Адамның тірек қимыл жүйесі
46-параграф · Оқулықтың 166–168-беттері · Сұрақ оқулықтың 167-бетіне негізделген
«Жаратылыстану» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Адамның тірек қимыл жүйесі» тақырыбы, 46-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Адам денесінің тірегін және ерікті қозғалысының механикалық негізін бірге қамтамасыз ететін негізгі бөліктер…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қаңқа мен бұлшық еттер
Жауап нұсқалары
- A.Қаңқа мен бұлшық еттердұрыс
- B.Жүрек пен қан тамырлары
- C.Бүйрек пен несепағар
- D.Асқазан мен ішек
- E.Көз бен есту мүшелері
Түсіндірме
Ереже: Тірек-қимыл жүйесіне қаңқа және онымен байланысқан бұлшықеттер қатысады. Сүйектер тірек пен иінтірек қызметін атқарып, буындар қозғалысқа мүмкіндік береді, ал бұлшықеттер күш түсіреді.
Қолдану: Сұрақ дененің тірегі мен қозғалысының механикалық негізін сұрайды. Сондықтан сүйектер мен бұлшықеттердің бірлескен қызметі негізгі жауап болады; басқа жүйелер бұл жұмысты қолдағанымен, осы бөліктерді алмастырмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қанайналым бұлшықетке қажет заттарды жеткізеді, жүйке жүйесі қозғалысты реттейді. Бірақ осындай байланыс оларды қаңқа-бұлшықет құрылымдарының өзімен бірдей етпейді. Әр жүйенің негізгі қызметін және жүйелердің бір-біріне тәуелділігін бөлек түсіну керек. Тірек пен қозғалыс бір мүшенің ғана жұмысы емес.
Қайта орындауға ишара: Қимыл кезінде күшті тудыратын және сол күш әсерінен қозғалып тірек болатын бөліктерді бірге таңда.
Дұрыс жауап: Тірек қызметіне
Жауап нұсқалары
- A.Асқорыту қызметіне
- B.Газ алмасу қызметіне
- C.Дыбыс қабылдау қызметіне
- D.Зәр жинау қызметіне
- E.Тірек қызметінедұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қаңқа дене бөліктеріне тірек болып, олардың кеңістікте орналасуына және дене пішінінің сақталуына қатысады. Бұл оның маңызды қызметтерінің бірі, бірақ жалғыз қызметі емес.
Қолдану: Шартта денені ұстау мен пішінді сақтау нақты берілген. Осы екі белгі тірек рөлін сипаттайды; қоректі қорыту немесе зәр жинау басқа мүшелер жүйесіне байланысты болады.
Қате нұсқаларды ажырату: Қаңқаны тек тірек деп шектеуге болмайды: ол қорғанышқа, қозғалысқа, минерал қорына және кей сүйектердегі қан жасушаларының түзілуіне де қатысады. Дегенмен сұрақ дәл пішінді ұстап тұру туралы, сондықтан өзге дұрыс жалпы қызметтерді бұл анықтаманың орнына ауыстырмаймыз. Қызмет атауы берілген сипатқа сәйкес болуы тиіс.
Қайта орындауға ишара: Шарттағы «ұстау» мен «пішінді сақтау» белгілерін бір ортақ қызмет атауымен байланыстыр.
Дұрыс жауап: Жиырылып, тарту күшін тудыруы
Жауап нұсқалары
- A.Күш тудырмай тек еркін созылуы
- B.Сүйекпен механикалық байланысын толық үзуі
- C.Буынның ғана күш өндіруі
- D.Жиырылып, тарту күшін тудыруыдұрыс
- E.Сіңірдің бұлшықетсіз өзі белсенді жиырылуы
Түсіндірме
Ереже: Қаңқа бұлшықеті белсенгенде жиырылып, сүйекке тарту күшін бере алады. Буынға қатысты орналасқан бұл күш сүйек бөліктерінің қозғалуына қатысады; бұлшықет пен сүйек механикалық байланыста жұмыс істейді.
Қолдану: Шарттағы қол бүгілуі бұлшықеттің күш тудыруымен түсіндіріледі. Қозғалыс үшін бұлшықеттің еруі немесе газға айналуы қажет емес, оның қалыпты тірі ұлпа ретіндегі жиырылу қасиеті маңызды.
Қате нұсқаларды ажырату: Күшсіз созылу қолды белсенді бүккендегі күш көзін түсіндірмейді. Бұлшықет сүйекпен байланысын үзіп емес, күшті сол байланыс арқылы береді. Буын қозғалысқа мүмкіндік жасайды, бірақ бұлшықеттің белсенді күш өндіруін алмастырмайды. Сіңір күш өткізеді, алайда қаңқа бұлшықетіндей негізгі жиырылғыш ұлпа емес.
Қайта орындауға ишара: Бұлшықет белсенгенде қандай механикалық күш пайда болатынын және ол сүйекке қалай әсер ететінін ойла.
Дұрыс жауап: Қаңқа бұлшықеттері
Жауап нұсқалары
- A.Сүйек ұлпасы
- B.Буын шеміршегі
- C.Байламдар
- D.Қаңқа бұлшықеттерідұрыс
- E.Сіңірлер
Түсіндірме
Ереже: Тірек-қимыл жүйесінің бөліктері қызметтері бойынша ерекшеленеді. Қаңқа бұлшықеттері жиырылу арқылы күш тудырады, ал сүйек, буын, байлам және сіңір сол күштің берілуі мен қозғалыстың механикалық жағдайына қатысады.
Қолдану: Сұрақ белсенді түрде жиырылып күш өндіретін бөлікті сұрайды. Сіңір бұлшықеттен күшті өткізе алғанымен, қаңқа бұлшықетінің жиырылуын өзі алмастырмайды; сүйек тірек пен иінтірек болады.
Қате нұсқаларды ажырату: «Белсенді» деген сөз басқа бөліктер тірі емес немесе қажетсіз дегенді білдірмейді. Сүйек ұлпасы тірі және жаңарып тұрады. Байламдар мен шеміршек қозғалысқа маңызды, бірақ осы жағдайда күш тудыратын негізгі жиырылғыш ұлпа ретінде таңдалмайды. Бірлескен қызметті бірдей қызметпен шатастыру қате.
Қайта орындауға ишара: Күшті өзі тудыратын ұлпаны сол күшті өткізетін немесе тірек болатын құрылымдардан ажырат.
Дұрыс жауап: Бассүйек
Жауап нұсқалары
- A.Кеуде торы
- B.Бассүйекдұрыс
- C.Иық белдеуі
- D.Жамбас белдеуі
- E.Аяқ сүйектері
Түсіндірме
Ереже: Қаңқаның кей бөліктері маңызды мүшелерді қоршап, қорғаныш қызметін атқарады. Бассүйек миды, ал кеуде торы жүрек пен өкпені қорғауға қатысады, сондықтан қорғалатын мүшені нақтылау қажет.
Қолдану: Шартта ми аталған. Осы мүшені қоршайтын сүйектік құрылымды таңдау керек; аяқ немесе жамбас сүйектерінің тірек рөлі миға арналған қабық қызметімен бірдей емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Қаңқаның барлық бөлігі қорғанышқа бірдей тікелей қатысады деп айту қате. Кеуде торын таңдау оның қорғаныш қызметін дұрыс білгенмен, қорғалатын мүшені шатастырғанын көрсетеді. Қорғаныш абсолютті зақымсыздыққа кепіл бермейді, тек механикалық әсерді шектеуге қатысады. Мүше мен оны қоршайтын бөлім сәйкестендіріледі.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сұралған ішкі мүшенің денеде қай аймақта орналасқанын анықта, содан кейін оны қоршайтын сүйектерді таңда.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.