Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары

Ереже: Шығу орталығы өсімдіктің ерекше қасиеттерінің бастапқы қалыптасқан аймағына қатысты. Әртүрлілік орталығы генетикалық нұсқалар көп сақталған аймақты сипаттайды. Дақылдар таралып, басқа жерлерде де әртүрлі нұсқалар қалыптастыруы мүмкін. Сондықтан екі ұғым байланысты болғанымен, бір-бірінің толық синонимі емес. Егістік көлемі немесе өнім мөлшері генетикалық әртүрлілікті тікелей өлшемейді.

Қолдану: Сұрақ екі орталықтың байланысын анықтауды сұрайды. Кейде сәйкес келеді деген жауап дұрыс. Міндетті сәйкестік кейінгі таралу мен әртүрліліктің басқа аймақта қалыптасуын елемейді. Бір ғана нұсқа сақталған жерді жоғары әртүрлілік орталығы деу де ұғымға қайшы. Жауап тарихи қалыптасу мен қазіргі генетикалық қорды ажыратады.

Қате нұсқаларды ажырату: Міндетті сәйкестік артық жалпылау. Өнім мөлшері әртүрлілік анықтамасы емес. Егістік көлемі шығу тегін дәлелдемейді. Бір нұсқа жоғары әртүрлілік емес.

Қайта орындауға ишара: Шығу тарихы мен генетикалық нұсқалар саны — екі бөлек белгі.

Ереже: Дақылдың таралуы оның барлық генетикалық нұсқасын бірдей етпейді. Әртүрлі орта, іріктеу және өсіру тарихы жаңа аймақтарда да әртүрлілік қалыптасуына ықпал етеді. Шығу орталығы туралы тарихи дәлел мен қазіргі нұсқалардың географиялық таралуы өзара байланысты, бірақ тең ұғым емес. Бір аймақта әртүрліліктің болуы басқа аймақтағы шығу тегін өздігінен теріске шығармайды.

Қолдану: Шартта шығу аймағы мен кейінгі әртүрлілік аймағы бөлек берілген. Сондықтан әртүрлілік сыртта да қалыптаса алады деген жауап дұрыс. Жергілікті нұсқалар тек бір бастапқы аймаққа тән деу берілген мысалмен сәйкес емес. Бұл есеп шығу тегін жаңадан анықтауды емес, екі географиялық ұғымды ажыратуды талап етеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Америкамен байланысты жоққа шығару берілмеген. Тек алғашқы аймақ деу мысалға қайшы. Жабайы даралар саны генетикалық әртүрлілікке тең емес. Таралу барлық айырманы жоймайды.

Қайта орындауға ишара: Кейінгі таралу аймағында да нұсқалар көбейе алады.

Ереже: Селекция үшін бастапқы генетикалық материалдың әртүрлілігі маңызды. Түрлі аймақтардан жинақталған үлгілерде суыққа, құрғақшылыққа немесе ауруларға төзімділікке байланысты пайдалы қасиеттер болуы мүмкін. Жинау сол қасиеттерді іздеу мен бағалауға мүмкіндік береді. Бірақ қорда болуы әр үлгінің барлық жағдайда үздік екенін дәлелдемейді; қажетті қасиеттер сынақтарда тексеріледі.

Қолдану: Сұрақ жинақтың селекциялық маңызын сұрайды. Бастапқы материал қорын кеңейту дұрыс. Жинақтау ДНҚ-ны бірдей етпейді және өздігінен жаңа түр шығармайды. Әр үлгінің өнімін кейін салыстыру қажет. Вавилов жұмысының құндылығы дайын кепілді өнімде емес, өсімдіктердің әртүрлі қасиеттерін сақтап, зерттеуге қолжетімді етуінде.

Қате нұсқаларды ажырату: Бірдей генотип пайда болмайды. Жаңа түр автоматты алынбайды. Барлық ортаға өнім кепілдігі жоқ. Күтім генетикалық қорды алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Әртүрлі тұқым үлгілері — селекцияға арналған бастапқы нұсқалар.

Ереже: Генетикалық ресурстарды сақтау әртүрлі нұсқаларды жоғалтпауға бағытталған. Үлгінің шығу тегі мен атауын тіркеу оны кейін салыстыруға және дұрыс пайдалануға көмектеседі. Тұқым банкі табиғи өсетін ортадан тыс сақтау тәсіліне жатады. Бөлек сақталған үлгілердің болуы олардың бәрі бірдей қасиетті дегенді білдірмейді; қасиеттері зерттеліп бағаланады.

Қолдану: Шарт бірнеше сорт пен бөлек тіркеуді атап көрсетеді. Сондықтан сақтау және пайдалану мақсаты дұрыс. Барлық үлгіні араластыру қай нұсқаның қайдан алынғанын ажыратуды қиындатады. Бір ғана сортпен алмастыру қордағы әртүрлілікті азайтады. Дұрыс жауап сақтаудың зерттеу мүмкіндігін және әр үлгі туралы ақпараттың маңызын қамтиды.

Қате нұсқаларды ажырату: Араластыру жеке ақпаратты жоғалтады. Бір сортқа ауысу әртүрлілікті азайтады. Төзімділік сынақпен бағаланады. Бөлек сақтау генотиптерді теңестірмейді.

Қайта орындауға ишара: Үлгіні сақтау мен оның шығу тегін тіркеуді бірге қарастыр.

Ереже: Мәдени картоптың шығу тарихы Оңтүстік Американың Анд аймағындағы жабайы түйнекті Solanum түрлерімен байланысты. Дақыл кейін көптеген елге таралған. Қазіргі өсіру аумағы мен бастапқы қалыптасу аймағын ажырату қажет. Геномдық зерттеулер оның жабайы туыстарының әртүрлілігін және кейінгі генетикалық араласуларын зерттейді; бұл бір ғана қазіргі елде картоп өседі дегенді білдірмейді.

Қолдану: Сұрақ картоптың қазіргі ең көп өсірілетін жерін емес, бастапқы аймағын сұрайды. Анд аймағы дұрыс. Конго, Жапон аралдары, Скандинавия және Австралия шөлдері берілген дақылдың жабайы арғы тектерімен байланысты осы негізгі аймаққа сәйкес келмейді. Географиялық жауапты қазіргі сауда немесе егістік көлемімен алмастыруға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Конго басқа құрлықтық аймақ. Жапон аралдары бастапқы Анд аймағы емес. Скандинавия кейінгі өсіру мүмкіндігімен шатастырылған. Австралия шөлдері картоптың осы шығу аймағына жатпайды.

Қайта орындауға ишара: Картоптың шығу тегін Оңтүстік Америкадағы таулы аймақпен байланыстыр.