Табиғатты пайдалану тұжырымдамасы
23-параграф · Оқулықтың 96–97-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Табиғатты пайдалану тұжырымдамасы» тақырыбы, 23-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Кәсіпорын орманды тек ағаш қоры деп бағалап, оның су реттеу және мекен ету қызметін есептемеді. Қай көзқарас…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Табиғатты тек алынатын ресурс қоймасы ретінде қарастыру
Жауап нұсқалары
- A.Экожүйенің барлық қызметін кешенді бағалау
- B.Табиғатты тек алынатын ресурс қоймасы ретінде қарастырудұрыс
- C.Барлық әлеуметтік топтың қажеттілігін тең қамту
- D.Орманның су қызметін толық бағалау
- E.Болашақ қордың жаңаруын толық есептеу
Түсіндірме
Ереже: Табиғатқа тар тұтынушылық көзқарас алынатын өнімге назар аударып, экожүйе қызметтері мен ұзақ мерзімді салдарды елемеуі мүмкін.
Қолдану: Ағаш қоры бағаланған, бірақ су реттеу мен түрлерге мекен ету қызметі жоқ. Сондықтан бұл толық экожүйелік емес, ресурсқа тар бағытталған баға.
Қате нұсқалар: A) Барлық қызмет есептелмегендіктен кешенді баға емес.
C) Әлеуметтік топтарға қатысты толық дерек берілмеген.
D) Су реттеу шарты бойынша ескерілмеген.
E) Жаңару мен болашақ қор туралы есеп жоқ. Ишара: Табиғаттың сатылатын өнімнен басқа қызметтері қамтылған ба?
Дұрыс жауап: Ластану
Жауап нұсқалары
- A.Тек су ағынының жылдамдауы
- B.Тек су қорының сандық сарқылуы
- C.Ластанудұрыс
- D.Тек өзен арнасының тереңдеуі
- E.Тек өзен ұзындығының қысқаруы
Түсіндірме
Ереже: Ластану орта құрамының немесе қасиетінің қолайсыз өзгеруімен байланысты. Ресурс көлемі өзгермесе де сапа нашарлауы мүмкін.
Қолдану: Шарт химиялық құрам өзгерісін атайды, су көлемінің азаюын емес. Сондықтан негізгі сипаттама — ластану.
Қате нұсқалар: A) Ағын жылдамдығының өзгерісі шартта жоқ.
B) Көлем азаймағандықтан сандық сарқылу дәлелденбеген.
D) Тереңдік өзгерісі туралы дерек жоқ.
E) Ұзындық туралы өзгеріс берілмеген. Ишара: Сапа өзгерісі мен қор көлемінің өзгерісін ажырат.
Дұрыс жауап: Ресурс қорының сарқылуы
Жауап нұсқалары
- A.Ластаушының химиялық құрамының өзгеруі ғана
- B.Қордың өзгермеуі
- C.Ресурс қорының сарқылуыдұрыс
- D.Ресурстың автоматты жаңаруы
- E.Қордың 20%-ға көбеюі
Түсіндірме
Ереже: Қордың азаюы ресурс сарқылуын сипаттайды. Оны ластану не табиғи орта тозуының барлық түрімен теңестіруге болмайды.
Қолдану: 800 − 600 = 200 мың тонна алынған. Қор азайды; бастапқыға қатысты азаю 25%.
Қате нұсқалар: A) Химиялық құрам туралы дерек жоқ, негізгі өзгеріс көлемде.
B) 800 мен 600 тең емес.
D) Жаңару не толықтыру шартта берілмеген.
E) Шартта қор өспейді, 200 мың тоннаға кемиді. Ишара: Бастапқы және қалған қорды салыстыр.
Дұрыс жауап: Табиғи ортаның тозуы
Жауап нұсқалары
- A.Тек пайдалы кен қорының сарқылуы
- B.Табиғи ортаның тозуыдұрыс
- C.Тек атмосфералық қысымның өсуі
- D.Экожүйе қызметінің толық жақсаруы
- E.Тек әкімшілік шекараның ауысуы
Түсіндірме
Ереже: Тозу табиғи ортаның құрылымы мен қызметінің нашарлауын қамтиды. Ол бір ғана пайдалы қазба көлемімен шектелмейді.
Қолдану: Өсімдік, топырақ және өнімділік бірге нашарлаған. Бұл жайылым экожүйесі жағдайының тозуын көрсетеді.
Қате нұсқалар: A) Жайылымдағы өзгеріс кен қоры туралы емес.
C) Қысым өзгерісі берілмеген және сипатталған тозуды алмастырмайды.
D) Өнімділік төмендеуі мен жамылғы сиреуі жақсаруға қайшы.
E) Шекара өзгерісі шартта жоқ. Ишара: Өзгеріс экожүйенің қандай қызметін нашарлатқанын белгіле.
Дұрыс жауап: Сандық азаю мен сапалық ластану қатар жүруі мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Ақаба болса су қоры ешқашан азаймайды
- B.Су азайса оның сапасы міндетті жақсарады
- C.Бір аумақта тек бір өзгеріс қана болуы мүмкін
- D.Сапа нашарлауы барлық сандық өлшемді қажетсіз етеді
- E.Сандық азаю мен сапалық ластану қатар жүруі мүмкіндұрыс
Түсіндірме
Ереже: Табиғатты пайдаланудың сандық және сапалық салдары өзара байланысты, бірақ бөлек көрсеткіштермен бағаланады. Олар бір мезгілде болуы мүмкін.
Қолдану: Су алу көлемге, ақаба сапаға ықпал етеді. Сондықтан екі салдарды да өлшеу жағдайды толық бағалауға қажет.
Қате нұсқалар: A) Ақаба қайтарымы алынған суға тең болмауы және сапасы басқа болуы мүмкін.
B) Көлем азаюы тазартуды автоматты іске асырмайды.
C) Әртүрлі механизмдер бір аумақта қатар әрекет ете алады.
D) Сапа маңызды болғанымен қор мен ағын көлемі де бағаланады. Ишара: Әр әрекетті оның өз сандық не сапалық әсерімен байланыстыр.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- 8-сарамандық жұмыс. Менің «экологиялық ізім»
- Суды тұрақты пайдалану
- 9-сарамандық жұмыс. Экологиялық жағдайлардың құқықтық аспектілері
- Эко- және смарт-сити – болашақтың қалалары
- Қоршаған ортаның антропогендік өзгерістері
- Табиғатты пайдаланудың геоэкологиялық аспектілері
- Қоршаған ортаның сапасын бағалау
- 10-сарамандық жұмыс. Ауада зиянды заттардың шекті шамасының шоғырлануын анықтау және олардың адам денсаулығына әсері
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.