1-сарамандық жұмыс. Зерттеу тақырыбына сәйкес эксперттік бағалау әдістерін қолдану

Ереже: Эксперттік бағалау зерттеу мақсаты мен шешілетін мәселені нақтылаудан басталады. Сұрақ нысанды, әрекетті және салыстыру өлшемін айқындауы керек; ол жауапты алдын ала таңып бермеуі тиіс.

Қолдану: Ауызсу шығынын азайту — нақты мәселе, тиімділік пен іске асу мүмкіндігі — салыстыру өлшемдері. Мұндай сұрақ сарапшыларға бірнеше шараны талдауға мүмкіндік береді. Өте кең немесе алдын ала мақұлдауды талап ететін сұрақ дербес бағалауды қиындатады.

Қате нұсқалар: A) Табиғат туралы кез келген ой зерттеудің су үнемдеу мақсатын тым кеңейтіп жібереді.

B) Барлық мәселені бір отырыста жою нақты шектелген сараптамалық міндет емес.

C) «Міндетті түрде ең жақсы» тіркесі қорытындыны алдын ала таңады.

E) Қолдаушылар іздеу тәуелсіз бағалаудың орнына дайын шешімді растауға бағытталады. Ишара: Мақсатты нақтыла: қай аумақ, қандай проблема және қандай өлшем бойынша таңдау?

Ереже: Қатысушылар зерттеу міндетіне сәйкес таңдалады. Арнайы кәсіби білімді жергілікті бақылаумен толықтыру пайдалы, бірақ тұрғын пікірі инженерлік есептің орнына жүрмейді.

Қолдану: Жаңбыр ағыны гидрологиялық жағдайға, су ағызу құрылысына және жергілікті кедергілерге тәуелді. Ұсынылған құрам осы қырларды қамтиды. Әр қатысушының құзырет шегі сақталып, өлшемдермен тексеру жүргізілуі қажет.

Қате нұсқалар: A) Бір сатушы тараптың мүддесі тәуелсіз әрі жан-жақты бағалауды шектеуі мүмкін.

B) Пікірдің бірдей болуы тиісті құзыретті қамтамасыз етпейді және маңызды айырманы жасырады.

D) Сыртқы көрініс су жиналу себебінің гидрологиялық және инженерлік қырларын қамтымайды.

E) Көп адам мәселеге қатысты білімнің орнын автоматты толтырмайды. Ишара: Проблеманың табиғи, техникалық және жергілікті қырларына қандай білім керек?

Ереже: Идея жинау кезеңінің мақсаты — нұсқалар санын және алуан түрлілігін арттыру. Бұл кезеңде ұсынысты тіркеу оның дұрыс немесе іске асатын екенін түпкілікті мойындау емес.

Қолдану: Қоқысты азайтуға қатысты барлық ұсынысты алдымен жазу топқа кейін салыстыратын материал береді. Одан кейін шығын, қатысу және ықтимал әсер сияқты өлшемдермен іріктеу жасалады. Авторға немесе жүргізуші қалауына қарай ерте шектеу нұсқаларды азайтады.

Қате нұсқалар: B) Ұнамау ұсыныстың пайдасыздығын дәлелдемейді; оны кейін ортақ өлшеммен қарастыру керек.

C) Жас пікірдің мазмұндық сапасын дәлелдемейді; ерте бағалау жаңа ойды тежейді.

D) Алғашқы ұнаған нұсқа барлық балама тексерілді деген сөз емес.

E) Тек бір жоспарды қолдайтын ойды қалдыру бағалаудың бейтараптығын бұзады. Ишара: Алдымен нұсқаларды жина, содан кейін олардың жарамдылығын салыстыр.

Ереже: Сарапшылардың келіспеушілігі қосымша тексеру қажет бағыттарды анықтай алады. Балама түсіндірулерді дәлелмен салыстыру үшін әрқайсысына қатысты дерек жиналады.

Қолдану: Судың жоғалуына ағу да, тұтыну өзгерісі де әсер етуі мүмкін. Құбыр ақауын және су есептегіш көрсеткіштерін тексеру олардың ықпалын бағалауға көмектеседі. Шартта қай себеп басым екенін анықтайтын дерек әлі жоқ.

Қате нұсқалар: A) Келіспеушілік екі пікірдің де жалған екенін білдірмейді.

B) Танымалдық нақты себептің дұрыстығына жеткілікті дәлел емес.

C) Тек қолайлы пікірді қалдыру зерттеу деректерін бұрмалайды.

D) Тең үлес беру үшін сандық негіз керек; оны пікір санына қарап белгілеуге болмайды. Ишара: Әр түсіндіру дұрыс болса, қандай дерек байқалуы тиіс?

Ереже: Сарапшылар салыстыратын өлшемдер түсінікті және ортақ болуы керек. Жалпы ұғымды бақыланатын не бағаланатын белгілерге жіктеу жауаптардың салыстырмалылығын арттырады.

Қолдану: «Ыңғайлы» бір адам үшін жақындықты, басқа адам үшін қауіпсіздікті білдіруі мүмкін. Қолжетімділік пен қауіпсіздікті бөлек анықтасақ, бағалардың айырмасын түсіндіру жеңілдейді. Өлшемдер зерттеу мақсатына сай алдын ала келісілгені дұрыс.

Қате нұсқалар: B) Қатысушы саны саябақтың пайдаланушыға қолайлылығын өлшемейді.

C) Үлкен салмақ түсініксіз өлшемнің мәселесін одан әрі күшейтеді.

D) Атау ұнамдылығы нақты қолжетімділік пен қауіпсіздікті алмастырмайды.

E) Мағынасы әртүрлі жауаптарды жай біріктіру сенімді салыстыру бермейді. Ишара: Жалпы сөзді барлық сарапшы бірдей түсінетін нақты белгілерге бөл.