Географиялық аудандастыру әдістері

Ереже: Географиялық аудандастыру кеңістіктегі маңызды айырмашылықтар мен ұқсастықтарды анықтап, аумақтық бірліктерді бөліп көрсетуге негізделеді. Оның нәтижесі тек топтар тізімі емес, олардың орналасуы, шекарасы және сипаттамасы болады.

Қолдану: Шартта аумақ бөліктері табиғи ұқсастық бойынша ажыратылып, шекаралары көрсетілген. Бұл кеңістікті географиялық белгілерге сай жіктеу, яғни аудандастыру әрекеті.

Қате нұсқалар: A) Атауды аудару географиялық шекаралар мен бірліктерді қалыптастырмайды.

B) Құрал қатесін анықтау өлшеу сенімділігін тексереді, ал сипатталған әрекет аумақты жіктеуге қатысты.

C) Жалпы орташа сан аумақ ішіндегі айырмашылықтарды біріктіріп жібереді; мұнда керісінше бөліктер ажыратылған.

D) Әліпбилік сұрыптау атауларды реттейді, бірақ табиғи ұқсастық пен кеңістіктік шекараларды анықтамайды. Ишара: Шартта аумақ бөліктерін бөлу, шекаралау және сипаттау қатар орындалған.

Ереже: Мақсаттылық қағидаты аудандастыру белгілерінің шешілетін міндетке сәйкес таңдалуын талап етеді. Суармалы егіншілік үшін өсімдік өсіру мен су жеткізу мүмкіндігін анықтайтын табиғи жағдайлар негізгі мәнге ие.

Қолдану: Су көзіне қолжетімділік суаруды, топырақ қасиеті өнім өсіру мүмкіндігін, бедер су тарату жағдайын сипаттайды. Сондықтан осы көрсеткіштер жиыны аудандарды мақсатқа сай ажыратуға тікелей көмектеседі.

Қате нұсқалар: A) Бұл деректер экономикалық тиімділікке қатысты; су мен топырақ жағдайынсыз жердің суармалы егіншілікке жарамдылығы анықталмайды.

C) Бұрынғы пайдалану нәтижелері пайдалы, бірақ аумақтың табиғи мүмкіндігін су, топырақ және бедерді тексермей толық бағаламайды.

D) Әкімшілік және қашықтық деректері ұйымдастыруға көмектесуі мүмкін, бірақ жердің суаруға табиғи жарамдылығын тікелей ашпайды.

E) Климат маңызды, бірақ суармалы жерді бағалауда су жеткізу мүмкіндігі мен топырақ қасиетін елемеу жеткіліксіз негіз береді. Ишара: Қай белгілер егін өсіруге және оған су жеткізуге тікелей әсер етеді?

Ереже: Үздіксіздік қағидаты зерттеу шегіндегі әр аумақтық нысанның белгілі бір бірлікке енгізілуін талап етеді. Аудандар торында негізсіз жіктелмеген «ақтаңдақ» қалмауы тиіс.

Қолдану: Шартта аумақтың бір бөлігі ауданға жатқызылмаған. Бұл шекаралар торының қамтуында бос орын бар екенін білдіреді, сондықтан үздіксіздік талабы орындалмаған.

Қате нұсқалар: B) Әртүрлі деңгейлерді араластыру туралы дерек жоқ; анықталған мәселе зерттеу шегінің толық қамтылмауы.

C) Өлшеу кезеңдері жөнінде айырмашылық айтылмаған; бос бөліктің ауданға енгізілмеуі уақыттық салыстыру қатесі емес.

D) Шартта белгілердің мақсатқа сай еместігі емес, аумақтың бір бөлігінің ешбір ауданға кірмеуі берілген.

E) Өлшем бірліктерінің сәйкессіздігі көрсетілмеген, сондықтан бұл нұсқа сипатталған бос аумақ мәселесін түсіндірмейді. Ишара: Қай қағида зерттеу аумағында жіктелмеген бос бөліктер қалмауын талап етеді?

Ереже: Аудандастыру сызбасында салыстырылатын бірліктердің иерархиялық деңгейі үйлесімді болуы керек. Географиялық қабық — аса ірі тұтастық, ал табиғат зонасы мен жергілікті ландшафт одан төмен деңгейлерге жатады.

Қолдану: Берілген үш нысан көлемі ғана емес, жіктеу жүйесіндегі орны бойынша да өзгеше. Оларды бір деңгейдің тең бірліктері ретінде беру сызбаның құрылымын бұрмалайды.

Қате нұсқалар: A) Атаудың бірдей болуы талап емес: әр ауданның атауы өзгеше болуы мүмкін, ал деңгейі салыстырмалы болуы керек.

B) Ландшафт табиғи-аумақтық зерттеуде қолданылады, сондықтан оны ұғым ретінде жоққа шығару дұрыс емес.

D) Үш нысанды салыстыруға сандық тыйым жоқ; мәселе олардың саны емес, деңгейлерінің сәйкессіздігі.

E) Табиғи географияда аудандастыру қолданылады; қате әдістің өзінде емес, бірліктерді дұрыс таңдамауда. Ишара: Үш нысанның табиғи-аумақтық жүйеде қай деңгейде тұрғанын салыстыр.

Ереже: Аудандастырудың белгілері жіктеудің негізін құрайды. Олар мақсатқа сәйкес таңдалғанда, бірліктерді бөлудің себебін түсіндіруге және басқа зерттеушінің сол дерекпен жұмысты тексеруіне мүмкіндік береді.

Қолдану: Температура мен жауын-шашын климаттық айырмашылықтарды сипаттайды. Шекаралар осы өлшемдерге сүйеніп жүргізілсе, олар жай сызба емес, нақты деректермен негізделген жіктеу нәтижесі болады.

Қате нұсқалар: B) Климаттық аудандардың пішіні табиғи айырмашылықтарға байланысты, міндетті шаршы пішін талабы жоқ.

C) Аудан саны зерттеу деректеріне сай нақтылануы мүмкін; белгілер оны негізсіз бекітіп қою үшін таңдалмайды.

D) Жіктеу климат айырмасын өзгертпейді, оны анықтап көрсетеді.

E) Белгілерді таңдау еркін сызылған кез келген шекараны ақтамайды; керісінше шекараны дерекпен шектейді. Ишара: Бір аумақты екіншісінен қандай негізбен бөлгеніңді түсіндіру керек.