Дүниежүзі халқының саны – маңызды геоэкологиялық фактор
29-параграф · Оқулықтың 121–122-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Дүниежүзі халқының саны – маңызды геоэкологиялық фактор» тақырыбы, 29-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Екі қала халқы бірдей, бірақ жан басына ресурс тұтынуы әртүрлі. Қай қорытынды дұрыс?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Халық саны жалғыз жалпы ресурс сұранысын толық анықтамайды
Жауап нұсқалары
- A.Бірдей халық барлық технологияны бірдей етеді
- B.Көп тұтынатын қала міндетті аз ресурс алады
- C.Халық саны жалғыз жалпы ресурс сұранысын толық анықтамайдыдұрыс
- D.Тұтыну деңгейі жалпы жүктемеге қатысы жоқ
- E.Халық тең болса барлық ресурстық сұраныс міндетті тең
Түсіндірме
Ереже: Геоэкологиялық жүктемеге халық саны, жан басына тұтыну және өндірістің ресурстық әсері бірге ықпал етеді.
Қолдану: Халық бірдей болса да бір адамға сұраныс жоғары қала жалпы көбірек ресурс пайдалануы мүмкін. Нақты ықпал технология мен ресурс түріне де байланысты.
Қате нұсқалар: A) Халық саны технологияның теңдігін қамтамасыз етпейді.
B) Қосымша шартсыз мұндай кері тәуелділік шықпайды.
D) Жалпы сұраныс жеке тұтынуға байланысты.
E) Жан басына айырма жалпы көлемді өзгерте алады. Ишара: Бірдей адам саны әр адамның сұранысы да бірдей дегенді білдіре ме?
Дұрыс жауап: 2000 т
Жауап нұсқалары
- A.2000 тдұрыс
- B.1000 т
- C.2 т
- D.500 т
- E.1002 т
Түсіндірме
Ереже: Бірдей жан басына тұтыну кезінде жалпы көлем халық саны мен бір адамға көлемнің көбейтіндісімен табылады.
Қолдану: 1000 адам×2 т/адам=2000 т. Адам бірлігі қысқарады, ресурс көлемі қалады.
Қате нұсқалар: B) 1000 адам саны, тоннаға айналдыру үшін 2-ге көбейту керек.
C) 2 т бір адамның сұранысы ғана.
D) 500 халықты тұтынуға бөлуден шығады, жалпы сұраныс көбейтіндімен табылады.
E) Халық пен тонна сандарын қосуға болмайды. Ишара: Жан басына көлемді барлық тұрғын санына көбейт.
Дұрыс жауап: 1 млн м³-ке
Жауап нұсқалары
- A.6 млн м³-ке
- B.1 млн м³-кедұрыс
- C.50 м³-ке
- D.5 млн м³-ке
- E.20 мың м³-ке
Түсіндірме
Ереже: Жан басына мән тұрақты болса жалпы өзгеріс халық айырмасын жеке сұранысқа көбейту арқылы табылады.
Қолдану: (120000−100000)×50=1000000 м³. Бұрын 5 млн, кейін 6 млн м³ болған.
Қате нұсқалар: A) 6 млн — жаңа жалпы сұраныс, өсім емес.
C) 50 м³ бір адамның көлемі, барлық қосылған тұрғынға емес.
D) 5 млн — бұрынғы сұраныс.
E) 20 мың — қосылған адам саны, су көлемі емес. Ишара: Жаңа тұрғындар санына бір адамдық сұранысты қолдан.
Дұрыс жауап: 1 млн-нан 0,96 млн бірлікке азайды
Жауап нұсқалары
- A.Халық өссе жалпы көлем ешқашан азаймайды
- B.Екі өзгеріс міндетті бірін-бірі дәл өтеді
- C.1 млн-нан 1,2 млн бірлікке өсті
- D.1 млн-нан 0,8 млн бірлікке азайды
- E.1 млн-нан 0,96 млн бірлікке азайдыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жалпы көлемді бағалағанда халық пен жан басына сұраныстың екі өзгерісі де ескеріледі. Оларды жеке пайызбен жай қосу әрқашан дұрыс емес.
Қолдану: Бұрын 100000×10=1000000, кейін 120000×8=960000. Жалпы 4%-ға азайды.
Қате нұсқалар: A) Жеке тұтыну жеткілікті төмендесе жалпы көлем де азаюы мүмкін.
B) 1 млнмен 0,96 млн тең емес.
C) 1,2 млн жеке сұраныс бұрынғы 10 болғанда шығар еді, азаю ескерілмеген.
D) 0,8 млн халықты бұрынғы 100 мыңмен қалдырғаннан шығады. Ишара: Екі кезеңде халықты сол кезеңнің жеке сұранысына көбейт.
Дұрыс жауап: 1000 ластаушы бірлік
Жауап нұсқалары
- A.500 ластаушы бірлік
- B.1002,5 ластаушы бірлік
- C.1000 ластаушы бірлікдұрыс
- D.2000 ластаушы бірлік
- E.4000 ластаушы бірлік
Түсіндірме
Ереже: Берілген модельде халық, тұтыну және өнімге шаққан әсер көбейтіледі. Бұл тапсырманың есеп ережесі, барлық экожүйеге әмбебап дәл заң деп алынбайды.
Қолдану: 1000×2×0,5=1000. Өнім мен адам бірліктері қысқарып, ластаушы көлемі қалады.
Қате нұсқалар: A) 500 халық пен әсерді ғана көбейтіп, тұтынуды түсірген.
B) Бірліктері әртүрлі сандарды қосу модельге сай емес.
D) 2000 тұтыну көлемі, өнімге 0,5 әсер коэффициенті қолданылмаған.
E) 4000 әсер коэффициентіне көбейтудің орнына бөлу арқылы шығады. Ишара: Формуладағы үш факторды да бір рет қолдан.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Қоршаған ортаның сапасын бағалау
- 10-сарамандық жұмыс. Ауада зиянды заттардың шекті шамасының шоғырлануын анықтау және олардың адам денсаулығына әсері
- Экология және адам денсаулығы
- Дүниежүзіндегі қоршаған орта сапасының кеңістік сипаты
- Экожүйенің гомеостазы – табиғаттағы тепе-теңдік көрсеткіші
- Тұрақты аймақтық дамудың геоэкологиялық индикаторлары
- 11-сарамандық жұмыс. Аумақтың қауіпті химиялық затпен ластануы мүмкін ауданын анықтау
- Экологиялық менеджмент
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.