Эксперттік бағалау әдістері

Ереже: Күрделі мәселені эксперттік бағалау толық емес ақпарат жағдайында шешімдерді салыстыру мен болжам жасауда арнайы білімге сүйенеді. Бұл әдіс қолда бар деректі толықтырады; өлшемдер, жорамалдар және белгісіздік ашық көрсетілуі тиіс.

Қолдану: Деректер жеткіліксіз болғанда көлік пен қала жоспарлау мамандары баламалардың ықтимал нәтижесін бағалай алады. Бірақ маман пікірі дәл өлшеумен тең емес. Қорытындының негізі және қандай жағдайда өзгеретіні көрсетілуі керек.

Қате нұсқалар: A) Толық емес дерек жағдайында шартсыз әрі өзгермейтін кепілдік беру негізсіз.

C) Автордың танымалдығы ұсыныстың тиімділігін бағалау өлшемі емес.

D) Кездейсоқ сауалнама кәсіби талдауды және нақты бақылауларды толық алмастырмайды.

E) Алғашқы пікірдің бірінші айтылуы оның дәлдігін дәлелдемейді. Ишара: Маман пікірі шешімді негіздеуге көмектеседі, бірақ болашақты дәл өлшеу емес.

Ереже: Сарапшы нақты мәселені талдауға жеткілікті кәсіби құзыретке ие болуы керек. Біліктілік пен тәжірибе пікірдің негізділігін күшейтеді; беделдің сыртқы белгілері өздігінен кәсіби білімді дәлелдемейді.

Қолдану: Су басу қаупін зерттеуде гидрология, жер бедері және аумақты жоспарлау бойынша құзырет маңызды. Сарапшының жобаны қолдауға алдын ала келісуі емес, дерекке сүйеніп тәуелсіз бағалай алуы қажет.

Қате нұсқалар: B) Ғылыми атақ нақты гидрологиялық не аумақтық мәселе бойынша құзыретті автоматты дәлелдемейді.

C) Жоғары лауазым осы мәселені кәсіби талдау қабілетімен тең емес.

D) Алдын ала толық келісу түрлі дәлелдерді салыстыруға кедергі жасап, тәуелсіздікті әлсіретуі мүмкін.

E) Алдын ала оң қорытындыға келісу тәуелсіз бағалауды бұзады. Ишара: Маман осы мәселені түсіндіріп, өз қорытындысын дәлелдей ала ма?

Ереже: Эксперттік бағалауға ұсынылатын материалдар маңызды артықшылықтар мен тәуекелдерді қамтуы тиіс. Ақпаратты бір жақты іріктеу сарапшы пікірін алдын ала белгілі шешімге бұрып жіберуі мүмкін.

Қолдану: Жолдың пайдасы туралы дерек бар, бірақ зиян жөніндегі дерек әдейі берілмеген. Сондықтан сарапшылар барлық салдарды салыстыра алмайды. Кемшілік файл пішімінде емес, ақпараттың толық әрі бейтарап ұсынылмауында.

Қате нұсқалар: A) Әртүрлі маманның болуы кешенді талдауға пайдалы болуы мүмкін.

B) Электрондық пішім ақпаратты бір жақты етпейді.

C) Кесте ақпаратты көрсету тәсілі ғана, ол өздігінен бейтараптықты бұзбайды.

D) Сұрақтарды алдын ала дайындау орынды; мәселе маңызды деректі жасыруда. Ишара: Сарапшыларға шешімнің екі жағын салыстыруға жеткілікті ақпарат берілді ме?

Ереже: Жеке эксперттік бағалау бір маманның тәуелсіз талдауы мен пікіріне сүйенеді. Топтық бағалау бірнеше сарапшының пікірін жинауды және оларды өңдеуді қамтиды.

Қолдану: Шартта бір маманның дербес қорытындысы берілген. Сондықтан бұл жеке эксперттік бағалау. Ол құжаттарды талдаса да, бірнеше қатысушының пікірін біріктіретін топтық жұмысқа айналмайды.

Қате нұсқалар: A) Жаппай не өкілді қоғамдық сауалнама жүргізілгені айтылмаған.

B) Өзара толықтыру сессиясында қатысушылар бір-бірінің идеясымен жұмыс істейді; мұнда дербес талдау бар.

C) Дельфиде бірнеше сарапшының бағасы қайталама кері байланыспен өңделеді.

E) Шартта бірнеше маманның пікірі біріктірілмеген, бір адамның қорытындысы берілген. Ишара: Бағалауды қанша сарапшы және қандай өзара әрекетпен орындағанын қара.

Ереже: Интервью маманның пікірін мақсатты сұрақтар арқылы алуға негізделеді. Жауаптарды дәл тіркеу кейін оларды салыстыруға және талдауға жағдай жасайды.

Қолдану: Зерттеуші сарапшыға сұрақ қойып, ауызша жауаптарын жазған. Бұл — интервьюдің негізгі белгілері. Шартта сұхбатсыз дербес жазба, болашақ сценарий әзірлеу немесе қайталанатын топтық сауалнама емес, жеке ауызша сұхбат сипатталған.

Қате нұсқалар: A) Болашақ сценарийлерді әзірлеу міндеті берілмеген, негізгі белгі — сұхбат формасы.

B) Талдамалық жазбада маман материалды дербес зерттейді; мұнда сұрақ пен ауызша жауап арқылы ақпарат алынған.

D) Жазбаша алмастыру бірнеше қатысушы арасында өтеді; шартта жеке ауызша жауап бар.

E) Қайталанатын топтық сауалнаманың бірнеше айналымы шартта көрсетілмеген. Ишара: Ақпарат көзін және оны алу тәсілін ажырат: маманның ауызша жауабы қалай жиналған?