2-сарамандық жұмыс. Зерттеу тақырыбына сәйкес модельдеу әдістерін қолдану

Ереже: Модель жасау зерттеу міндетін нақтылаудан басталады. Мақсатқа сай белгілер таңдалған соң ғана қажетті дерек, масштаб, материал және көрсету тәсілі анықталады; құрал таңдау ғылыми міндетті алмастырмайды.

Қолдану: Су басу қаупін бейнелеу үшін аңғар бедері мен өзен деңгейінің байланысы маңызды. Осы міндет алдын ала анықталса, оқушылар макетте нені сақтап, нені ықшамдау керегін негіздей алады.

Қате нұсқалар: A) Биіктік айырмасын жою су басатын бөліктерді ажыратуға қажет негізгі ақпаратты жоғалтады.

B) Дайын үлгінің мақсат пен нақты аңғарға сәйкестігі тексерілмесе, оны көшіру ғылыми негіз бермейді.

C) Түс көрнекілікке қызмет етеді, бірақ деректерді оған ыңғайлау зерттеу нәтижесін бұрмалайды.

E) Материалдың бағасы нысанға сәйкестік пен дерек дәлдігін қамтамасыз етпейді. Ишара: Алдымен макет қандай сұраққа жауап беруі керек екенін анықта.

Ереже: Модельдің сапасы барлық ұсақ бөлшекті көшірумен емес, мақсатқа маңызды қатынастарды дұрыс бейнелеумен бағаланады. Биіктік белдеулік үшін негізгі қатынас — белдеулердің биіктік бойынша ауысуы.

Қолдану: Макет белдеулердің қайсысы төмен, қайсысы жоғары орналасатынын және олардың ауысуын көрсетуі тиіс. Осы қатынас сақталса, материал қарапайым болғанның өзінде модель оқу міндетін орындайды.

Қате нұсқалар: A) Барлық белдеуді бір түске бояу оларды ажыратуды қиындатады; жеке талғам географиялық айырмашылықты алмастырмайды.

B) Әр тасты көшіру осы зерттеу мақсатына қажет емес әрі маңызды белдеулік қатынасты көлеңкеде қалдырады.

D) Қаріп оқуға көмектесуі мүмкін, бірақ белдеулер арасындағы биіктік қатынасын жеткізбейді.

E) Материал бағасы белдеулердің географиялық орналасуын сипаттамайды және ғылыми дәлдік өлшемі емес. Ишара: Зерттеу тақырыбындағы «биіктік» сөзі қандай қатынасты сақтауды талап етеді?

Ереже: Модельде бейнеленетін қасиетке сәйкес өлшеулер қажет. Тереңдіктің кеңістіктік өзгерісін көрсету үшін мәндер ғана емес, олардың қай жерде өлшенгені де белгілі болуы тиіс.

Қолдану: Жағалау фотосы көлдің сыртқы пішіні туралы мәлімет бере алады, бірақ су түбінің бедерін толық ашпайды. Тереңдік пен өлшеу орны бірге берілсе, түптің салыстырмалы пішінін құрастыруға болады.

Қате нұсқалар: A) Климаттық деректер су режіміне әсер етуі мүмкін, алайда олар нақты нүктелердің тереңдігін тікелей алмастырмайды.

B) Химиялық құрам су қасиетін ашады, бірақ түп бедерін құрастыру үшін тереңдік пен өлшеу орны қажет.

C) Бұл мәліметтер көлді тануға көмектеседі, бірақ материалдық түп үлгісіне қажетті тереңдік айырмашылықтарын бермейді.

D) Бұл деректер рекреациялық пайдалануды сипаттайды, бірақ көл түбінің тереңдігі мен кеңістіктік пішінін анықтамайды. Ишара: Үлгіде көрсетілетін қасиетті тікелей өлшейтін деректі таңда.

Ереже: Уақыттық графикте кезеңдер хронологиялық ретпен, көрсеткіштер ортақ өлшем бірлігі мен тұрақты шкалада беріледі. Бұл талаптар сақталмаса, өзгерістің бағыты мен шамасы қате қабылдануы мүмкін.

Қолдану: Қаңтар–ақпан–наурыз реті сақталып, 1,2; 1,4; 2,1 мәндері метрмен түсіріледі. Сонда үш айдағы су деңгейінің өсуін деректерді бұрмаламай салыстыруға болады.

Қате нұсқалар: A) Метр ұзындық бірлігі, ал пайыз салыстырмалы үлес; негізсіз ауыстыру көрсеткіштің мағынасын өзгертеді.

B) Екі айды алып тастау бастапқы қатарды толық бермейді және өзгерісті салыстыруға мүмкіндік қалдырмайды.

C) Бірдей кесінді әртүрлі мәнді білдірсе, көрермен биіктіктерді тікелей салыстыра алмайды.

D) Шамалар бойынша сұрыптау уақыт ретін өзгертеді, сондықтан маусымдық жүрісті дұрыс көрсетпейді. Ишара: Уақыт реті мен өлшем бірлігі барлық нүктеге ортақ болуы керек.

Ереже: Дөңгелек диаграммадағы сектор бұрышы құрамбөліктің жалпы жиынтықтағы үлесін 360°-қа көбейту арқылы табылады. Алдымен барлық санның бір өлшем бірлігімен берілгенін және жалпы соманы тексеру керек.

Қолдану: Жалпы тұтыну 60 + 30 + 10 = 100 мың м³. Өндіріс үлесі 30/100 = 0,3, сондықтан сектор бұрышы 0,3 × 360° = 108° болады.

Қате нұсқалар: A) 216° тұрғын үйлердің 60% үлесіне сәйкес келеді, ал өндірістің үлесі 30%.

B) 30 — мың м³ түріндегі тұтыну саны әрі бұл жағдайда пайыздық үлес; оны градусқа айналдыру үшін 360°-қа қатысты есеп керек.

C) 60° өндіріс үлесінің 360°-тағы шамасына тең емес; тұрғын үйдің 60 саны да бұрыш емес.

E) 300° толық шеңбердің шамамен 83,3%-ы, сондықтан 30% үлесті тым үлкейтіп көрсетеді. Ишара: Алдымен өндірістің жалпы тұтынудағы үлесін тап.