Экожүйенің ауысымы

Ереже: Экожүйедегі қауымдастық уақыт бойы өзгеруі мүмкін: бір түрлер азайып, басқалары орнығады және орта жағдайлары да өзгереді. Мұндай ауысым жеке дараның өсуінен немесе күн мен түннің қысқа ырғақтарынан бөлек қарастырылады.

Қолдану: Шарт ұзақ мерзімде өсімдік, жануар және орта өзгергенін береді. Сондықтан негізгі белгі бір қауымдастықтың орнына басқа құрамның қалыптасуы болады, бір ғана ағзаның қимылы емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Кез келген тәуліктік өзгерісті сукцессиялық ауысым деп атау қате. Жеке дараның өсуі қауымдастық құрамының алмасуын өздігінен дәлелдемейді. Ауысымның бағыты мен уақыты нақты ортаға байланысты; барлық экожүйе міндетті түрде бір соңғы орманға келеді деген заң жоқ.

Қайта орындауға ишара: Жеке ағзадағы өзгерісті бүкіл қауымдастықтың ұзақ уақыттағы өзгерісінен ажырат.

Ереже: Абиотикалық фактор тірі ағзалардың өзара әрекеті емес, ортаның физикалық немесе химиялық жағдайына қатысты болады. Температура мен жауын-шашын режимінің өзгеруі осы топқа жатады.

Қолдану: Берілген климат өзгерісі жылу мен ылғал жағдайын өзгертеді. Сондықтан оны жануардың қоректенуі немесе ағзалардың бәсекесі сияқты биотикалық әрекеттерден ажыратамыз; бәрі экожүйеге әсер етсе де, санаты бірдей емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Тірі ағзаға әсер етеді деген белгі факторды автоматты биотикалық етпейді. Санат фактордың шыққан көзі мен табиғатына байланысты анықталады. Қоян, түлкі, бактерия және өсімдік әрекеттері тірі құрамбөліктерден туындайды, ал климаттық жағдай орта факторын сипаттайды. Әсер нысаны мен әсер көзі шатастырылмайды.

Қайта орындауға ишара: Фактор кімге әсер ететініне емес, өзі тірі ағзаның әрекеті ме, әлде физикалық орта ма — соған қара.

Ереже: Жанартау атқылауы геологиялық үдеріс болғандықтан, оның лава мен жылу әсері абиотикалық факторға жатады. Бұл жер бедерін, субстратты және тіршілік жағдайларын өзгертіп, қауымдастықтың қайта қалыптасуына ықпал етуі мүмкін.

Қолдану: Шарттағы бастапқы әсер ағза әрекетінен емес, лава төгілуінен туындаған. Сондықтан оны жыртқыштық, тозаңдану немесе бәсеке сияқты тірі ағзалардың өзара қатынасына жатқызбаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Жанартау кейін тірі ағзаларға ықпал етсе де, осы ықпалдың өзі биотикалық болмайды. Жаңа лавада топырақтың болуы не болмауы қалпына келу сипатына әсер етеді. Бастапқы геологиялық әсер мен кейін өсімдіктер мен жануарлардың орнығуын бір кезеңге біріктіру қате; олардың себептері бөлек қарастырылады.

Қайта орындауға ишара: Шарттағы бірінші өзгерісті кім немесе қандай табиғи үдеріс тудырғанын анықта.

Ереже: Көл тереңдігі су беті мен түбінің арасындағы биіктік айырмасымен анықталады. Су беті тұрақты болғанда түбіне материал жиналып көтерілуі сол айырманы азайтады және көлдің таяздануына ықпал етеді.

Қолдану: Шарт су деңгейін өзгеріссіз ұстайды. Сондықтан негізгі геометриялық өзгеріс түбінің көтерілуі болады; шөгінді қабаты қалыңдағанда үстіндегі су қабаты жұқарады, бірақ бұл көлдің барлық химиялық қасиетін бірден анықтамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Тереңдік тек су деңгейіне емес, түбінің орнына да тәуелді. Су беті өзгермесе де түбі көтерілгенде арақашықтық кемиді. Сондықтан тереңдік өзгермейді немесе артады деген жауаптар геометриялық қатынасқа қайшы. Су бетінің ауданының артуы не су деңгейінің төмендеуі бұл шартта міндетті қосымша талап емес; түптің көтерілуі өз алдына жеткілікті.

Қайта орындауға ишара: Су беті мен түбінің арақашықтығын елестет: төменгі шекара жоғары көтерілсе, аралыққа не болады?

Ереже: Шымтезек өсімдік қалдықтарының толық ыдырамай жиналуымен байланысты қалыптасады. Су басқан, оттегі аз жағдай ыдырауды баяулатуы мүмкін, сондықтан органикалық материалдың түзілуі мен жиналуы қатар қарастырылады.

Қолдану: Шартта өсімдік қалдығы, сулы орта және баяу ыдырау бірге берілген. Осы белгілер минерал кристалы немесе жанартаулық жынысты емес, органикалық қалдық негізіндегі материалды таңдауға көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Кез келген көлде міндетті түрде шымтезек түзіледі деуге болмайды. Қалдықтың мөлшері, су режимі және ыдырау қарқыны маңызды. Базальт лавадан, кварц құмы минерал бөлшектерінен тұрады; олар өсімдік қалдығының осы жинақталу механизміне сәйкес келмейді. Шығу тегі мен орта шарттарын бірге салыстыру қажет.

Қайта орындауға ишара: Материалдың бастапқы көзі өсімдік қалдығы екенін және оның толық ыдырамағанын ескер.