Адам денесінің рецепторлары

Ереже: Терморецепция температуралық әсерді сезумен байланысты. Теріде температура өзгерісіне жауап беретін жүйкелік сезімтал құрылымдар болады. Сезімталдықты барлық жерде бірдей немесе бір ғана рецепторлық ақуызбен анықталады деп қабылдамаймыз. Жылу мен суықтың әртүрлі деңгейіне жауап беретін тетіктер, ал қауіпті температурада зиянды әсерді қабылдайтын жолдар да қатысуы мүмкін.

Қолдану: Шарт терінің температура өзгерісін сезуін сұрайды. Терморецепторлар дұрыс. Жауап сыртқы жарыққа, химиялық құрамға не қан қысымына маманданған рецепторларды таңдаудан бөлек. Қай рецептор тобы екенін бастапқы әсердің табиғаты арқылы анықтаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Фоторецептор жарыққа қатысты. Хеморецептор химиялық әсерге қатысты. Есту рецепторлары дыбыстың механикалық әсеріне қатысты. Барорецептор қан қысымын сезуге қатысты.

Қайта орындауға ишара: «Термо» температураға қатысты атау екенін ескер.

Ереже: Жанасу терідегі механикалық әсерді қабылдайтын сезімтал жүйелер арқылы сезіледі. Теріге қысым, созылу, түктің қозғалысы немесе діріл әртүрлі механикалық әсер бере алады. Оларды қабылдайтын жасушалар мен жүйкелік ұштар бірдей емес, бірақ жалпы механорецепция тобына қатысты. Бір рецептордың барлық механикалық әсерге бірдей жауап беретіні туралы абсолют жасамаймыз.

Қолдану: Шарт жеңіл жанасу мен тері деформациясын береді. Механорецепторлар дұрыс. Бұл жарық не еріген заттың химиялық әсері емес. Сұрақ рецептордың нақты молекулалық атауын емес, тітіркендіргіш түріне сәйкес жалпы тобын таңдауды талап етеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Фоторецептор жарыққа бейімделген. Дәм және иіс рецепторлары химиялық әсерді қабылдайды. Оттекке жауап беретін хеморецептор да берілген тері деформациясын сипаттамайды.

Қайта орындауға ишара: Жанасу мен деформация — механикалық әсер.

Ереже: Ноцицептор ықтимал не нақты зақымдаушы әсерді кодтайтын сезімтал рецептор. Зиянды әсер күшті механикалық, температуралық немесе химиялық сипатта болуы мүмкін. Ноцицепторды кез келген жеңіл жанасуды қабылдайтын рецептордың атауымен толық теңестірмейміз. Ноцицепцияның жүйкелік үдерісі мен адамның ауырсыну тәжірибесі өзара байланысты, бірақ бірдей ұғым емес.

Қолдану: Сұрақ жоғары табалдырық пен зақым қаупін бірге береді. Ноцицептор дұрыс. Жауап тек сезімнің жағымсыз болуына сүйенбейді; анықтамада әсерді түрлендіру мен ықтимал зақымдану сипаттары нақты берілген. Қалыпты температура не жанасу сезімін автоматты түрде зақымдаушы әсермен теңестірмейміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Құтыша жарыққа қатысты. Қауіпсіз жанасу рецепторы анықтаманы толық бермейді. Дене қалпы басқа міндет. Иіс қабылдау да зақымдаушы әсердің жалпы жоғары табалдырықты анықтамасы емес.

Қайта орындауға ишара: Қауіпті әсерді қабылдау мен кез келген жанасуды ажырат.

Ереже: Проприоцепция дене бөліктерінің қалпы мен қозғалысы туралы ақпарат береді. Бұлшық ет, сіңір және қозғалыс жүйесіндегі сезімтал ақпарат көздері қимылды реттеуге қатысады. Көру пайдалы қосымша дерек болғанымен, дене қалпы туралы барлық ақпараттың жалғыз көзі емес. Сондықтан көз жұмылғанда да қолдың иілуін сезу мүмкін болады.

Қолдану: Шарт көз арқылы бақылауды алып тастап, қол қалпын сезуді береді. Проприоцепция дұрыс. Сұрақ адам барлық қозғалысты кез келген жағдайда мінсіз орындайды деп айтпайды. Оның мәні — көрусіз де қозғалыс жүйесінен келетін ақпараттың болуы және қалпының сезілуі.

Қате нұсқаларды ажырату: Түс ажырату көз жабықтағы қол қалпы туралы негізгі дерек емес. Иіс пен дәм басқа әсерлерді қабылдайды. Сөзді есту қолдың өз қалпын хабарлайтын сезіммен бірдей емес.

Қайта орындауға ишара: Қол қалпын бұлшық ет-сіңір жүйесінен келген ақпаратпен сеземіз.

Ереже: Ноцицепция зиянды әсерді жүйкелік кодтауға қатысты. Ауырсыну адамның сезімдік және эмоциялық тәжірибесі, оған биологиялық, психологиялық және әлеуметтік факторлар әсер етеді. Сондықтан ауырсынуды тек бір рецептордың белсенділігімен немесе көзге көрінетін жараның бар-жоғымен толық анықтауға болмайды. Адамның ауырсыну туралы хабарлауын құрметтеу қажет.

Қолдану: Сұрақ екі ұғымды салыстырады. Кодтау үдерісі мен жеке тәжірибені ажырату дұрыс. Бұл ауырсыну шын емес дегенді білдірмейді. Керісінше оның күрделі тәжірибе екенін көрсетеді. Сөйлей алмау да ауырсынудың мүмкіндігін жоққа шығармайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Толық теңестіру айырманы жоғалтады. Рецептор саны толық өлшем емес. Көрінетін жараны міндеттеу негізсіз. Сөзбен айта алмауды жоқтыққа теңеу дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Жүйкелік кодтау мен адамның сезінген тәжірибесі байланысты, бірақ бөлек.