Дүниежүзіндегі қоршаған орта сапасының кеңістік сипаты
28-параграф · Оқулықтың 115–116-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Дүниежүзіндегі қоршаған орта сапасының кеңістік сипаты» тақырыбы, 28-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Бір елде ауызсуға қолжетімділік жақсарды, бірақ ауа ластануы артты. Қоршаған орта сапасы бойынша қай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Әртүрлі көрсеткіштің бағытын бөлек көрсетіп, кешенді бағалау қажет
Жауап нұсқалары
- A.Әртүрлі көрсеткіштің бағытын бөлек көрсетіп, кешенді бағалау қажетдұрыс
- B.Тек бір ұнаған көрсеткішті жариялау жеткілікті
- C.Су жақсарса бүкіл орта міндетті жақсарды
- D.Екі өзгеріс бірін-бірі дерексіз толық жоққа шығарады
- E.Ауа нашарласа су жақсарғаны мүмкін емес
Түсіндірме
Ереже: Орта сапасы бірнеше құрамбөлікпен бағаланады. Біріндегі ілгерілеу екіншісіндегі мәселені жоймайды; жиынтық баға белгіленген әдіске сүйенеді.
Қолдану: Шартта екі бағыт қарама-қайшы. Сондықтан әрқайсысы көрсетіліп, мақсат пен салмаққа сай бірге талданады.
Қате нұсқалар: B) Таңдамалы жариялау жағдайды біржақты көрсетеді.
C) Су көрсеткіші ауа жағдайының барлық өзгерісін алмастырмайды.
D) Мән мен салмақсыз толық өтем туралы айтуға негіз жоқ.
E) Екі құрамбөліктің өзгерісі бір уақытта әртүрлі болуы мүмкін. Ишара: Бір елдегі барлық экологиялық көрсеткіш бір бағытта өзгеруге міндетті ме?
Дұрыс жауап: Әдістеме мен көрсеткіш құрамы өзгерген, тікелей уақыттық салыстыру негізделмеген
Жауап нұсқалары
- A.Екі санның айырмасын арифметикалық есептеу мүмкін емес
- B.Азайған балл барлық нақты орта көрсеткіші де азайғанын дәлелдейді
- C.Жаңа баллдың болуы ескі деректің бәрін жалған етеді
- D.Әдістеме мен көрсеткіш құрамы өзгерген, тікелей уақыттық салыстыру негізделмегендұрыс
- E.Барлық шығарылымда салмақ пен көрсеткіштер міндетті бірдей
Түсіндірме
Ереже: Әдістемесі өзгерген жиынтық индекстердің айырмасы нақты орта өзгерісімен ғана анықталмайды. Уақыттық салыстыру бірізді есеп не бастапқы көрсеткіштерге сүйенеді.
Қолдану: 18,73 арифметикалық айырма бар, бірақ оның түгел нақты нашарлау екенін екі сан дәлелдемейді. Ортақ әдістегі тарихи есеп немесе жеке индикаторлар қажет.
Қате нұсқалар: A) Айырманы табуға болады, мәселе оның мазмұндық түсіндірмесінде.
B) Индекс құрамы өзгерсе балл айырмасы да сол өзгерістен тууы мүмкін.
C) Басқа әдіс тарихи деректің бәрін автоматты жоққа шығармайды.
E) Шартта әдіс өзгергені нақты берілген. Ишара: Сандар бірдей әдіспен алынған ба?
Дұрыс жауап: Осы индекс бойынша А-ның бағаланған нәтижесі жоғары
Жауап нұсқалары
- A.А-ның әр жеке көрсеткіші міндетті Б-дан жоғары
- B.А-да барлық ластаушы міндетті нөл
- C.20 балл айырма халық денсаулығы дәл 20%-ға жақсы екенін білдіреді
- D.Б елінің барлық экологиялық қызметі жоқ
- E.Осы индекс бойынша А-ның бағаланған нәтижесі жоғарыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жиынтық индекстегі басымдық оның өлшемі мен қамтылған көрсеткіштері бойынша түсіндіріледі. Ол әрбір жеке белгіге және басқа бірлікке автоматты таралмайды.
Қолдану: 80>60, сондықтан осы ортақ бағалау бойынша А жоғары. Бірақ барлық ластағыш пен жеке санат туралы қосымша дерек берілмеген.
Қате нұсқалар: A) Жиынтық жоғары болса да кей жеке санат төмен болуы мүмкін.
B) 80 балл нөлдік ластануды өздігінен білдірмейді.
C) Балл денсаулық пайызымен бірдей бірлік емес.
D) 60 балл барлық қызметтің жоқтығы емес. Ишара: Индекстің жалпы мәнін жеке көрсеткіштерге негізсіз таратпа.
Дұрыс жауап: Өзге елдердің нәтижелері өзгеріп, салыстырмалы орын ауысуы мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Өзге елдердің нәтижелері өзгеріп, салыстырмалы орын ауысуы мүмкіндұрыс
- B.Орын төмендесе өз балы міндетті азайды
- C.Балл өзгермесе барлық елдің орны өзгермейді
- D.Рейтинг орны нақты концентрацияның өлшем бірлігі
- E.8 орын 5 орыннан әрдайым үш есе нашар
Түсіндірме
Ереже: Рейтинг орны басқа елдермен салыстырмалы. Өз мәні тұрақты болса да салыстыру тобының нәтижелері орынға ықпал етеді.
Қолдану: Елдің балы өзгермеген, сондықтан орын өзгерісін автоматты өз көрсеткішінің төмендеуіне теңестіруге болмайды. Басқа елдер ілгерілеуі мүмкін.
Қате нұсқалар: B) Шартта өз балы тұрақты деп берілген.
C) Өзге елдер өзгергенде реттік орын ауысуы мүмкін.
D) Реттік орын концентрация емес.
E) Орын айырмасы физикалық әсердің еселігіне тең емес. Ишара: Орын елдің өзіне ғана емес, кімдермен салыстырылғанына да тәуелді.
Дұрыс жауап: 53,3%
Жауап нұсқалары
- A.24,2%
- B.53,3%дұрыс
- C.66,7%
- D.46,7%
- E.87,4%
Түсіндірме
Ереже: Аумақ үлесі бөлік/жалпы×100% арқылы табылады. Орман ауданы мен қорғалатын бүкіл табиғи аумақ бірдей санат болмауы мүмкін.
Қолдану: 242/454×100%≈53,3%. Бұл орманның үлесі; оны қорғалатын басқа жерлерді қамтитын үлеспен шатастыруға болмайды.
Қате нұсқалар: A) 24,2% 242 санын бірлік пен жалпыны ескермей түрлендіреді.
C) Үштен екі 66,7%, бірақ берілген орман бөліндісіне сәйкес емес.
D) 46,7% — ормансыз қалған үлес.
E) 87,4% берілген аудан қатынасына сәйкес емес. Ишара: Қай бөлік сұралғанын анықтап, жалпы ауданға бөл.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Табиғатты пайдаланудың геоэкологиялық аспектілері
- Қоршаған ортаның сапасын бағалау
- 10-сарамандық жұмыс. Ауада зиянды заттардың шекті шамасының шоғырлануын анықтау және олардың адам денсаулығына әсері
- Экология және адам денсаулығы
- Дүниежүзі халқының саны – маңызды геоэкологиялық фактор
- Экожүйенің гомеостазы – табиғаттағы тепе-теңдік көрсеткіші
- Тұрақты аймақтық дамудың геоэкологиялық индикаторлары
- 11-сарамандық жұмыс. Аумақтың қауіпті химиялық затпен ластануы мүмкін ауданын анықтау
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.