Экожүйенің гомеостазы – табиғаттағы тепе-теңдік көрсеткіші
30-параграф · Оқулықтың 126–127-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Экожүйенің гомеостазы – табиғаттағы тепе-теңдік көрсеткіші» тақырыбы, 30-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Экожүйеде популяциялар саны ауытқиды, бірақ реттеуші байланыстар негізгі қызметтерді сақтауға көмектеседі…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Динамикалық тепе-теңдік пен өзін-өзі реттеу
Жауап нұсқалары
- A.Сыртқы ықпалдың мүлде болмауы
- B.Барлық ағза саны ешқашан өзгермейтін күй
- C.Динамикалық тепе-теңдік пен өзін-өзі реттеудұрыс
- D.Барлық ресурстың шексіз болуы
- E.Кез келген әсерден кейін дәл бұрынғы күйге сөзсіз оралу
Түсіндірме
Ереже: Экожүйелік гомеостаз өзгерістердің толық жоқтығын емес, белгілі жағдайларда өзін-өзі реттеу мен қызмет тұрақтылығын сипаттайды.
Қолдану: Популяция ауытқуы берілген, бірақ қызмет сақталуына реттеуші байланыстар көмектеседі. Сондықтан тұрақтылықты абсолют өзгеріссіздікпен теңестіруге болмайды.
Қате нұсқалар: A) Сыртқы ықпал болмайтыны айтылмаған.
B) Шартта сан ауытқиды, өзгермейді деу қайшы.
D) Тұрақты қызмет шексіз қорды білдірмейді.
E) Реттелу мүмкіндігі шексіз емес, сөзсіз дәл қалпына келу кепілі жоқ. Ишара: Қызметтің сақталуы мен сандардың өзгермей қалуын ажырат.
Дұрыс жауап: Теріс кері байланыс, өсімді тежеуші
Жауап нұсқалары
- A.Тек қоректің шексіз артуы
- B.Өзара байланыссыз екі құбылыс
- C.Көбеюді міндетті шексіз өсіретін үдеріс
- D.Теріс кері байланыс, өсімді тежеушідұрыс
- E.Оң кері байланыс, өсімді күшейтуші
Түсіндірме
Ереже: Теріс кері байланыс бастапқы ауытқуды бәсеңдетеді; оң байланыс күшейтеді. Атау жақсы-жаман моральдық бағасын емес, жүйелік бағытты білдіреді.
Қолдану: Санның өсуі кейін өсімді тежейтін ресурс шектеуін туғызады. Демек бастапқы өсімге қарсы әсер бар.
Қате нұсқалар: A) Қорек біреуіне азайды, шексіз емес.
B) Сан мен жеке қорек арасында себептік тізбек нақты көрсетілген.
C) Берілген әсер өсіру емес, тежеу.
E) Күшейту үшін бастапқы өсім одан әрі үдеуі керек, мұнда тежелу берілген. Ишара: Тізбектің соңғы әсері бастапқы өзгерісті күшейте ме, әлде тежей ме?
Дұрыс жауап: Оң кері байланыс, кемуді күшейтетін
Жауап нұсқалары
- A.Теріс кері байланыс, кемуді міндетті тоқтататын
- B.Тек өсімдік қалпына келуі
- C.Шайылу мен өсімдік арасында байланыс жоқ
- D.Оң болғандықтан табиғатқа пайдалы
- E.Оң кері байланыс, кемуді күшейтетіндұрыс
Түсіндірме
Ереже: Оң кері байланыс бастапқы өзгерісті сол бағытта күшейтеді; ол міндетті пайдалы дегенді білдірмейді.
Қолдану: Өсімдік кемуі шайылуды арттырып, ол қайта өсімдікті азайтады. Тізбек бастапқы кемуге қосымша күш береді.
Қате нұсқалар: A) Тоқтату не қарсы әсер шартта жоқ.
B) Қалпына келу емес, одан әрі кему берілген.
C) Шартта екі құбылыс өзара тізбекпен байланыстырылған.
D) Оң сөзі күшейту бағытына қатысты, пайдалылық бағасы емес. Ишара: Өзгеріс бағытына қара, оң сөзін жақсы нәтиже деп қабылдама.
Дұрыс жауап: Жемтік-жыртқыш байланысы реттеуге қатысады, екі топтың өзгерісі бірге талданады
Жауап нұсқалары
- A.Тек алғашқы кеміргіш өсімі бүкіл жүйе күйін толық береді
- B.Жыртқыш өскенде барлық қорек міндетті шексіз
- C.Жыртқышты алып тастау әр жағдайда тепе-теңдікті жақсартады
- D.Жыртқыш саны кеміргішке еш қатысы жоқ
- E.Жемтік-жыртқыш байланысы реттеуге қатысады, екі топтың өзгерісі бірге талданадыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қоректік байланыс бір популяция өзгерісін басқа топқа жеткізіп, кейін кері әсер туғызуы мүмкін. Нақты нәтиже уақыт пен басқа ресурстарға тәуелді.
Қолдану: Кеміргіш өсімі жыртқышқа әсер етіп, жыртқыш қайта кеміргішке ықпал етеді. Сондықтан бір ғана сәттік сан емес, байланыс пен уақыттық өзгеріс қаралады.
Қате нұсқалар: A) Бір топтың бірінші мәні кейінгі жауаптарды қамтымайды.
B) Қорек қоры шектеулі болуы мүмкін, өсу шексіздікті білдірмейді.
C) Жыртқышты жою реттеуші байланысты өзгертіп, кері нәтиже беруі мүмкін.
D) Шартта қорек пен аулау арқылы байланыс бар. Ишара: Бастапқы топтан басқа топқа, одан қайта бастапқыға келетін жолды тап.
Дұрыс жауап: Абиотикалық фактордың қоректік тізбекке ықпалы
Жауап нұсқалары
- A.Өсімдік өзгерісі жануарға таралмайтын жағдай
- B.Тек табиғи қордың автоматты көбеюі
- C.Абиотикалық фактордың қоректік тізбекке ықпалыдұрыс
- D.Тек шөпқоректілер санының бастапқы өсуі
- E.Тек жыртқыштың бастапқы артық аулауы
Түсіндірме
Ереже: Абиотикалық орта өзгерісі өндірушілер арқылы қоректік байланыстарға таралуы мүмкін. Бастапқы себеп пен кейінгі салдар ажыратылады.
Қолдану: Бірінші құрғақшылық, одан өнімділік кемуі болған. Қорек шектеуі екі жануар тобына кейін жеткен.
Қате нұсқалар: A) Шарт әсердің жануарға жеткенін нақты айтады.
B) Шарт ресурстың көбеюін емес, қорек азаюын көрсетеді.
D) Алғашқы себеп ретінде құрғақшылық берілген, шөпқоректі санының өсуі айтылмаған.
E) Алғашқы себеп ретінде аулау емес, құрғақшылық берілген. Ишара: Тізбектегі ең алғашқы өзгерісті анықта.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- 10-сарамандық жұмыс. Ауада зиянды заттардың шекті шамасының шоғырлануын анықтау және олардың адам денсаулығына әсері
- Экология және адам денсаулығы
- Дүниежүзіндегі қоршаған орта сапасының кеңістік сипаты
- Дүниежүзі халқының саны – маңызды геоэкологиялық фактор
- Тұрақты аймақтық дамудың геоэкологиялық индикаторлары
- 11-сарамандық жұмыс. Аумақтың қауіпті химиялық затпен ластануы мүмкін ауданын анықтау
- Экологиялық менеджмент
- Тұрақты дамуға көшу
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.