Туған өлкеміздің экологиялық проблемалары

Ереже: Экологиялық мәселені талдағанда ықтимал себепті, байқалған салдарды және оны азайту шарасын бөлек қарастырады. Олардың байланысын дерекпен негіздеу қажет; қатар болған екі оқиға себепті байланысты өздігінен толық дәлелдемейді.

Қолдану: Шартта лас су түсуі ықтимал әсер көзі, балық санының өзгеруі салдар көрсеткіші, тазарту шарасы шешім ретінде берілген. Осы міндеттерді сипаттайтын үштік сұралған, ал өлшемдер мен жүйелік атаулар басқа мақсаттарға қатысты.

Қате нұсқаларды ажырату: Басқа нұсқаларда осы үш ұғымның орны ауыстырылған. Лас судың түсуі ұсынылған себепке, балық санының өзгеруі тексерілетін салдарға, тазарту шарасы ықтимал шешімге сәйкес келеді. Бұл рет себепті байланыс толық дәлелденді деген сөз емес: су сапасы, басқа факторлар және өзгерістердің уақыты зерттелуі керек. Шешім анықталған әсер көзіне сәйкес бағаланады.

Қайта орындауға ишара: Әр дерек «не әсер етті?», «не өзгерді?» және «не істеуге болады?» сұрақтарының қайсысына жауап беретінін анықта.

Ереже: Су айдынына келетін су азайғанда оның су балансы мен көлемі өзгеруі мүмкін. Аралдың тартылуы табиғи орта мен оған тәуелді тіршілікке әсер еткен ірі экологиялық мәселе; өзен суын егіншілікке бұру маңызды себептердің бірі болды.

Қолдану: Шартта су кірісі азайып, айдын тартылғаны берілген. Бұл дерек су балансы мен көлемнің өзгеруіне тікелей қатысты; көлемнің кемуі сол ортадағы тіршілік жағдайын да өзгертеді. Өзге үдерістерді растау үшін бөлек дерек керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Айдынның тартылуы жаңа тау түзілгенін немесе мұздық көлемі артқанын көрсетпейді. Өзен ағыны мен теңіз көлемінің өсуі берілген бағытқа қарама-қарсы. Орманның көбеюі туралы да мәлімет жоқ. Экологиялық талдауда тұздылық пен мекеннің өзгеруін қосымша тексеруге болады, бірақ шартта берілмеген әсерлерді өлшенген факт деп қабылдауға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Су кірісі азайғанда айдынның көлемі мен сол ортадағы тіршілік жағдайы қалай өзгеретінін байланыстыр.

Ереже: Ядролық сынақтардың экологиялық салдарын бағалауда радионуклидтердің таралуы мен сәулелену туралы өлшеулер маңызды. Нақты учаскелердің жағдайы әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан бүкіл кең аумаққа бір ғана өлшемді өзгеріссіз қолдануға болмайды.

Қолдану: Шарт бұрынғы сынақ аймағының зардабын зерттеуді сұрайды. Сондықтан осы әсерге тікелей қатысты қоршаған орта бақылауын таңдаймыз. Жол қозғалысы немесе жауын деректері басқа міндеттерге пайдалы болса да, радиациялық жағдайды өздері анықтамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Жол көлігінің бөлшектері, еріген тұздар, шу немесе топырақ ылғалы орта жағдайын сипаттайды, бірақ радионуклидтер мен сәулелену өлшемін алмастырмайды. Бұлар басқа әсер түрлеріне арналған көрсеткіштер. Радиациялық жағдайды бағалауда орын, уақыт және арнайы өлшеу әдісі қажет; кең аймақтың әр учаскесі бірдей деп саналмайды. Бұл деректер жеке адамның диагнозын өздігінен анықтамайды.

Қайта орындауға ишара: Бағаланатын әсерге тікелей сәйкес келетін өлшенетін көрсеткішті таңда.

Ереже: Шаң бөлшектері ауада тасымалданып, беттерге және топыраққа шөге алады. Оның әсері мөлшеріне, құрамына және таралу жағдайына байланысты; бөлшектердің көзге көрінуі ғана толық химиялық талдау бермейді.

Қолдану: Шарт екі кезеңді нақты атайды: ауада таралу және топыраққа шөгу. Сондықтан ластанудың бір ортадан екіншісіне өту мүмкіндігін көрсететін жауап сәйкес. Шаң тек мұржада қалды деу берілген бақылауға қайшы.

Қате нұсқаларды ажырату: Топыраққа шөгу заттың жойылғанын немесе зиянсыз болғанын білдірмейді. Түсіне қарап барлық құрамын анықтауға болмайды. Нақты әсер үшін үлгі алу мен тиісті талдау қажет. Ластаушы заттың тасымал жолын оның қасиеттерінен бөлек қарастыру мәселені дұрыс түсіндіруге көмектеседі.

Қайта орындауға ишара: Бөлшектің қайдан шығып, қай орта арқылы өтіп, қайда жиналғанын ретімен қадағала.

Ереже: Тыңайтқыштың мөлшері мен қолдану тәсілі қоректік заттардың ортадағы қозғалысына әсер етеді. Артық бөлігі топырақта жиналуы немесе ағын сумен су нысанына түсуі мүмкін; тыңайтқыштың әр қолданылуын міндетті түрде зиян деп жалпылауға болмайды.

Қолдану: Шарт артық мөлшер мен жаңбыр ағынын нақтылайды. Сондықтан топырақ пен жақын суға әсер ету жолы тікелей сәйкес. Қойма сөресі немесе бұлт пішіні берілген тасымал жолын сипаттамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Тыңайтқыш топырақта қолданылғандықтан, оның бір бөлігі сол ортада қалады, ал жаңбыр ағыны басқа бөлігін суға жеткізуі мүмкін. Әсерді тек бір ортамен шектеу шарттағы тасымалды елемейді. Нақты салдар мөлшерге, құрамға және жағдайға байланысты. Артық қолдануды кез келген дұрыс қолданумен теңестірмей, заттың қозғалыс жолын бақылау қажет.

Қайта орындауға ишара: Жаңбыр ағыны затты қай бағытқа алып кетуі мүмкін екенін ойла.