Экожүйелердің құрамбөліктері Су және құрлық экожүйелері

Ереже: Экожүйе өзара әрекеттесетін тірі ағзалармен бірге олардың тіршілік ортасының абиотикалық бөліктерін қамтиды. Бірлестік тірі ағзалар тобына қатысты, ал популяция бір түрдің белгілі аймақтағы дараларын біріктіреді. Бір дара немесе ұлпа мұндай бірнеше түр мен ортаның толық байланысын білдірмейді. Ұйымдасу деңгейін құрамына кірген бөліктерге қарап анықтаймыз.

Қолдану: Шартта бірнеше тірі топпен қатар су мен жарық көрсетілген. Сондықтан экожүйе дұрыс. Тек бірлестік деу абиотикалық бөліктерді қамтымайды. Бір популяция бірнеше түрдің барлығына ортақ атау емес. Дара мен ұлпа да тоғанның толық құрамын сипаттамайды. Жауап тірі және өлі табиғат бөліктерінің бірге қарастырылғанын сақтауы қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Дара бір ағза. Популяция бір түрге қатысты. Тек бірлестік су мен жарықты қамтымайды. Ұлпа тоғанның толық құрамы емес.

Қайта орындауға ишара: Тірі ағзалар мен олардың физикалық ортасы бірге берілген.

Ереже: Абиотикалық факторлар тірі ағзалардың әрекеті немесе ағзалардың өзі емес, ортаның физикалық және химиялық жағдайлары. Температура мен ылғалдылық осындай факторлар. Тірі өсімдік, жануар және микроағза биотикалық бөлікке жатады. Тірі өсімдік мүшелерін де абиотикалық фактор деп атауға болмайды; мүшелер ағзаның құрамына кіреді.

Қолдану: Сұрақ екі абиотикалық факторды сұрайды. Температура мен топырақ ылғалдылығы дұрыс. Шөп, шегіртке, саңырауқұлақ, бактерия, түлкі мен қоян — тірі ағзалар. Тамыр мен жапырақ тірі өсімдік мүшелері. Шарттағы жұптарды ортаның жағдайы мен тірі жүйенің бөліктері ретінде ажыратқанда бір ғана жауап екі абиотикалық көрсеткіштен тұрады.

Қате нұсқаларды ажырату: Шөп–шегіртке тірі ағзалар. Саңырауқұлақ–бактерия тірі ағзалар. Түлкі–қоян жануарлар. Тамыр–жапырақ өсімдік мүшелері.

Қайта орындауға ишара: Ортаның жағдайын тірі ағзаның атауынан ажырат.

Ереже: Продуценттер бейорганикалық бастапқы заттардан органикалық зат түзеді. Фотосинтезде бұл үдеріс жарық энергиясымен қамтамасыз етіледі. Консументтер дайын органикалық затты басқа ағзалардан алады. Редуценттер органикалық қалдықтардың ыдырауына қатысады. Рөлді ағзаның өлшемі немесе түсінен ғана емес, органикалық қоректі қалай алатынынан анықтаймыз.

Қолдану: Шарт жасыл өсімдіктің көмірқышқыл газынан органикалық зат түзетінін және жарық пайдаланатынын береді. Продуцент дұрыс. Әртүрлі реттік консументтер басқа ағзалардың органикалық затын пайдалануға қатысты. Редуцент рөлі де берілген зат түзу үдерісіне тең емес. Дұрыс жауап өсімдіктің осы шарттағы қоректік қызметін атайды, барлық жасыл нәрсені автоматты бір топқа қоспайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Бірінші консумент продуцентпен қоректенеді. Екінші консумент басқа консументті пайдаланады. Редуцент қалдықтарды ыдыратады. Үшінші консумент бұл фотосинтез қызметі емес.

Қайта орындауға ишара: Органикалық затты өзі түзу — продуценттің белгісі.

Ереже: Бірінші реттік консумент продуцентпен тікелей қоректенеді. Тізбекте продуцент бірінші буында, оны пайдаланатын ағза келесі буында тұрады. Келесі жыртқыштар жоғары реттік консументтер болуы мүмкін. Жебе бағытын шарттағы анықтамамен сәйкестендіру қажет; буын саны мен консументтің реттік нөмірі бірдей басталмайды.

Қолдану: Тізбекте шөп продуцент, оны шегіртке жейді. Сондықтан бірінші реттік консумент шегіртке дұрыс. Бақа шегірткемен қоректенетіндіктен екінші реттік, жылан келесі реттік консумент. Шөптің өзі консумент емес. Шөп пен жыланды бірге алу бір нақты рөлді екі түрлі буынмен алмастырады. Жауап продуценттен кейінгі тікелей қоректенушіні таңдайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Шөп продуцент. Бақа екінші реттік консумент. Жылан үшінші реттік консумент. Шөп пен жылан бірінші реттік консумент жұбы емес.

Қайта орындауға ишара: Продуцентті тікелей жейтін буынды тап.

Ереже: Редуценттер органикалық қалдықтардың ыдырауына қатысып, элементтердің қайта айналымына ықпал етеді. Мұндай қызметті көптеген бактериялар мен саңырауқұлақтар атқарады. Оларды тек соңғы бір тірі ағзамен қоректенетін тізбек буыны деп шектеуге болмайды. Өлі материал әртүрлі трофикалық деңгейлерден келеді; ыдырату сол материалмен байланысты.

Қолдану: Саңырауқұлақтардың берілген қызметі өлі органикалық қалдықты ыдырату, сондықтан редуценттер дұрыс. Продуцент органикалық затты бастапқы бейорганикалық ресурстан түзеді. Бірінші және екінші реттік консументтер тізбектегі басқа қоректену деңгейлерін сипаттайды. Тірі иенің ұлпасынан қоректену паразиттік рөл; шарттағы өлі қалдық қызметімен тең емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Продуцент органикалық затты бастапқы түзеді. Бірінші консумент тірі продуцентті тұтынады. Екінші консумент бірінші консументті тұтынады. Паразит тірі иемен байланысты.

Қайта орындауға ишара: Өлі органикалық материалдың ыдырауына назар аудар.