Тұқымқуалаушылық және өзгергіштік заңдылықтары

Ереже: Тұқымқуалаушылық генетикалық ақпараттың көбею арқылы ата-анадан ұрпаққа берілуімен байланысты. Ақпараттың ДНҚ-да сақталуы осы берілуге негіз болады. Жеке ағзадағы кез келген өзгеріс міндетті түрде ұрпаққа сол күйінде беріледі деген қорытынды шықпайды. Қоректену, жаттығу немесе жараның жазылуы сияқты даралық өзгерістерді генетикалық нұсқаның ұрпаққа берілуімен ажырату қажет.

Қолдану: Шарт генетикалық нұсқалардың ата-анадан ұрпаққа берілуін нақты көрсетеді. Тұқымқуалаушылық дұрыс. Қалған мысалдар бір дараның тіршілігі кезіндегі өзгерістерді береді және осы шарттағы генетикалық берілуге дәл сипаттама емес. Жауап сыртқы ұқсастықпен ғана емес, ақпараттың көбею кезінде берілуімен анықталады. Ата-ана мен бала барлық белгісі бойынша толық бірдей болуға міндетті емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Өсу бір дараның өзгеруі. Жара жазылуы ұлпа қалпына келуі. Уақытша салмақ артуы генетикалық берілуге тең емес. Қысқа мерзімдік жаттығу жауабы да ұрпаққа нұсқа беруді сипаттамайды.

Қайта орындауға ишара: Негізгі белгі — генетикалық ақпараттың ұрпаққа берілуі.

Ереже: Мутация ДНҚ реттілігінің өзгеруін білдіреді. Ол көшірілу қатесінен немесе басқа ықпалдардан пайда болуы мүмкін. Аллельдердің жаңа үйлесуі олардың міндетті жаңа реттілікке айналғанын білдірмейді. Ген экспрессиясының өзгеруі де әрдайым ДНҚ реттілігі өзгерді деген сөз емес. Сондықтан нақты қандай деңгейдегі өзгеріс табылғанын анықтау қажет.

Қолдану: Сұрақ нуклеотидтер реттілігінің өзгергенін нақты береді. Мутация дұрыс. ДНҚ қатесіз көшірілген болса, жаңа реттілік пайда болғаны туралы белгі болмас еді. Қоректік жауап немесе ген белсенділігінің айырмасы реттіліктің өзгеруін тікелей анықтамайды. Құрылымдық өзгеріс пен бұрыннан бар ақпараттың әртүрлі пайдаланылуын ажырату дұрыс терминді таңдауға көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Өзгермеген ДНҚ жауабы шартқа қайшы. Үйлесу реттіліктің жаңа өзгеруі емес. Қатесіз көшіру де өзгеріс бермейді. Белсенділік өзгеруі реттілік өзгерісіне міндетті тең емес.

Қайта орындауға ишара: ДНҚ реттілігі өзгерсе, мутацияны таны.

Ереже: Комбинативтік өзгергіштік бұрыннан бар генетикалық нұсқалардың жаңа үйлесімдерімен байланысты. Мейоздағы рекомбинация осындай әртүрлілікке үлес қосады. Бұл әр жаңа үйлесім міндетті жаңа мутациядан туды деген сөз емес. Мутация нуклеотидтік реттіліктің өзгеруіне қатысты, ал комбинативтік өзгеріс нұсқалардың бірге берілу комбинациясын өзгерте алады.

Қолдану: Шарт жаңа аллельдік үйлесім мен жаңа реттіліктің болмауын нақтылайды. Комбинативтік өзгергіштік дұрыс. Қоректену туралы мәлімет жоқ; өзгеріс генетикалық нұсқалардың ұйымдасуына қатысты. Материал жоғалған немесе көшіру мүлде болған жоқ деу де шартта берілмеген. Нұсқаның өзін өзгерту мен бұрынғы нұсқаларды жаңа жұптарға біріктіруді ажыратамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Жаңа мутация деу берілген шектеуге қайшы. Қоректік модификация механизмі көрсетілмеген. Толық жоғалу жоқ. Көшірудің болмауы жаңа үйлесімнің анықтамасы емес.

Қайта орындауға ишара: Жаңа нұсқа емес, бұрынғы нұсқалардың жаңа үйлесімі.

Ереже: Орта жағдайлары генетикалық бірдей немесе өте ұқсас ағзаларда да белгілердің әртүрлі көрінуіне әсер етуі мүмкін. Модификациялық айырмашылықты оқу моделінде ДНҚ реттілігі өзгермеген ортаға жауап ретінде қарастырамыз. Белгінің сыртқы өзгеруі өздігінен жаңа мутацияны немесе түрдің ауысуын дәлелдемейді. Себепті анықтауда эксперименттің шарттары мен генетикалық бақылауын бірге пайдалану керек.

Қолдану: Шарт жарық айырмасын және ДНҚ реттілігінің сақталуын береді. Орта әсерінен модификация дұрыс. Жапырақ өлшемінің айырмасы мейоздық рекомбинация туралы мәлімет емес. Жаңа түр немесе ұрықтану туралы белгі де берілмеген. Жауап осы нақты тәжірибенің шектеулеріне сүйенеді, барлық орта жауабының механизмін жалғыз жарықпен түсіндіруге ұмтылмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Мутацияның міндеттілігі ДНҚ өзгермегеніне қайшы. Рекомбинация көрсетілмеген. Түр ауысуы дәлелденбеген. Жаңа гамета қосылуы да жоқ.

Қайта орындауға ишара: Шартта ДНҚ сақталған, ал орта өзгерген.

Ереже: Адамның бойы көп генетикалық нұсқалардың ықпалына және орта жағдайларына байланысты күрделі белгі. Қоректену мен денсаулық жағдайлары өсуге әсер етуі мүмкін. Бір ғана ген немесе ата-ананың сыртқы бойы баланың нақты бойын толық кепілдемейді. Генетикалық үлес пен орта әсерін бірін-бірі жоққа шығаратын екі түсіндіру деп қабылдауға болмайды.

Қолдану: Сұрақ екі фактор тобын бірге ескеретін жауапты сұрайды. Көптеген нұсқалар және орта әсері дұрыс. Қоректенуді жақсарту барлық баланы бір бойға жеткізеді деген абсолютті қорытынды жоқ. Ата-ана бойы тұқымқуалаушылықтың маңызын көрсеткенімен, ортаға жауап беру мүмкіндігін толық жоймайды. Әр бой айырмасын жаңа мутациямен түсіндіру бұрыннан бар нұсқалар мен ортаны елемейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Бір ген бәрін дәл анықтамайды. Бірдей қорек бірдей бойды кепілдемейді. Орта еш әсер етпейді деу қате. Барлық айырма жаңа мутация емес.

Қайта орындауға ишара: Күрделі белгі: генетикалық нұсқалар мен орта бірге маңызды.