Географиялық сараптаманың алгоритмі және түрлері

Ереже: Географиялық сараптама жоба әсер ететін аумақтың бастапқы жағдайын зерттеуге сүйенеді. Табиғи кешеннің құрамбөліктері мен байланыстары анықталмайынша, өзгерістің себебі мен ықтимал салдарын негізді болжау қиын.

Қолдану: Бұл жағдайда зауыт әлі салынған жоқ. Алдымен өзен, топырақ, жер бедері және олардың байланысы туралы бастапқы дерек қажет. Сол дерек кейін жобаның ықпалын және орналастыру баламаларын салыстыруға негіз болады.

Қате нұсқалар: A) Ұқсас жоба басқа табиғи жағдайда орналасуы мүмкін; оның қорытындысын түзетусіз көшіру жергілікті ерекшелікті елемейді.

B) Бастапқы орынның жарамдылығы сараптама барысында тексеріледі; баламасыз қабылдау бағалау міндетін тарылтады.

D) Болашақ модель бастапқы дерек пен байланыстарға сүйенуі керек; оларсыз түпкілікті бекіту негізсіз.

E) Кейінгі мониторинг бастапқы жағдайды зерттеуді алмастырмайды, себебі өзгеріске дейінгі салыстыру деңгейі керек. Ишара: Болашақ өзгерісті салыстыру үшін әуелі қандай бастапқы күйді білу керек?

Ереже: Параметрлік сипаттама табиғи кешен құрамбөліктерінің қасиеттерін және олардың өзара байланысын қамтиды. Өлшемдер нақты нысанның бастапқы күйін сипаттауға мүмкіндік береді.

Қолдану: Тереңдік, тұздылық және температура — көлдің өлшенетін қасиеттері. Температура мен оттек байланысы осы табиғи жүйенің ішкі байланысын көрсетеді. Берілген ақпарат әлеуметтік құрылым не қаржы жоспары туралы емес.

Қате нұсқалар: A) Функциялық сипаттама табиғи кешен мен аумақтық құрылым байланысына қатысты; шартта көлдің ішкі қасиеттері берілген.

C) Типологиялық сипаттама аумақтың табиғи режімін сипаттайды; ал шартта көлдің нақты параметрлері мен ішкі байланыстары берілген.

D) Қаржы шығындары мен табыстары туралы ақпарат жоқ.

E) Бұл өлшемдер қазіргі күйді сипаттайды; болашақ әрекет пен өзгеріс сценарийі берілмеген. Ишара: Шартта табиғи нысанның өлшенетін қасиеттері аталғанын байқа.

Ереже: Экологиялық-географиялық сараптама шаруашылық әрекеттің табиғи орта мен ресурстарға ықпалын бағалайды. Бағалау өзгерістің мөлшерін ғана емес, сипатын және оның салдарын да қамтиды.

Қолдану: Өзен, топырақ пен өсімдік — табиғи ортаның құрамбөліктері. Карьердің соларға әсерін зерттеу экологиялық-географиялық міндет болады. Қаржы, кеннің жарамдылығы, нарық және жабдық сенімділігі табиғи ортаға ықпалды толық бағалаудың орнына жүрмейді.

Қате нұсқалар: A) Жабдық сенімділігі техникалық міндет, ол өзен мен өсімдікке толық ықпалды өздігінен бағаламайды.

B) Кеннің өндірістік жарамдылығы ресурсты пайдалану мүмкіндігін бағалайды, ал сұрақ карьердің қоршаған ортаға әсері туралы.

C) Нарыққа шығу мен өткізу байланыстары экономикалық міндет; шарт табиғи ортаның өзгерісін сұрайды.

E) Инвестициялық сараптама қаржылық нәтижеге басымдық береді; мұнда табиғи орта нысандары аталған. Ишара: Бағалаудың нысаны табиғи орта ма, әлде кәсіпорынның ішкі есебі ме?

Ереже: Экономикалық-географиялық сараптама кәсіпорынды аумақтық шаруашылық жүйесіне орналастырудың негізділігін бағалайды. Ол шикізат, көлік, еңбек және өндірістік байланыстарды бір-бірінен бөлек қарастырмайды.

Қолдану: Шартта зауыттың шикізат алуы, өнім тасуы және жұмыс күшімен қамтылуы тексерілген. Бұл көрсеткіштер нысанның өңірге қаншалықты тиімді кірігетінін анықтайды. Қалдық судың химиялық құрамын бағалау маңызды болса да, осы экономикалық кеңістіктік міндетті алмастырмайды.

Қате нұсқалар: A) Су құрамын бағалау экологиялық міндеттің бір бөлігі; шартта өндірістің аумақтық байланыстары басым.

B) Шикізаттың болуы жеткіліксіз: тасымал құны, еңбек және өзге байланыстар да маңызды.

D) Өзге өңірдегі жағдай жергілікті ресурстар мен көлік жүйесіне сай болмауы мүмкін.

E) Ішкі өнімділік аумақтық шикізат, көлік пен байланыстарды толық қамтымайды. Ишара: Жаңа кәсіпорын өңірдегі ресурстармен және басқа нысандармен қалай байланысады?

Ереже: Кешенді сараптама табиғи орта мен шаруашылық жүйесін өзара байланысты қарастырады. Экономикалық пайда экологиялық залал, алдын алу шығындары және орналасу жағдайлары ескерілгенде ғана толық түсіндіріледі.

Қолдану: А нұсқасының жоғары табысы тазарту шығынымен қатар қаралуы керек. Б нұсқасының суға аз әсері де жалғыз көрсеткіш емес. Бірдей өлшемдер арқылы екі жобаның артықшылықтары мен тәуекелдерін салыстыру негізді шешімге жақындатады.

Қате нұсқалар: A) Бір жақсы көрсеткіш жобаның барлық салдары зерттелгенін білдірмейді.

B) Орналасу айырмасы салыстыруға кедергі емес, аумақтық бағалаудың негізгі мазмұны.

C) Құрылыс бағасы пайдалану шығындары мен экологиялық салдарды қамтымайды.

E) Қажетті қорғаныс шығынын кейінге қалдыру экономикалық нәтижені толық көрсетпейді. Ишара: Кешенді деген ұғым бірнеше өзара байланысты өлшемді қатар қарастыруды білдіреді.