Дәстүрлі (аграрлық) экономика

Ереже: Натуралды шаруашылықтың негізгі мақсаты — өндірушінің өз қажеттілігін қанағаттандыру. Тауарлы шаруашылықта өнім айырбасқа немесе сатуға бағытталады; оларды өнімнің түрі емес, өндірістің мақсаты ажыратады.

Қолдану: Отбасы астықты негізінен өзі пайдаланады және тұрақты сату басты мақсат емес. Сондықтан натуралды сипат басым. Аздаған өнімнің сатылуы мүмкін болса да, негізгі тұтыну бағытын ескермей шаруашылықты түгел тауарлы деп атау негізсіз.

Қате нұсқалар: A) Отбасы өзі өнім өсіреді, ал қайта сатуды негізгі қызмет етпейді.

C) Астық өсіру нақты материалдық өнім жасау; тек қаржылық қызмет туралы белгі жоқ.

D) Тұрақты сату басты мақсат емес деп берілген; тауарлы түрдің негізгі бағытына сәйкес келмейді.

E) Орталық жоспарлау органы айтылмаған; отбасылық өз тұтынуы міндетті жоспардың дәлелі емес. Ишара: Өнім кімнің қажеттілігіне және қандай негізгі мақсатқа жасалып жатыр?

Ереже: Тауарлы шаруашылықта өндірілген игілік басқа адамдарға айырбас не сату арқылы берілуге бағытталады. Қол еңбегі немесе машина қолданылуы өндірістің техникалық белгісі, оның нарықтық мақсатының толық анықтамасы емес.

Қолдану: Қолөнерші ыдысты сатуды көздейді, демек ол өзі тұтынумен шектелмейді. Тауарлы сипаттың шешуші дерегі — өнімнің нарыққа бағытталуы. Қолмен жасау бұл мақсатқа кедергі емес және натуралды түрге автоматты жатқызбайды.

Қате нұсқалар: A) Жеке құралмен адам өз қажетіне де, сатуға да өнім жасай алады. Меншік түрі өндірістің бағытын жалғыз анықтамайды.

B) Қол еңбегі натуралды және тауарлы шаруашылықта да қолданылады; шешуші белгі — өнімнің кімге арналғаны.

D) Шикізаттың жергілікті болуы өнімді өз тұтынуына қалдыруды не сатуды анықтамайды.

E) Дәстүрлі тәсілмен жасалған өнім де сатылуы мүмкін. Тауарлы сипат тәсілдің жасына емес, айырбасқа бағытталуына байланысты. Ишара: Өндіру тәсілі мен өнімнің қолданылу мақсатын бөлек қара.

Ереже: Дәстүрлі экономикалық ұйымдасуда негізгі шешімдер ұзақ қалыптасқан әдет пен тәжірибеге сүйенеді. Жүйені тану үшін тек ауылшаруашылық өніміне емес, еңбек пен ресурсты бөлудің нақты тәсіліне назар аударылады.

Қолдану: Егіс пен міндеттерді үлкендердің тәжірибесі анықтайды, салт шешімге негіз болып тұр. Бұл берілген үлгіде дәстүрлі тетіктің басымдығын көрсетеді. Баға, министрлік квотасы немесе несие шарты шешім негізі ретінде берілмеген.

Қате нұсқалар: A) Халықаралық несие еңбек міндеттерін реттейтін негіз ретінде сипатталмаған.

C) Министрліктің нұсқауы айтылмаған; қауымдық әдетті орталық жоспармен теңестіруге болмайды.

D) Биржалық баға туралы дерек жоқ; егіс мерзімі әдет пен тәжірибемен белгіленген.

E) Акционерлер мен дивиденд туралы мәлімет жоқ, ал ұрпақ тәжірибесі анық көрсетілген. Ишара: Жұмысты бөлуге тікелей негіз болған ережені тап.

Ереже: Өндіріс табиғи жауынға сүйенсе, ауа райының өзгеруі өнімге тікелей әсер етеді. Суару сияқты бейімделу құралдарының болмауы осы тәуелділікті күшейтуі мүмкін; бұл нақты шаруашылық жағдайына қатысты қорытынды.

Қолдану: Суару жүйесі жоқ егістікте су табиғи жауыннан келеді. Құрғақшылық осы су көзін азайтып, түсімді төмендеткен. Сондықтан себепті нарықтан немесе еңбек санынан іздеуге емес, шартта көрсетілген табиғи факторға сүйенуге негіз бар.

Қате нұсқалар: A) Бұл сатып алушы сұранысы мен сату мүмкіндігіне қатысты тәуекел. Өнім сату кезеңіне дейін құрғақшылықтан азайған.

B) Рента шаруа мен жер иесі арасындағы қатынасқа байланысты. Шартта төлем өзгерісі емес, судың жетіспеуі көрсетілген.

D) Жұмысшылар санының азайғаны берілмеген. Шарттағы нақты себеп — жауынның жетіспеуі.

E) Бұл жабдықтау мәселесі болар еді. Құрал жеткізілуіндегі өзгеріс жоқ, өнім жауынға тәуелді болғандықтан азайған. Ишара: Өнімнің азаюына шартта қандай нақты себеп берілген?

Ереже: Мамандану әр өндірушінің белгілі игілікті жасауын күшейтеді. Өзге игілікке қажеттілік өндірушілерді айырбасқа байланыстырады; еңбек бөлінісі тауарлы шаруашылықтың дамуына жағдай жасайтын маңызды белгі.

Қолдану: Ауылдар әртүрлі өнім жасайды және оларды өзара ауыстырады. Бұл мамандану мен айырбастың қатар дамуын көрсетеді. Барлық өнімді тек өз ішінде пайдалану немесе мамандануды жою берілген өзгерістің кері сипаты болады.

Қате нұсқалар: A) Бұл айырбасқа қажеттілікті азайтады. Шартта, керісінше, әр ауыл бір өнімге маманданған.

B) Мұнда өзара толықтыратын әртүрлі өнімдер алмасуы көрсетілмейді; шартта егін өнімі қыш ыдысқа айырбасталады.

C) Қауым ішіндегі бөлу ауылдар арасындағы айырбас емес. Шартта байланыс екі өндіруші қауым арасында кеңейген.

E) Қор жинау өздігінен тауарлы байланысты қалыптастырмайды; мұнда мамандану мен айырбас қатар көрсетілген. Ишара: Ауылдар бірдей ме, әртүрлі ме өнім жасайды және оны қалай толықтырады?