрсетпейді; ол артуы, кемуі немесе өзгермеуі мүмкін.

D) Ағымдағы қажеттілік белгісіз болғандықтан, оған сәйкес еңбек көлемі дәл есептелді деуге негіз жоқ. Ишара: Жоспардағы сан қай кезеңді сипаттайды және қазіргі қажеттілік өлшенген бе?