Су және «экологиялық із»
20-параграф · Оқулықтың 76–77-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Су және «экологиялық із»» тақырыбы, 20-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Су айналымында тұщы су жаңарады. Неліктен бұл жергілікті су тапшылығы болмайтынын білдірмейді?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жаңару қарқыны, маусымдық ағын, сапа және қолжетімділік аумақтарда әртүрлі
Жауап нұсқалары
- A.Су жаңаратын болса, әр елді мекенде су мөлшері шексіз
- B.Сұраныс артса, жергілікті су қоры дәл сонша автоматты көбейеді
- C.Әлемдік су қоры әр ауылға автоматты түрде тең бөлінеді
- D.Жаңару қарқыны, маусымдық ағын, сапа және қолжетімділік аумақтарда әртүрлідұрыс
- E.Судың ластануы қолжетімді көлемге әсер етпейді
Түсіндірме
Ереже: Судың табиғи айналымы жергілікті жеткіліктілікке кепіл емес. Қордың таралуы, жаңаруы, сапасы және оны жеткізу мүмкіндігі сұраныспен салыстырылады.
Қолдану: Жаңару жаһандық үдеріс болғанымен, нақты ауылда құрғақ маусым, баяу толығатын жерасты суы немесе ластану пайдалануға жарамды суды шектеуі мүмкін.
Қате нұсқалар: A) Жаңару шексіз көлемді білдірмейді.
B) Тұтыну табиғи толығуды өздігінен дәл сондай көлемге арттырмайды.
C) Таралу табиғи жағдай мен инфрақұрылымға тәуелді, автоматты тең бөлінбейді.
E) Ластану тазарту қажеттігін арттырып, жарамды суды шектейді. Ишара: Жаһандық айналымды бір елді мекеннің нақты мүмкіндігінен ажырат.
Дұрыс жауап: 30%
Жауап нұсқалары
- A.3%
- B.130%
- C.30%дұрыс
- D.70%
- E.300%
Түсіндірме
Ереже: Берілген қарапайым модельде үлес су алудың ресурсқа қатынасымен табылады. Бұл есеп ресми су стрессі индикаторының барлық түзетуін қамтымайды.
Қолдану: 30 / 100 × 100% = 30%. Ресми бағалауда экологиялық ағын қажеттілігі сияқты қосымша шарттар қаралады, бірақ бұл тапсырмада формула анық берілген.
Қате нұсқалар: A) 3% нәтиже үшін су алу 3 млн м³ болуы керек еді.
B) 130% бастапқы сандарды қосып алудан туған, қатынас емес.
D) 70% — 100-ден 30-ды алып қалған үлес.
E) 300% қатынасты он есе артық есептейді. Ишара: Су алу көлемін ресурс көлеміне бөл.
Дұрыс жауап: Жоғары жүктеме
Жауап нұсқалары
- A.Жоғары жүктемедұрыс
- B.Үлес нөлге тең
- C.Жеңіл жүктеме
- D.Төмен жүктеме
- E.Орташа жүктеме
Түсіндірме
Ереже: Модельдік санатты таңдағанда тапсырмада берілген аралықтарды қолданады; олар барлық ресми жіктеменің әмбебап шегі деп алынбайды.
Қолдану: 50% берілген 40% шегінен жоғары, сондықтан осы оқу моделінде жоғары жүктеме санатына жатады.
Қате нұсқалар: B) 50% нөл емес, есептелген үлес берілген.
C) Жеңіл санат 10–20% аралығына арналған.
D) Төмен санат 10%-дан аз үлеске арналған.
E) Орташа санат 20–40% аралығына арналған. Ишара: 50%-ды берілген жоғарғы шекпен салыстыр.
Дұрыс жауап: Су көлемінен бөлек қауіпсіз су сапасы мен қызмет қолжетімділігінің мәселесі
Жауап нұсқалары
- A.Су көлемінен бөлек қауіпсіз су сапасы мен қызмет қолжетімділігінің мәселесідұрыс
- B.Тек қаланың атауына байланысты мәселе
- C.Су сапасы тек құбыр ұзындығына қарап толық анықталады
- D.Су мол болса ауызсудың қауіпсіздігі автоматты қамтамасыз етіледі
- E.Тек өзен ұзындығының жеткіліксіздігі
Түсіндірме
Ереже: Сумен қамтамасыз ету көлеммен ғана өлшенбейді. Су қауіпсіздігі, тазарту және қажет кезде қолжетімді қызмет те маңызды.
Қолдану: Өзендегі мол су тұтынушыға қауіпсіз жеткізілмеген. Сондықтан табиғи қордан бөлек тазарту мен қызмет сапасы бағаланады.
Қате нұсқалар: B) Қала атауы су қауіпсіздігінің себептік көрсеткіші емес.
C) Құбыр ұзындығы судың нақты құрамын өлшемейді.
D) Мол қор микробиологиялық немесе химиялық қауіптің жоқтығын дәлелдемейді.
E) Шарт өзен ұзындығын емес, тазарту мен желідегі сапаны атайды. Ишара: Табиғи қор мен қауіпсіз ауызсу қызметін ажырат.
Дұрыс жауап: А ауылында: 1000 м³/адам, Б-да 500 м³/адам
Жауап нұсқалары
- A.А ауылында: 1000 м³/адам, Б-да 500 м³/адамдұрыс
- B.Екеуінде де 1000 м³/адам
- C.Жалпы көлемі үлкен Б ауылында жан басына мән міндетті түрде жоғары
- D.Б ауылында: 1500 м³/адам, А-да 1000 м³/адам
- E.А ауылында: 100 м³/адам, Б-да 500 м³/адам
Түсіндірме
Ереже: Жан басына қамтамасыз етілу қолжетімді су көлемін халық санына бөлу арқылы табылады. Жалпы көлемді ғана салыстыру жеткіліксіз.
Қолдану: А: 10 000 000 / 10 000 = 1000; Б: 15 000 000 / 30 000 = 500 м³/адам. А-ның жалпы қоры аздау болғанымен, жан басына мәні екі есе жоғары.
Қате нұсқалар: B) Б-ның 500 мәнін ескермей теңестіру дұрыс емес.
C) Халық саны жалпы көлем артықшылығын өзгерте алады.
D) Б-ның нәтижесі 1500 емес, 500: оның халқы 30 мың.
E) А үшін бөлу нәтижесі 1000, 100 емес. Ишара: Әр ауылдың суын өз халқының санына бөл.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Жергілікті күн тәртібі – ХХІ. Әлеуметтік, экологиялық және экономикалық тиімділік
- 7-сарамандық жұмыс. Экономикалық-географиялық негіздеме және жергілікті өнеркәсіп салаларын орналастыруды экологиялық бағалау
- Табиғатты пайдалануды жергілікті басқару
- «Экологиялық із» және тұрақты даму
- 8-сарамандық жұмыс. Менің «экологиялық ізім»
- Суды тұрақты пайдалану
- 9-сарамандық жұмыс. Экологиялық жағдайлардың құқықтық аспектілері
- Эко- және смарт-сити – болашақтың қалалары
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.