Эко- және смарт-сити – болашақтың қалалары
22-параграф · Оқулықтың 90–91-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Эко- және смарт-сити – болашақтың қалалары» тақырыбы, 22-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қала көптеген датчик орнатты, бірақ су шығыны, қызмет қолжетімділігі және ауа сапасы өзгермеді. Осыдан қандай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Технология енгізілген, бірақ тұрақты даму нәтижесі жеке көрсеткіштермен әлі дәлелденбеген
Жауап нұсқалары
- A.Цифрлық жүйе бар болса тұрғын қажеттілігін өлшеу қажет емес
- B.Технология енгізілген, бірақ тұрақты даму нәтижесі жеке көрсеткіштермен әлі дәлелденбегендұрыс
- C.Датчиктер орнатылса су шығыны міндетті нөлге тең
- D.Датчик санының өсуі барлық экологиялық мәселе шешілгенін дәлелдейді
- E.Ауа сапасы өзгермесе барлық датчик міндетті істен шыққан
Түсіндірме
Ереже: Ақылды тұрақты қала технологияны тұрғын өмірі мен қызмет тиімділігін жақсарту үшін қолданады. Құрал енгізу мен нақты нәтиже бөлек бағаланады.
Қолдану: Шартта құрылғылар саны артқан, бірақ нәтижелер өзгермеген. Сондықтан технология барын айтуға болады, ал тұрақтылық жетістігін тек санына сүйеніп жариялау негізсіз.
Қате нұсқалар: A) Қолжетімділік пен қажеттілік технологиядан бөлек өлшенеді.
C) Датчик бақылау береді, су шығынын физикалық түрде түгел жоймайды.
D) Құрылғы саны табиғи ортадағы нақты өзгеріс емес.
E) Нәтиженің өзгермеуі істен шығудың жалғыз дәлелі емес; басқару әрекеті немесе өзге ықпал болуы мүмкін. Ишара: Енгізілген құралды оның мақсатына жеткен нәтижеден ажырат.
Дұрыс жауап: Smart Grid — ақпарат пен басқаруды қолданатын ақылды электр желісі
Жауап нұсқалары
- A.Тек электр өндіретін күн панелі
- B.Тек қағазға жазылған айлық төлем
- C.Тек энергия өндіруге арналған отын қоймасы
- D.Smart Grid — ақпарат пен басқаруды қолданатын ақылды электр желісідұрыс
- E.Тек ғимараттың жылу оқшаулауы
Түсіндірме
Ереже: Ақылды электр желісінде энергия жеткізу ақпараттық байланыс, өлшеу және басқарумен толықтырылады. Жеке генератор не пассивті есеп мұндай жүйенің бәрін алмастырмайды.
Қолдану: Шартта желілік дерек пен оператор басқаруы байланыстырылған. Бұл электр желісін ақпарат арқылы жетілдіруді көрсетеді.
Қате нұсқалар: A) Күн панелі энергия өндіреді, бірақ бүкіл желілік бақылау мен басқару жүйесіне тең емес.
B) Айлық төлем тұтынуды қорытындылайды, жедел желілік басқаруды толық бермейді.
C) Отын қоймасы ресурс сақтайды, өндіру-тұтыну деректерін байланыстыратын желі емес.
E) Оқшаулау энергия қажеттілігін азайтуы мүмкін, бірақ электр желісінің ақпараттық басқаруы емес. Ишара: Жүйе энергиямен бірге қандай ақпаратты басқаратынын анықта.
Дұрыс жауап: 20%
Жауап нұсқалары
- A.2%
- B.80%
- C.200%
- D.20%дұрыс
- E.25%
Түсіндірме
Ереже: Бастапқы энергияға қатысты үнем айырманы бастапқы мәнге бөлумен табылады. Қызмет деңгейі бірдей болса бұл энергия пайдалану тиімділігін салыстыруға көмектеседі.
Қолдану: (1000 − 800) / 1000 × 100% = 20%. Қалған тұтыну 80%, ал азайған бөлік 20%.
Қате нұсқалар: A) 2% есептелген өзгерістен он есе аз.
B) 80% — қалған энергия үлесі.
C) 200 — кВт·сағ айырмасы, пайыз емес.
E) 25% айырманы соңғы 800 мәніне бөлгенде шығады. Ишара: Айырманы жүйе енгізілгенге дейінгі тұтынуға бөл.
Дұрыс жауап: Құрылыс материалдары, пайдалану және күтім ресурс сұранысын бәрібір туғызады
Жауап нұсқалары
- A.Құрылғы атауында жасыл сөзі болса өлшеу керек емес
- B.Жаңбыр суын жинау ғимараттың барлық энергиясын береді
- C.Өсімдік егілсе барлық шығын міндетті нөл болады
- D.Күн энергиясын қолданса материал қажеттілігі толық жойылады
- E.Құрылыс материалдары, пайдалану және күтім ресурс сұранысын бәрібір туғызадыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Ресурстық тиімділік тұтынуды төмендетуді білдіруі мүмкін, бірақ толық нөлдік сұранысқа тең емес. Ғимараттың бүкіл өмірлік циклі қаралады.
Қолдану: Күн панелі мен су жинау кейбір сыртқы ресурс сұранысын азайтады. Алайда материал өндіру, құрылыс, жөндеу және пайдалану басқа ағындарды талап етеді.
Қате нұсқалар: A) Атау нақты ресурс ағынының өлшемін бермейді.
B) Су жинау энергия жүйесінің барлық қызметін алмастырмайды.
C) Көгалдандырудың өзі күтім мен су қажет етуі мүмкін.
D) Панель де өндіру мен орнатуға материал қажет етеді. Ишара: Бір тиімді технологияны бүкіл циклдегі нөлдік тұтынумен теңестірме.
Дұрыс жауап: Цифрлық қызметпен қатар қолжетімді балама арна мен көмек ұйымдастыру
Жауап нұсқалары
- A.Интернеті жоқ тұрғындарды қызмет есебінен шығару
- B.Цифрлық қызметпен қатар қолжетімді балама арна мен көмек ұйымдастырудұрыс
- C.Қолданба бар болғандықтан барлық тұрғынға қолжетімді деп санау
- D.Қолданба жүктеулерін барлық адамның қамтылуымен теңестіру
- E.Қызметті тек ең жаңа смартфон иелеріне ұсыну
Түсіндірме
Ереже: Технологиялық жаңарту қоғамның әртүрлі топтарының нақты мүмкіндігін ескергенде инклюзивті болады. Цифрлық арнаға кіре алмау қызметтен шеттетуге әкелмеуі керек.
Қолдану: Балама арна мен көмек смартфонсыз немесе интернеті шектеулі тұрғындарға да қызметке жетуге мүмкіндік береді.
Қате нұсқалар: A) Есептен шығару нақты әлеуметтік шектеуді жасырады.
C) Құралдың болуы әр адамның оны қолдана алатынын дәлелдемейді.
D) Жүктеу саны жеке тұрғындардың толық қамтылуы емес.
E) Құрылғы түріне шектеу қолжетімділік айырмасын арттырады. Ишара: Қызметті пайдаланбай қалған топтарға қандай жол бар?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Су және «экологиялық із»
- 8-сарамандық жұмыс. Менің «экологиялық ізім»
- Суды тұрақты пайдалану
- 9-сарамандық жұмыс. Экологиялық жағдайлардың құқықтық аспектілері
- Табиғатты пайдалану тұжырымдамасы
- Қоршаған ортаның антропогендік өзгерістері
- Табиғатты пайдаланудың геоэкологиялық аспектілері
- Қоршаған ортаның сапасын бағалау
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.