Қоршаған ортаның антропогендік өзгерістері
24-параграф · Оқулықтың 99–100-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Қоршаған ортаның антропогендік өзгерістері» тақырыбы, 24-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Карьер орнына мамандар топырақ қабатын төсеп, жергілікті өсімдіктерді қалпына келтірді. Әрекет мақсаты…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Конструктивті, қалпына келтіруге бағытталған
Жауап нұсқалары
- A.Тек ластаушы шығарындылардың көбеюі
- B.Тек кен қорының жаңа қалыптасуы
- C.Конструктивті, қалпына келтіруге бағытталғандұрыс
- D.Адам қатыспайтын табиғи өзгеріс
- E.Жойқын, қорды бұзуға бағытталған
Түсіндірме
Ереже: Антропогендік әсерді адамның қатысуымен ғана емес, бағыты және нәтижесімен де жіктейді. Бұзылған жерді рекультивациялау қалпына келтіруге бағытталған конструктивті әрекет.
Қолдану: Шартта топырақ пен өсімдік қайта қалпына келтіріліп жатыр. Сондықтан мақсат жою емес, бұзылған жердің қызметін жақсарту.
Қате нұсқалар: A) Шарт шығарындылар өсуін емес, жер қалпына келуін атайды.
B) Топырақ төсеу пайдалы кен қорын автоматты жасамайды.
D) Мамандардың жұмысы адамның қатысуын нақты көрсетеді.
E) Жойқын әсер нашарлатады, ал берілген мақсат қалпына келтіру. Ишара: Адам әрекетінің қай бағытқа арналғанын анықта.
Дұрыс жауап: Тұрақтандырғыш
Жауап нұсқалары
- A.Тек атмосфера құрамын өзгерту
- B.Адам қатыспайтын табиғи
- C.Тек кен өндіру
- D.Жойқын
- E.Тұрақтандырғышдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Тұрақтандырғыш әрекет қолданыстағы табиғи жағдайдың нашарлауын тежеуге бағытталады. Нақты экологиялық нәтижесін бәрібір бақылау қажет.
Қолдану: Жоба жаңа ресурс алу емес, бар жағалаудың шайылуын тежеуді көздейді. Сондықтан берілген мақсат бойынша тұрақтандыру ретінде бағаланады.
Қате нұсқалар: A) Негізгі нысан өзен жағасы, атмосфера құрамы емес.
B) Жоба адам әрекеті болғандықтан табиғи өздігінен үдеріс емес.
C) Кен өндіру туралы әрекет берілмеген.
D) Жойқын мақсаты орта күйін бұзумен байланысты, берілген жоба оны тежеуге арналған. Ишара: Мақсат бұрынғы жағдайды сақтауға бағытталған ба?
Дұрыс жауап: Кері, мекен ету ортасын бұзатын
Жауап нұсқалары
- A.Экожүйеге әсерсіз өзгеріс
- B.Оң, мекен ету ортасын кеңейтетін
- C.Тек өсімдіктердің өздігінен қалпына келуі
- D.Кері, мекен ету ортасын бұзатындұрыс
- E.Тек табиғи желдің әсері
Түсіндірме
Ереже: Әсердің оң не кері бағыты нақты салдарға қарап анықталады. Экономикалық құрылыс мақсаты экологиялық салдарды автоматты оң етпейді.
Қолдану: Шартта орман мен мекен аумағы жойылған. Бұл биологиялық ортаға кері әсерді көрсетеді.
Қате нұсқалар: A) Мекен жойылуы экожүйеге әсердің барын білдіреді.
B) Мекен кеңеймеген, жойылған деп берілген.
C) Қалпына келу туралы нәтиже жоқ.
E) Себеп адам құрылысы, жел емес. Ишара: Құрылыс мақсаты мен табиғи ортадағы нақты салдарды бөлек қарастыр.
Дұрыс жауап: Тікелей әсер
Жауап нұсқалары
- A.Қалпына келтіру әсері ғана
- B.Тек климаттық маусым өзгерісі
- C.Тек жанама әсер
- D.Адам әрекетінен тәуелсіз өзгеріс
- E.Тікелей әсердұрыс
Түсіндірме
Ереже: Тікелей әсер адамның әрекетінен нысанға аралық экологиялық байланыссыз ықпал түскенде сипатталады. Кейін жанама салдар да туындауы мүмкін.
Қолдану: Ластаушы құбырдан өзен суына бірден түскен, сондықтан суға бастапқы ықпал тікелей.
Қате нұсқалар: A) Төгінді қалпына келтіру әрекеті ретінде берілмеген.
B) Маусым себебі жоқ, нақты төгінді көзі бар.
C) Жанама салдар кейін болуы мүмкін, бірақ сұрақ бастапқы суға түскен ықпалды сұрайды.
D) Кәсіпорын құбыры адам әрекетін көрсетеді. Ишара: Әрекет пен әсер нысанының арасында қандай аралық буын бар?
Дұрыс жауап: Өсімдік-топырақ-ағын байланысы арқылы жанама
Жауап нұсқалары
- A.Ластаушы өзенге тікелей құйылған
- B.Өсімдік-топырақ-ағын байланысы арқылы жанамадұрыс
- C.Өзеннің өздігінен толық тазаруы
- D.Өзенге әсерсіз
- E.Тек жер сілкінісінен болған табиғи
Түсіндірме
Ереже: Бір құрамбөлікке тікелей өзгеріс өзге құрамбөлікке табиғи байланыстар арқылы жанама әсер етуі мүмкін.
Қолдану: Адам ағашты кескен; өзенге ықпал топырақ шайылуы мен ағын арқылы жеткен. Сондықтан өзенге қатысты жанама тізбек берілген.
Қате нұсқалар: A) Шартта құбырдан тікелей төгінді жоқ, аралық эрозия мен ағын бар.
C) Шарт тазарту емес, лайлану салдарын көрсетеді.
D) Лайлану нақты ықпалдың барын көрсетеді.
E) Жер сілкінісі себеп ретінде берілмеген. Ишара: Себептен өзенге дейінгі аралық үдерістерді белгіле.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Суды тұрақты пайдалану
- 9-сарамандық жұмыс. Экологиялық жағдайлардың құқықтық аспектілері
- Эко- және смарт-сити – болашақтың қалалары
- Табиғатты пайдалану тұжырымдамасы
- Табиғатты пайдаланудың геоэкологиялық аспектілері
- Қоршаған ортаның сапасын бағалау
- 10-сарамандық жұмыс. Ауада зиянды заттардың шекті шамасының шоғырлануын анықтау және олардың адам денсаулығына әсері
- Экология және адам денсаулығы
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.