Қоршаған ортаның сапасын бағалау
26-параграф · Оқулықтың 104–105-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Қоршаған ортаның сапасын бағалау» тақырыбы, 26-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Аудан есебінде тек су талдауы бар, бірақ бүкіл орта сапасы жақсы деп қорытындыланды. Қай толықтыру қажет?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ауа, топырақ және экожүйе жағдайын мақсатқа сай бөлек бағалау
Жауап нұсқалары
- A.Су жақсы болса барлық құрамбөлік автоматты жақсы
- B.Ауа, топырақ және экожүйе жағдайын мақсатқа сай бөлек бағалаудұрыс
- C.Орта сапасын тек аудан халқымен өлшеу
- D.Су талдауынан топырақтың барлық көрсеткішін өлшемсіз шығару
- E.Тек су қорын көлем бойынша қайта есептеу
Түсіндірме
Ереже: Орта сапасының құрамбөліктері байланысты болғанымен, бірінің өлшемі қалғанының барлық қасиетін алмастырмайды. Бағалау ауқымына сай деректер керек.
Қолдану: Су талдауы су жөнінде ақпарат береді; ауа мен топырақ және экожүйе бойынша дерек жоқ. Кең қорытынды үшін осы олқылық толықтырылады.
Қате нұсқалар: A) Су сапасы басқа орталардағы ластағыштарды толық сипаттамайды.
C) Халық саны сапаның химиялық не биологиялық көрсеткіші емес.
D) Орталар байланысты болғанымен, су құрамы топырақтың барлық химиялық және биологиялық қасиетін толық анықтамайды.
E) Көлемді қайта есептеу ауа мен топырақ туралы жаңа дерек қоспайды. Ишара: Қорытындының ауқымы өлшенген нысан ауқымына сай ма?
Дұрыс жауап: Екі концентрация тең
Жауап нұсқалары
- A.Екіншісі 1000 есе жоғары
- B.Екіншісі 200 есе жоғары
- C.Бірліктері әртүрлі болғандықтан түрлендіру мүмкін емес
- D.Біріншісі 1000 есе жоғары
- E.Екі концентрация теңдұрыс
Түсіндірме
Ереже: 1 мг=1000 мкг. Бірдей көлем негізінде концентрацияларды салыстыру үшін масса бірлігін сәйкестендіреді.
Қолдану: 0,2×1000=200 мкг/л. Демек сандардың жазылуы әртүрлі болғанымен, өлшемдер тең.
Қате нұсқалар: A) 200 санын 0,2 мен бірліктерсіз салыстыру түрлендіруді елемейді.
B) 200 — концентрацияның мкг/л саны, артықтық коэффициенті емес.
C) Масса бірліктері белгілі қатынаспен түрлендіріледі.
D) Бірінші мән де 200 мкг/л, сондықтан 1000 есе артық емес. Ишара: Екі мәнді бір масса бірлігіне келтір.
Дұрыс жауап: Орташалау кезеңдері сәйкес емес
Жауап нұсқалары
- A.Уақытты тексеру концентрация өлшемін қажетсіз етеді
- B.Сағаттық сан тәуліктің барлық сағатына міндетті тең
- C.Орташалау кезеңдері сәйкес емесдұрыс
- D.Тәуліктік шек барлық бір сәттік мәнге автоматты арналған
- E.Зат атауы бірдей болса кезең маңызды емес
Түсіндірме
Ереже: Шек пен өлшемді салыстыруда зат, бірлік және орташалау уақыты сәйкес болуы керек. Қысқа өлшем ұзақ кезеңнің орташа мәнін өздігінен бермейді.
Қолдану: Бір сағат тәуліктің 24 сағатын қамтымайды. Тәуліктік салыстыруға тиісті кезең дерегі немесе сәйкес қысқа мерзімді критерий керек.
Қате нұсқалар: A) Кезеңді тексеру өлшемді алмастырмайды, оның қолданылуын нақтылайды.
B) Концентрация тәулік ішінде өзгеруі мүмкін.
D) Тәуліктік орташа жеке сәттік мәнмен бірдей көрсеткіш емес.
E) Зат сәйкестігі уақыт негізінің айырмасын жоймайды. Ишара: Өлшем қанша уақытты, ал шек қандай кезеңді білдіреді?
Дұрыс жауап: Бұл орта өзгерісін жүйелі бақылау және түсіндіру үдерісі
Жауап нұсқалары
- A.Мониторинг тек болжамды нақты өлшем деп беру
- B.Мониторинг тек ереже мәтінін көшіру
- C.Бұл орта өзгерісін жүйелі бақылау және түсіндіру үдерісідұрыс
- D.Мониторинг тек бір құрал сатып алу
- E.Мониторинг тек ластануды физикалық тазарту
Түсіндірме
Ереже: Мониторинг бақылау дерегін жинау, өңдеу, бағалау және қажет жағдайда болжауды байланыстырады. Құрал оның бір бөлігі ғана.
Қолдану: Тізім нақты өлшемнен түсіндіруге дейінгі байланыс береді. Ол ортаға шара қолдануды қолдай алады, бірақ өлшеу тазарту әрекетінің өзі емес.
Қате нұсқалар: A) Болжам мен бақылау дерегі бөлек мәртебеге ие.
B) Ереже көшіру нақты орта өлшемін бермейді.
D) Құралсыз не құралмен дерек жинау ұйымдастырылмаса толық жүйе жоқ.
E) Тазарту ықпалды өзгертеді, мониторинг оны бақылауға арналған. Ишара: Дерек қайдан алынып, қалай шешімге айналады?
Дұрыс жауап: Жергілікті нүкте ұлттық кеңістіктік айырмашылықты толық қамтымайды
Жауап нұсқалары
- A.Дерек мектепте алынғандықтан міндетті жалған
- B.Жергілікті мониторингті ешбір мақсатқа қолдануға болмайды
- C.Бір нүкте бар болса қалған аумақтар автоматты бірдей
- D.Ұлттық деңгейде бақылау орнының маңызы жоқ
- E.Жергілікті нүкте ұлттық кеңістіктік айырмашылықты толық қамтымайдыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Мониторинг деңгейі мен қорытынды аумағы деректің кеңістіктік қамтуына сай болуы керек. Жергілікті дерек пайдалы, бірақ кең жалпылауға қосымша негіз қажет.
Қолдану: Бір мектептің айналасы өндіріс, көлік және табиғи жағдайы басқа аумақтарды толық сипаттамайды. Сондықтан ұлттық қорытындыға кең бақылау желісі керек.
Қате нұсқалар: A) Орынның мектеп болуы дұрыс әдіспен алынған өлшемді жалған етпейді.
B) Жергілікті мәселені бағалауға ол пайдалы болуы мүмкін.
C) Бақыланбаған аумақтар бірдей деген дәлел жоқ.
D) Ұлттық желі де нүктелердің орналасуы мен өкілдігіне тәуелді. Ишара: Өлшем алынған аумақ пен қорытынды жасалған аумақты салыстыр.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Эко- және смарт-сити – болашақтың қалалары
- Табиғатты пайдалану тұжырымдамасы
- Қоршаған ортаның антропогендік өзгерістері
- Табиғатты пайдаланудың геоэкологиялық аспектілері
- 10-сарамандық жұмыс. Ауада зиянды заттардың шекті шамасының шоғырлануын анықтау және олардың адам денсаулығына әсері
- Экология және адам денсаулығы
- Дүниежүзіндегі қоршаған орта сапасының кеңістік сипаты
- Дүниежүзі халқының саны – маңызды геоэкологиялық фактор
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.