Споралы өсімдіктердің тіршілік циклі

Ереже: Гаметофит — гаметалар түзетін көпжасушалы гаплоидты ұрпақ. Оның жасушаларында бір толық хромосома жиынтығы болады. Бұл бір ғана хромосома немесе генетикалық материал жоқ деген мағына емес. Мүк пен қырықжапырақта осы ұрпақтың пішіні мен тіршілігі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ жыныстық циклдегі гаплоидты жиынтық ұғымы сақталады.

Қолдану: Сұрақ гаметофитті нақты атайды, сондықтан n дұрыс. 2n диплоидты спорофитке тән. Өсімдіктің кішкентай болуы оның жасушасында хромосомалар жоқ екенін білдірмейді. Үш не төрт жиынтықты таңдау берілген жыныстық циклдің гаметофит сатысын басқа плоидтылықпен алмастырады. Жауап ұрпақтың өлшеміне емес, циклдегі орнына сүйенеді.

Қате нұсқаларды ажырату: 2n спорофитпен шатастырады. 3n үш, 4n төрт жиынтықты білдіреді. Хромосомаларсыздық бір толық жиынтық емес.

Қайта орындауға ишара: Гаметофиттің жиынтығы — n.

Ереже: Спорофит ұрықтанудан кейінгі диплоидты зиготадан дамиды. Оның спорангийлерінде мейоз арқылы гаплоидты споралар түзіледі. Гаметофит пен спорофит екі көпжасушалы ұрпақ ретінде ажыратылады. Жеке гамета немесе жеке спора ұрпақтың толық көпжасушалы денесіне тең емес. Атауының өзі спора түзетін қызметін еске түсіруге көмектеседі.

Қолдану: Сұрақ спорофиттің сипатын сұрайды. Спора түзетін диплоидты ұрпақ дұрыс. Гаплоидты гаметалар түзетін дене гаметофитке жатады. Спора спорофиттен шыққанымен, оның жиынтығы мейоздан соң азайған, сондықтан шығу тегін плоидтылықтың толық бірдейлігімен шатастырмаймыз. Ұрықтанудың алдында тұрған жұмыртқа да спорофиттің өзі емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Гамета түзетін n ұрпақ гаметофит. Жұмыртқа жеке гамета. Аталық гамета да жеке жасуша. Гаплоидты спора диплоидты ұрпақ емес.

Қайта орындауға ишара: Спорофит: 2n дене, спорангийде n споралар.

Ереже: Мейоз хромосома жиынтығын диплоидтыдан гаплоидтыға азайтады. Мүктің спорангийіндегі спора түзетін жыныстық цикл сатысында осы бөліну жүреді. Митоз әдетте жиынтықты сақтайды, ал ұрықтану екі гаплоидты гаметаның жиынтығын біріктіреді. Сондықтан қандай үдеріс жүретінін анықтау үшін бастапқы және соңғы жиынтықты салыстыру керек.

Қолдану: Шарт 2n-нен n-ге ауысуды нақты береді. Мейоз дұрыс. Спораның кейін өнуі жаңа гаметофиттің дамуына қатысты, бірақ спорангийде жиынтық азайған сәттің өзі емес. Ұрықтану кері бағыттағы бірігуді сипаттайды. Спорангийдің орны мен жиынтықтың өзгеруі бір-бірін толықтырып, жауапты анық етеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Митоз n-ге азайтпайды. Ұрықтану жиынтықтарды біріктіреді. Өну спора түзілгеннен кейін. Гаметалардың бірігуі n+n→2n бағыты.

Қайта орындауға ишара: 2n→n өзгерісі мейозды көрсетеді.

Ереже: Қырықжапырақ гаметофиті гаплоидты болады және гаметалары да гаплоидты. Бұл кезеңде жасушалық бөліну хромосома жиынтығын екі есе азайтпай, сақтайды. Сондықтан гаметалар митоз арқылы қалыптасады. Өсімдік циклін жануарлардың диплоидты жыныс жасушалық желісіндегі мейоздық схемаға тікелей теңестіру қате болады. Циклдің нақты сатысын ескеру қажет.

Қолдану: Шарт бастапқы гаметофиттің n екенін және нәтижедегі гаметалардың да n болатынын көрсетеді. Митоз дұрыс. Мұндағы мейоз спора түзілетін спорофит сатысында жүреді. Гамета түзілген кезде ұрықтану әлі болған жоқ. Гаметалардың бірігуі мен зиготаның пайда болуы кейінгі кезеңге жатады, бөліну атауы емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Мейоз спора түзілуімен шатастырады. Ұрықтану гамета түзу емес. Екі гамета қосылуы 2n береді. Зигота түзілуі де бірігу нәтижесі.

Қайта орындауға ишара: Өсімдіктің n гаметофитінен n гамета: жиынтық сақталады.

Ереже: Мүктің гаплоидты спорасы өніп, протонема деп аталатын жіп тәрізді құрылым түзеді. Оның бүршіктерінен жапырақты мүк өсімдіктері дамуы мүмкін. Бұл гаметофит ұрпағының дамуы. Спорадан өсу гаметалардың қосылуын талап етпейді және осы сатыдағы митоздар гаплоидты жиынтықты сақтайды. Жасыл жіптің балдырға ұқсауы оны міндетті басқа топқа жатқызбайды.

Қолдану: Шарт мүк спорасынан протонема пайда болғанын береді. Сондықтан гаплоидты гаметофит дұрыс. Диплоидты спорофит зиготадан басталады; мұнда ұрықтану көрсетілмеген. Үш немесе төрт жиынтық туралы мәлімет те жоқ. Жауап құрылымның пішінінен ғана емес, оның спорадан басталған даму жолынан шығарылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Спорофит зиготадан дамиды. Зигота ұрықтанудан түзіледі. 3n және 4n шартта жоқ. Тұқымды өсімдік деп өзгерту мүк цикліне сәйкес емес.

Қайта орындауға ишара: Спора→протонема→жапырақты гаметофит.