Гормондар арқылы гуморальды реттелу
41-параграф · Оқулықтың 167–169-беттері
«Биология» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Гормондар арқылы гуморальды реттелу» тақырыбы, 41-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жасушалар түзген өнімді арнайы өзек арқылы дене бетіне шығаратын без секрецияның қай түріне жатады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
- 1
Дұрыс жауап: Сыртқы секрецияға — экзокриндік
Жауап нұсқалары
- A.Ішкі секрецияға — эндокриндік
- B.Тек аралас секрецияға
- C.Жүйке импульсін өткізетін мүшеге
- D.Сыртқы секрецияға — экзокриндікдұрыс
- E.Гормонды қаннан ғана жинайтын мүшеге
Түсіндірме
Ереже: Экзокриндік бездің өнімін шығаратын өзегі болады. Өнім дене бетіне немесе мүшенің қуысына жеткізіледі. Эндокриндік без гормондарды қан арқылы таралатын ішкі ортаға бөледі және өнімді сыртқы бетке әкелетін осындай шығару өзегі болмайды. Жіктеуде өнімнің түсі немесе көлемінен бұрын бағыт пен өзек маңызды.
Қолдану: Шарт арнайы өзек және дене бетіне шығу деген екі белгі береді. Экзокриндік секреция дұрыс. Аралас безде екі бағыт қатар кездеседі, бірақ осы бір ғана бағытты беру аралас екендігін дәлелдемейді. Бездің аты көрсетілмесе де, бағыт бойынша жіктеу жеткілікті.
Қате нұсқаларды ажырату: Эндокриндік сыртқы бетке шығару емес. Аралас деу үшін екінші бағыт қажет. Жүйке импульсі секрет емес. Қаннан жинау шарттағы сыртқа бөлуге сәйкес келмейді.
Қайта орындауға ишара: Өнім қайда шығады және шығару өзегі бар ма?
Дұрыс жауап: Эндокриндік без
Жауап нұсқалары
- A.Экзокриндік без
- B.Эндокриндік бездұрыс
- C.Тек сілекей безі
- D.Тек май безі
- E.Тек тер безі
Түсіндірме
Ереже: Эндокриндік секреция гормонның ішкі ортаға, кейін қан арқылы нысана жасушаларға таралуына байланысты. Мұндай безде гормонды дене бетіне апаратын экзокриндік шығару өзегі болмайды. Бездің қантамырмен қамтамасыз етілуін өнім шығарушы өзекпен шатастырмау қажет: қанмен таралу және қуысқа өзекпен шығару әртүрлі жолдар.
Қолдану: Сұрақ гормонның қанға бөлінуін және шығару өзегінің жоқтығын береді. Эндокриндік без дұрыс. «Өзексіз» деген белгі қантамырлары мүлде жоқ дегенді білдірмейді. Керісінше гормонның қанмен таралуы ішкі орта арқылы реттелуге мүмкіндік береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Экзокриндік бағыт өзекпен бетке не қуысқа шығады. Сілекей, май және тер бездері сыртқы секреция мысалдары. Үшеуі де берілген гормондық қанға бөлу анықтамасын алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Қантамыр мен секрет шығаратын өзек бір құрылым емес.
Дұрыс жауап: Экзокриндік қызмет
Жауап нұсқалары
- A.Эндокриндік қызмет
- B.Жарықты рецепторлық қабылдау
- C.Жүйкелік өткізгіштік
- D.Тек қанға гормон бөлу
- E.Экзокриндік қызметдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Секреттің мүшенің қуысына арнайы өзекпен шығуы экзокриндік секрецияға жатады. Сыртқы секреция өнім міндетті түрде дененің сыртына төгіледі деген тар мағынада ғана қолданылмайды. Ауыз қуысы мен асқорыту жолына бөліну де осы бағытқа кіреді. Сілекейдің асқорытуға қатысуы оның гормондық эндокриндік өнім екенін білдірмейді.
Қолдану: Шарт сілекейдің ауыз қуысына өзекпен шығатынын нақтылайды. Экзокриндік қызмет дұрыс. Жауап бездің өнімін қанға емес, ауыз қуысына бағыттайтынын ескереді. Өнімнің ағза жұмысына көмектесуі барлық секрецияны бірдей ішкі секреция деп атауға негіз емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Эндокриндік қанға бағытталған. Рецепторлық қабылдау без секрециясы емес. Жүйкелік өткізгіштік секрет жолын сипаттамайды. Қанға гормон бөлу шартқа қарсы.
Қайта орындауға ишара: Дене қуысына өзек арқылы шығу да сыртқы секреция.
Дұрыс жауап: Тер безі — экзокриндік; қалқанша без — эндокриндік
Жауап нұсқалары
- A.Тер безі — эндокриндік; қалқанша без — экзокриндік
- B.Екеуі де тек экзокриндік
- C.Екеуі де тек эндокриндік
- D.Тер безі — экзокриндік; қалқанша без — эндокриндікдұрыс
- E.Тер безінің кез келген қызметі міндетті аралас секреция
Түсіндірме
Ереже: Бездерді секрет бағытына қарай жіктейміз. Тердің тері бетіне шығуы экзокриндік бағыт. Гормонның қан арқылы таралуына арналған секреция эндокриндік бағыт. Бездің екі түрлі қызметінің бар екені жеке дәлелденбейінше аралас деп атау дұрыс емес. Қызметтің ағзаға маңызын оның жіктелуінің жалғыз белгісіне айналдырмаймыз.
Қолдану: Сұрақ екі бездің екі бағытын қатар сәйкестендіреді. Бірінші жұп дұрыс: тер бетке, қалқанша гормоны қанға. Шарт әр өнімнің қайда шығатынын беріп тұрғандықтан, жауапты осы дерекпен негіздеуге болады. Бір мүшенің реттелуі гормондармен жүруі оны өздігінен эндокриндік без етпейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Кері жұп бағыттарды алмастырады. Екеуі экзокриндік деу қалқаншаны қате береді. Екеуі эндокриндік деу терді қате береді. Терге аралас деу екінші бағытты дәлелдемейді.
Қайта орындауға ишара: Әр секреттің баратын орнын жеке тексер.
Дұрыс жауап: Аралас секреция
Жауап нұсқалары
- A.Тек эндокриндік секреция
- B.Аралас секрециядұрыс
- C.Тек экзокриндік секреция
- D.Тек жүйкелік реттелу
- E.Тек рецепторлық қабылдау
Түсіндірме
Ереже: Ұйқыбезде экзокриндік және эндокриндік бөліктер қатар кездеседі. Экзокриндік өнімдер өзекпен ұлтабарға, эндокриндік гормондар ішкі ортаға және қанға бөлінеді. Сондықтан мектептік жіктеуде ол аралас секрециялы без деп аталады. Бір мүшеде қатар орналасу екі өнімнің бір өзекпен не бір ғана бағытқа шығатынын білдірмейді.
Қолдану: Сұрақ екі бағытты толық береді. Аралас секреция дұрыс. Тек эндокриндік деп жауап беру ферменттің өзекпен шығуын елемейді, ал тек экзокриндік деу инсулиннің қанға бөлінуін елемейді. Шарт екі түрлі өнімге ғана емес, екі түрлі шығу жолына сүйенеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Тек эндокриндік бірінші бағытты жоғалтады. Тек экзокриндік екінші бағытты жоғалтады. Жүйкелік реттелу секрет түрін алмастырмайды. Рецепторлық қабылдау өнім бөлу бағыты емес.
Қайта орындауға ишара: Екі бағыт қатар: қуысқа өзекпен және қанға гормон.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері
- Көру мүшесінің құрылысы мен гигиенасы
- Есту мүшесінің құрылысы мен гигиенасы
- Есту және көру рецепторлары қызметтерінің механизмі
- Эндокринді бездің қызметі және оларға байланысты аурулар
- Адам денесінің рецепторлары
- Жылу реттеудегі терінің рөлі
- Митоз және мейоз олардың биологиялық маңызы
Сұрақтар «Биология» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.