Географиядағы модельдеу әдістері

Ереже: Модель нақты нысанның барлық қасиетін қайталамайды: зерттеу міндеті үшін маңызды белгілер мен байланыстарды сақтайтын жеңілдетілген үлгі болады. Жеңілдету құбылыстың негізгі себебін жоғалтпауға тиіс.

Қолдану: Міндет — су тасқынын түсіндіру. Сондықтан жауын-шашынның түсуі, бедер арқылы судың ағуы және өзен ағынының өзгеруі арасындағы байланыстар қажет. Осы белгілерді таңдау мақсатқа сай модель құруға мүмкіндік береді.

Қате нұсқалар: A) Барлық нысанды бірдей егжей-тегжейлі көшіру маңызды және қосалқы белгілерді ажыратпайды; бұл модельдеудің мақсатты жеңілдету қағидасына сәйкес емес.

B) Сыртқы көрініс өзенді тануға көмектескенімен, ағынды өзгертетін факторларсыз тасқынның пайда болуын түсіндіре алмайды.

C) Алдын ала ұнаған қорытындыға сүйену модельді деректермен тексеруге кедергі болады; бастапқы негіз зерттеу мақсаты мен бақылаулар болуы керек.

E) Негізгі байланыстар түгел алынса, қарапайымдылық сақталғанымен, модель су тасқынын түсіндіру қабілетін жоғалтады. Ишара: Модельдің әдемілігін емес, су тасқынын түсіндіруге қандай байланыстар қажет екенін ойла.

Ереже: Заттық модельдеуде зерттелетін нысанның пішіні, құрылымы немесе басқа маңызды қасиеті материалдық үлгі арқылы бейнеленеді. Модельдің нақты көлемі өзгерсе де, мақсатқа қажетті кеңістіктік қатынастар сақталады.

Қолдану: Пенопласт макет — қолмен ұстап, әр жағынан қарауға болатын материалдық үлгі. Ол таудың көлемді пішіні мен белдеулерінің орналасуын көрсетеді, сондықтан негізгі әдіс заттық модельдеу болады.

Қате нұсқалар: B) Формула сандық байланыстарды таңбалармен береді; шартта негізгі нәтиже формула емес, көлемді макет екені айтылған.

C) Шартта басқа ұқсас таудың көрсеткіштерін пайдалану жоқ; материалдық макет жасау балама нысан бойынша қорытынды шығару емес.

D) Сауалнама мамандардың пікірін жинайды, ал бұл жағдайда нысанның кеңістіктік үлгісі жасалған.

E) Ойша модель жасау дайындықта болуы мүмкін, бірақ сипатталған соңғы өнім адамның ойында ғана қалмай, материалдан құрастырылған. Ишара: Қорытынды өнімнің материалдан жасалған көлемді нысан екеніне назар аудар.

Ереже: Таңбалық модельдеу нысандар мен олардың байланыстарын карта, сызба, график, кесте немесе формула арқылы береді. Шартты белгілер мен түстер нақты қасиеттерді ықшам әрі түсінікті түрде алмастырады.

Қолдану: Картадағы түстер ластану деңгейлерін, ал белгілер өлшеу орындарын бейнелейді. Нақты қаланың қасиеттері таңбалар жүйесі арқылы көрсетілгендіктен, бұл таңбалық модельдеу болып табылады.

Қате нұсқалар: A) Картада көлемді материалдық қала макеті жасалмаған; оның мазмұны шартты белгілер арқылы көрсетілген.

B) Бекет деректері кеңістіктік картаға айналдырылған, демек жұмыс дерек жинаумен шектелмеген.

C) Басқа қаланың ұқсастығына сүйену сипатталмаған; модель зерттелетін қаланың өз өлшеулерінен жасалған.

D) Нәтиже тек ойда қалған жоқ: басқа адам оқи алатын картаға түсірілген таңбалық үлгі бар. Ишара: Түстер мен шартты белгілер нақты қасиеттердің орнына қолданылып тұр.

Ереже: Логикалық модель зерттеушінің білімі мен пайымдауына негізделіп, құбылыстың ықтимал құрылымы мен байланыстарын ойша бейнелейді. Ол кейін материалдық немесе таңбалық модель жасаудың бастапқы негізі бола алады.

Қолдану: Шартта арна өзгерісінің салдары тек ойша қарастырылғаны және сыртқы үлгі әлі жасалмағаны нақты берілген. Сондықтан осы сәттегі нәтиже логикалық модель болып саналады.

Қате нұсқалар: A) Сандық карта кеңістіктік деректерді сыртқы таңбалық түрде көрсетеді; мұнда карта әзірленген жоқ.

C) Өзен арнасы іс жүзінде өзгертілмеген, сондықтан зерттеуші нақты кейінгі жағдайды бақылап отырған жоқ.

D) Заттық модель үшін материалдық үлгі қажет; шартта макет әлі жасалмағаны көрсетілген.

E) Зертханалық физикалық модельді өлшеу үшін құрылғы мен тәжірибе керек, ал сипатталған әрекет — ойша пайымдау. Ишара: Әзірге модельдің тек зерттеуші ойында бар екенін ескер.

Ереже: Балама модельдеу аз зерттелген нысанның қасиеттерін маңызды белгілері ұқсас, жақсы зерттелген нысан арқылы пайымдауға сүйенеді. Нәтиженің сенімділігі ұқсастықтың негізділігіне және айырмашылықтарды ескеруге тәуелді.

Қолдану: Зерттеуші басқа өзенді кез келген себеппен емес, бедері, климаты мен алап ауданының ұқсастығына қарай таңдаған. Осы ұқсас нысаннан білім алу балама модельдеу қағидасын көрсетеді; бағалау кейін тексеруді қажет етеді.

Қате нұсқалар: A) Балама пайдалану үшін көлемді макет міндетті шарт емес; негізгі белгі — ұқсас жақсы зерттелген нысанға сүйену.

B) Өзендер бірдей тұрақты мәнге ие деп болжанбаған: нақты ұқсастық белгілері бойынша салыстырылатын нысан таңдалған.

C) Таңдау бедер, климат және аудан сияқты негіздерге сүйенгендіктен, кездейсоқ әрі дәлелсіз емес.

D) Бірінші өзеннің дерегі аз деп берілген; екінші өзеннің мәліметі біріншіні толық тікелей бақылаудың орнына жүрмейді. Ишара: Білім қандай нысаннан алынып, қай нысанға қолданылып жатқанын анықта.