Адамның асқорыту жүйесінің құрылысы

Ереже: Асқорыту жолы — бір-бірімен жалғасқан қуысты мүшелер. Қорек ауыздан жұтқыншаққа, өңешке, асқазанға, ашішекке және тоқішекке өтеді. Бездер осы жолға бөлінді береді, бірақ оларды қорек өтетін бөлімдер қатарына қоспаймыз. Бағыт мүшелердің нақты байланысына негізделеді.

Қолдану: Шарт ауыздан кейінгі ретті сұрайды. Жұтқыншақ, өңеш, асқазан, ашішек, тоқішек тізбегі дұрыс. Әр көршілес жұпты тексереміз: өңеш асқазанға, асқазан ашішекке жалғасады. Тек бірінші мүшенің дұрыс болуы бүкіл тізбектің дұрыстығын дәлелдемейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Бірінші қате қатар жұтқыншақ пен өңешті ауыстырады. Екіншісі ашішекті асқазан алдына қояды. Үшіншісі өңешті асқазаннан кейін орналастырады. Төртіншісі екі ішек бөлімін ауыстырады. Әр қатар кемінде бір көршілес мүшенің ретін бұзады.

Қайта орындауға ишара: Қоректің бағытын ауыздан бастап, әр келесі мүшеге жалғастыр.

Ереже: Ауызда қорек тістермен механикалық ұсақталады және сілекеймен шыланады. Тіл араластыру мен жұтуға қатысады. Бұл алғашқы өңдеу кейінгі асқорытуға жағдай жасайды. Механикалық майдалану молекулалық байланыстарды фермент арқылы үзетін химиялық қорытумен бірдей емес.

Қолдану: Шарт тістерді және сілекейдің қатысуын қатар көрсетеді. Екеуі ауыз қуысында болады. Асқазан да қоректі араластырады, бірақ онда тістер болмайды. Сондықтан жалпы «араласу» сөзіне ғана емес, әрекетке қатысқан нақты құрылымдарға сүйенеміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Өңеш қоректі жеткізеді. Асқазан сөлмен араластырады, тістермен майдаламайды. Ашішекте қорыту мен сіңіру жалғасады. Тоқішекте су сіңіріліп, қалдық қалыптасады. Төрт бөлім берілген тіс пен сілекей арқылы алғашқы өңдеуді толық біріктірмейді.

Қайта орындауға ишара: Тістер мен сілекей бір уақытта қай қуыста әрекет етеді?

Ереже: Крахмал — көмірсу. Сілекей амилазасы оның химиялық ыдырауын бастайды, кейін өңдеу асқорыту жолының басқа бөлімдерінде жалғасады. Ферментті тіс сияқты механикалық құрылыммен теңестірмейміз. Басталу толық аяқталуға тең емес, сондықтан үдерістің кезеңін нақтылау қажет.

Қолдану: Шарт амилазаның крахмалға әсерін береді. Демек, ауызда көмірсудың химиялық қорытуы басталады. Барлық крахмал сол жерде бірден глюкозаға айналады деп айтуға болмайды. Сұрақ тек бастапқы ферменттік өзгерістің зат тобы мен орнын анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Нәруызды толық қорыту басқа зат пен кезеңді араластырады. Майдың толық қорытылуы да берілмеген. Амилаза тіс емес, фермент. Ыдырау болмайды деу шарттағы әсерге қайшы. Төрт жауап зат тобын, әсер түрін немесе кезеңді дұрыс сақтамайды.

Қайта орындауға ишара: Крахмалдың зат тобын анықтап, «бастайды» сөзін «аяқтайды» сөзімен шатастырма.

Ереже: Тіл — ауыз қуысындағы бұлшықетті мүше. Ол қоректі қозғап, сілекеймен араластыруға және жұтуға қатысады. Дәм сезу де тілмен байланысты, бірақ бұл сұрақ қозғалыс қызметін сипаттайды. Бір мүшенің бірнеше қызметін нақты берілген әрекетке қарай ажыратамыз.

Қолдану: Шарт тілдің екі қозғалысын көрсетеді. Оларды ауыздағы өңдеу және жұтуға қатысу біріктіреді. Дәм рецепторы туралы мәлімет бұл жерде негізгі шешім емес. Қоректің қозғалуын сіңіру немесе асқорыту сөлін бөлу деп атауға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Өтті бауыр түзеді, өт қабы сақтайды. Негізгі сіңіру ашішекте жүреді. Нәжісті тікішек сақтайды. Асқазан қышқылын асқазан бездері бөледі. Төрт қызмет басқа мүшелерге қатысты, тілдің берілген қозғалыстарын түсіндірмейді.

Қайта орындауға ишара: Бұлшықетті тіл қоректі қай бағытқа жылжытып, қандай әрекетке дайындайды?

Ереже: Перистальтика — асқорыту түтігі қабырғасының үйлескен бұлшықеттік қозғалысы. Ол қоректі алға жылжытады. Заттың мембрана арқылы өтуі мен молекуланың химиялық ыдырауы басқа үдерістер. Механизмді анықтау үшін қозғалысты туғызатын құрылым мен өзгерістің түрін қарастыру қажет.

Қолдану: Шарт өңеш бұлшықеттерінің кезектесіп жиырылуын және қоректі итеруін береді. Бұл перистальтика. Мұнда қорек молекуласының түрі өзгеретіні немесе қанға өтетіні айтылмаған. Сондықтан зат тасымалының ұсақ деңгейін түтік бойындағы қорек қозғалысымен шатастырмаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Диффузия бөлшектердің таралуымен байланысты. Осмос судың мембрана арқылы өтуі. Сіңіру өнімдердің ішкі ортаға өтуі. Крахмалдың ыдырауы химиялық өзгеріс. Төрт нұсқа бұлшықетті түтіктің қоректі итеру әрекетіне сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: Қоректі мембрана емес, түтік қабырғасындағы бұлшықет жылжытып тұр.