Қолдан сұрыптау

Ереже: Қолдан сұрыптауда адам көбеюге қатысатын дараларды өз мақсатына сай таңдайды. Тұқым қуалайтын айырмашылықтар келесі ұрпақтағы белгілердің таралуына негіз болады. Қоректі арттыру немесе бір дараның өсуі жеке орта әсері болуы мүмкін, бірақ көбею үшін ата-аналарды таңдау үдерісіне тең емес. Мақсат пен ұрпақтық берілу сұрыптаудың мәнін анықтайды.

Қолдану: Шарт фермердің қажетті тұқым қуалайтын белгілерге қарай бірнеше ұрпақта ата-аналарды таңдағанын береді. Қолдан сұрыптау дұрыс. Кездейсоқ таңдау осы белгілік мақсатты елемейді. Табиғи сұрыпталуда адамның осыған ұқсас мақсатты іріктеуі анықтаушы шарт емес. Жауап тек егін өсіруді емес, көбею нәтижесін бағыттайтын нақты таңдауды сипаттайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Кездейсоқ таңдау белгіге қарай іріктемейді. Қорек беру ата-ана таңдау емес. Уақытша өсу ұрпақтық сұрыптау емес. Адам таңдауы жоқ деу шартқа қайшы.

Қайта орындауға ишара: Көбеюге кім қалатынын адам белгіге қарай таңдады.

Ереже: Қолдан сұрыптауда адам қажетті белгіге қарай көбеюге қатысатын дараларды таңдайды. Табиғи сұрыпталу орта жағдайында тұқым қуалайтын айырмашылықтардың әртүрлі көбею нәтижелерімен байланысты. Екі жағдайда да генетикалық айырмашылық пен ұрпақтық берілу маңызды болуы мүмкін. Адам мақсатының болуы табиғаттағы барлық жағдайға бірдей бейімділік немесе бір ұрпақта жаңа түр кепілдігін бермейді.

Қолдану: Сұрақ негізгі айырманы сұрайды. Адамның мақсатты ата-ана таңдауы дұрыс. Тұқымқуалаушылықты жоққа шығару келесі ұрпаққа белгінің таралуын түсіндірмейді. Табиғи сұрыпталуды дараның мақсатпен өзін өзгертуі деп айту да қате. Барлық дараның көбеюі бірдей деген жауап сұрыпталудағы айырмашылықты алып тастайды. Сондықтан айырманы бағыттайтын таңдаушы мен нәтижелерге сүйеніп анықтаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Тұқымқуалаушылық маңызды. Мақсатты өзгеріс табиғи сұрыпталу анықтамасы емес. Бір ұрпақта жаңа түр кепілденбейді. Бірдей ұрпақ нәтижесі сұрыпталудың айырмалы нәтижесін елемейді.

Қайта орындауға ишара: Қолдан сұрыптаудың бағытын адамның мақсаты анықтайды.

Ереже: Селекция өсімдіктер мен жануарлардың адамға қажет белгілерін жақсартуға бағытталған әдістерді қолданады. Сорттар мен қолтұқымдар белгілі генетикалық және шаруашылық қасиеттерімен ажырауы мүмкін. Бұл әр жаңа сорт міндетті жаңа биологиялық түр дегенді білдірмейді. Ұрпақтарды тексеру, ата-аналарды іріктеу және генетикалық әртүрлілікті пайдалану мақсатқа жетуге көмектеседі.

Қолдану: Сұрақ селекцияның мақсатын сұрайды. Қажетті қасиеттері бар сорттар мен қолтұқымдар алу дұрыс. Бір дараның уақытша салмағы немесе тыңайтқышқа жауабы келесі ұрпақтың генетикалық қасиетін өздігінен жақсартты деген дәлел емес. Барлық ата-ананы кездейсоқ алмастыру да нақты белгілік таңдауға тең емес. Жауап бір реттік күтім емес, ұрпақтар арқылы қасиеттерді бағалауды қамтиды.

Қате нұсқаларды ажырату: Бәрін бір түрге айналдыру мақсат емес. Ұрпақтарды салыстырмау тұқымдық бағалауды елемейді. Уақытша салмақ генетикалық нәтиже емес. Кездейсоқ ауыстыру мақсатты іріктеу емес.

Қайта орындауға ишара: Селекцияда қасиет пен оның ұрпақтағы көрінуі бағаланады.

Ереже: Өсімдіктердің селекциямен алынған шаруашылық топтарына сорт, ал үй жануарларына қолтұқым атауы қолданылады. Бұл терминдер биологиялық түрмен толық бірдей ұғым емес. Бір түр ішінде бірнеше сорт немесе қолтұқым болуы мүмкін. Терминді дұрыс қолдану қандай ағзалар тобы және қандай шаруашылық қасиет қарастырылып жатқанын түсіндіруге көмектеседі.

Қолдану: Сұрақ өсімдік пен жануарға арналған атауларды жұптастыруды сұрайды. Өсімдік сорт, жануар қолтұқым дұрыс. Екеуін бір атауға біріктіру қолданылу айырмасын елемейді. Әр селекциялық топты автоматты түрде жаңа түр деп атауға да негіз жоқ. Дұрыс жұп белгілі қасиеттері бар шаруашылық топтарын таксономиялық түрден ажыратып көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Кері жұп екі терминді ауыстырады. Екеуін сорт деу жануар атауын елемейді. Екеуін қолтұқым деу өсімдік атауын елемейді. Жаңа түр міндетті емес.

Қайта орындауға ишара: Өсімдік сорты, жануар қолтұқымы.

Ереже: Жаппай фенотиптік іріктеуде бірнеше таңдаулы дараның немесе тұқымның материалы біріктірілуі мүмкін. Сыртқы белгі бойынша таңдау әр генотиптің үлесін толық ашпайды және орта әсерін автоматты жоймайды. Жеке шығу тегі сақталмаған жағдайда әр ата-ананың ұрпағын бөлек салыстыру қиын. Сондықтан ірі тұқымның өзі барлық жағдайда жоғары өнімнің кепілі емес.

Қолдану: Шарт тұқымдардың араластырылғанын және жеке ұрпақ есебінің жоқтығын береді. Жеке ата-ананың нәтижесін бағалау шектеледі деген жауап дұрыс. Өлшем бойынша таңдау генотипті толық анықтады дегенді білдірмейді. Бір топқа жинау тұқымдарды бірдей ДНҚ-лы етпейді. Жауап тәсілдің нақты ақпараттық шектеуіне сүйенеді, оның барлық жағдайда пайдасыз екенін айтпайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Толық генотип анықталмайды. Орта әсері автоматты жойылмайды. ДНҚ бірдей болуға міндетті емес. Жоғары өнім кепілденбейді.

Қайта орындауға ишара: Жеке ұрпақ есебі болмаса, әр ата-ананың нәтижесін бөлек тексеру қиындайды.