Экология және адам денсаулығы
27-параграф · Оқулықтың 110–111-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Экология және адам денсаулығы» тақырыбы, 27-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Зерттеу аурулардың аумақ бойынша таралуын су, ауа және өмір сүру жағдайымен байланыстырып талдайды. Қай ғылым…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Медициналық география
Жауап нұсқалары
- A.Тек пайдалы кендерді геологиялық іздеу
- B.Медициналық географиядұрыс
- C.Тек топографиялық биіктікті өлшеу
- D.Тек кәсіпорынның қаржы есебі
- E.Тек ауа райының ертеңгі болжамы
Түсіндірме
Ереже: Медициналық география географиялық орта мен халық денсаулығының байланысын, аурулардың кеңістіктік таралуын зерттейді. Ол жеке адамға диагноз қоюмен тең емес.
Қолдану: Мұнда негізгі мәселе ауру таралуының орта жағдайымен аумақтық байланысы. Бұл бағыт медициналық және географиялық ақпаратты біріктіреді.
Қате нұсқалар: A) Кен іздеу қорды зерттейді, денсаулық таралуы оның тікелей нысаны емес.
C) Биіктік орта дерегінің бір түрі ғана, берілген денсаулық талдауын толық сипаттамайды.
D) Қаржы есебі шығынды сипаттайды, аурудың географиялық таралуын зерттемейді.
E) Ауа райы бір фактор болуы мүмкін, бірақ ауру таралуының толық бағытын алмастырмайды. Ишара: Зерттеу нысаны денсаулықтың қай кеңістіктік ерекшелігі?
Дұрыс жауап: Біріншісі ұзақ мерзімді, екіншісі қысқа мерзімді жоғары әсер жағдайы
Жауап нұсқалары
- A.Қысқа әсер барлық жағдайда ұзақ әсерден әлсіз
- B.Концентрация бар болса уақытты білу қажет емес
- C.Біріншісі ұзақ мерзімді, екіншісі қысқа мерзімді жоғары әсер жағдайыдұрыс
- D.Екі әсердің ұзақтығы міндетті бірдей
- E.Ұзақ әсер әрдайым зиянсыз
Түсіндірме
Ереже: Экспозицияны сипаттағанда мөлшер мен ұзақтық бірге қаралады. Қысқа жоғары әсер мен ұзақ қайталанатын әсерді бірдей жағдай деп алуға болмайды.
Қолдану: Шарт бірнеше жыл мен қысқа апаттық кезеңді ажыратады. Бұл деректер әсер үлгісін сипаттайды, бірақ нақты ауру диагнозын өздігінен анықтамайды.
Қате нұсқалар: A) Қысқа кезеңде де мөлшер жоғары болуы мүмкін; әмбебап әлсіздік жоқ.
B) Уақыт концентрацияның қандай экспозицияға сәйкес келетінін түсіндіруге қажет.
D) Берілген кезеңдер әртүрлі.
E) Ұзақтықтың болуы зиянсыздықты кепілдемейді. Ишара: Қанша және қанша уақыт әсер еткенін бөлек белгіле.
Дұрыс жауап: Шаң — бөлшекті ластаушы; діріл мен температура — физикалық факторлар
Жауап нұсқалары
- A.Температура — бактерия, діріл — минерал
- B.Діріл — химиялық зат, шаң — тек әлеуметтік фактор
- C.Шаң — бөлшекті ластаушы; діріл мен температура — физикалық факторлардұрыс
- D.Шаң болса басқа факторларды бағалау қажет емес
- E.Үшеуі де тек биологиялық қоздырғыштар
Түсіндірме
Ереже: Еңбек ортасының факторлары химиялық не бөлшекті әсер, физикалық және биологиялық сипатта болуы мүмкін. Бір фактордың барлығы қалғанын елемеуге негіз емес.
Қолдану: Шаң ауадағы бөлшектермен, діріл механикалық тербеліспен, температура жылулық жағдаймен байланысты. Сондықтан соңғы екеуі физикалық факторлар.
Қате нұсқалар: A) Температура мен діріл берілген биологиялық не минералдық атауға тең емес.
B) Діріл зат емес, механикалық құбылыс; шаң ортадағы материалдық фактор.
D) Қатар әсерлер әртүрлі болуы мүмкін, олар бөлек бағаланады.
E) Шаң, діріл мен жылу түгел патоген емес. Ишара: Материалдық бөлшекті физикалық құбылыстан ажырат.
Дұрыс жауап: Б-да 200, А-да 100
Жауап нұсқалары
- A.А-да 100, Б-да 60
- B.А-да 1000, Б-да 200
- C.Екеуінде де 100
- D.Б-да 200, А-да 100дұрыс
- E.Тек абсолют санды салыстырып А-ны жоғары деу керек
Түсіндірме
Ереже: Аурушаңдықты аумақтарда салыстыруда жағдай санын тиісті халық санына қатысты бірдей негізге келтіреді. Абсолют сан халық айырмасын ескермейді.
Қолдану: А:100/100000×100000=100. Б:60/30000×100000=200. Абсолют саны аз Б-да халыққа қатысты көрсеткіш жоғары.
Қате нұсқалар: A) Б-ның 60 жағдайын 100000 негізіне келтіру керек, ол 200 болады.
B) А-да 1000 емес 100, есепке қосымша ондық көбейткіш кірген.
C) Халық саны әртүрлі болғандықтан бірдей көрсеткіш шықпайды.
E) Абсолют сан халыққа қатысты жиіліктің орнына жүрмейді. Ишара: Әр аумақтың жағдай санын өзінің халық санына бөл.
Дұрыс жауап: 2
Жауап нұсқалары
- A.24
- B.120
- C.0,2
- D.2дұрыс
- E.20
Түсіндірме
Ереже: Берілген кезеңдегі жағдай саны жұмысшылар санына бөлініп, сұралған стандартты негізге көбейтіледі. Бұл есеп тіркелген көрсеткішті береді, толық анықталмаған жағдайларды бағаламайды.
Қолдану: 24/120000×10000=2. Көрсеткіштің негізі 10000 жұмысшы, 100000 емес.
Қате нұсқалар: A) 24 — абсолют жағдай саны.
B) 120 жұмысшылар санынан алынған сан, жағдай жиілігі емес.
C) 0,2 он есе төмен, негіз дұрыс қолданылмаған.
E) 20 нәтижесі 100000 негізіне сәйкес, сұралған 10000-ға емес. Ишара: Көбейткішті сұрақтағы 10000 негізінен ал.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Қоршаған ортаның антропогендік өзгерістері
- Табиғатты пайдаланудың геоэкологиялық аспектілері
- Қоршаған ортаның сапасын бағалау
- 10-сарамандық жұмыс. Ауада зиянды заттардың шекті шамасының шоғырлануын анықтау және олардың адам денсаулығына әсері
- Дүниежүзіндегі қоршаған орта сапасының кеңістік сипаты
- Дүниежүзі халқының саны – маңызды геоэкологиялық фактор
- Экожүйенің гомеостазы – табиғаттағы тепе-теңдік көрсеткіші
- Тұрақты аймақтық дамудың геоэкологиялық индикаторлары
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.