Табиғи үдерістерді модельдеу

Ереже: Тектоника жер қыртысы мен литосфера құрылымының өзгеруін және қозғалыстарын зерттейді. Тау түзілуі осы қозғалыстармен байланысты болуы мүмкін. Қазіргі түсіндіруде литосфералық тақталар ұғымы қолданылады, кез келген екі платформаның соқтығысуы деген жалпылама сипаттама жеткіліксіз.

Қолдану: Сұрақ тақталар қозғалысы мен тау жоталарын бірге атайды. Сондықтан тектоника сәйкес келеді. Бұл барлық тау тек бір ғана механизммен түзіледі дегенді білдірмейді, тау жүйелері әртүрлі геологиялық тарихқа ие. Ғылым саласын оның зерттеу нысаны арқылы танимыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Метеорология ауа райын, гидрология суды, демография халықты зерттейді. Картография карталарды жасау мен пайдалануға қатысты. Олар тау туралы мәлімет беруі мүмкін, бірақ тақталар қозғалысының негізгі геологиялық бағытын алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Нысанды картада көрсететін саланы оның қалыптасу қозғалысын зерттейтін саладан ажырат.

Ереже: Орогенез тау жүйелерінің қалыптасуы мен көтерілуіне байланысты геологиялық үдерістерді атайды. Қатпарлану, деформация және басқа тектоникалық өзгерістер оған қатысуы мүмкін. Таудың кейінгі мүжілуі мен шөгіндінің тасымалдануы бедерге әсер еткенімен, терминнің негізгі мағынасын алмастырмайды.

Қолдану: Сұрақ бір ғылыми атаудың мағынасын сұрайды. Тау түзілуі дұрыс жауап болады. Таулардың дамуы ұзақ уақытқа созылуы мүмкін және олардың бүгінгі биіктігі көтерілу мен бұзылудың бірлескен нәтижесі. Сондықтан терминді тек бір күндік сыртқы өзгеріспен шектемейміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Мұздық еруі, өзен тасуы, бұлт түзілуі және құм тасымалы басқа үдерістер. Олар жер бедерін өзгертсе де, орогенездің атаулы мағынасы емес. Әр терминнің зерттелетін үдерісін нақты сақтау түсініктерді шатастырмауға көмектеседі.

Қайта орындауға ишара: Атаудың тау жүйесінің қалыптасуымен байланысын еске түсір.

Ереже: Көлденең қысылу жыныс қабаттарын деформациялап, қатпарлануға әкелуі мүмкін. Мата қабаттарын бір-біріне қарай итеру осы байланысты көрнекі модельдейді. Модель нақты жыныстың беріктігін, тереңдіктегі температураны және геологиялық уақытты толық қайталамайды, оның қолданылу шегі бар.

Қолдану: Шарт екі жақтан жақындау мен қатпардың пайда болуын береді. Сондықтан көлденең қысылу сәйкес келеді. Мата тауға айналды деген қорытынды жасалмайды, ол тек қозғалыс пен пішін өзгерісінің байланысын көрсетеді. Табиғи үдерісті ұқсастық деңгейінде түсіндіреміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Қабаттардың екі жақтан жақындауы қысылуды модельдейді. Созылу мен ажырау басқа бағыттағы әрекеттер, ал қызудан кеңею немесе суда еру шартта көрсетілмеген. Мата нақты жыныстың барлық қасиетін қайталамайды, сондықтан модель тек күш бағыты мен қатпар пайда болуын түсіндіреді. Одан нақты таудың жасы немесе қозғалыс жылдамдығы өздігінен шықпайды.

Қайта орындауға ишара: Матаға әсер ететін екі қозғалыстың бағыттарын салыстыр.

Ереже: Ішкі күштер Жердің ішкі геологиялық қозғалыстарымен байланысты. Қыртыстың көтерілуі мен деформациясы осындай әсерге жатады. Сыртқы үдерістер болса беткі жынысты бұзып, тасымалдап немесе қайта жинап, қалыптасқан бедерді өзгертуі мүмкін.

Қолдану: Сұрақ ішкі тектоникалық әсерді сұрайды. Қыртыс бөлігінің көтеріліп, қатпарлануы осы топқа сәйкес келеді. Бір бедерге ішкі және сыртқы үдерістер қатар әсер етуі мүмкін, бірақ берілген мысалдардағы негізгі механизмдерді ажырату қажет. Барлық өзгерісті бір ғана күшке телімейміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Күнде қызу, жел тасымалы, өзен шаюы және қатқан судың әсері сыртқы орта үдерістеріне жатады. Олар да бедерді өзгертеді, алайда тектоникалық көтерілуге тең емес. Жіктеуді әсердің қайдан және қалай пайда болатынына сүйеніп жасаймыз.

Қайта орындауға ишара: Қыртыстың тұтас қозғалысын оның беткі бұзылуынан ажырат.

Ереже: Физикалық үгілуде жыныс өз орнында механикалық бөлшектенеді. Жарықтағы судың қатуы мен еруі осындай бөлшектеуге қатыса алады. Бұл жерде бөлінген кесектер міндетті алысқа тасымалданды деген дерек жоқ, сондықтан үгілуді тасымалмен шатастырмаймыз.

Қолдану: Шарт қату-еру қайталанғанын және жыныс кесектерінің бөлінгенін береді. Осы белгілер физикалық үгілуге сәйкес келеді. Жаңа магма немесе жаңа металл түзілді деп айтпаймыз. Нақты өзгеріс жыныстың тұтас пішінінің ұсақталуы болып тұр, сондықтан осы механизм таңдалады.

Қате нұсқаларды ажырату: Шартта мұздың механикалық әсерінен бөлшектену берілген, химиялық құрамның өзгергені айтылмайды. Өзендік тасымал бөлшекті басқа жерге әкетуді, шөгінді жиналуы оның тұнуын білдіреді. Тереңдегі метаморфтану басқа қысым мен температура жағдайына қатысты. Бір жыныс бірнеше үдеріске ұшырауы мүмкін, бірақ осы бақылауда тікелей сипатталғанын таңдау керек.

Қайта орындауға ишара: Жыныс сол жерде бөлшектенді ме, әлде балқып жаңа жынысқа айналды ма, анықта.