Органикалық және бейорганикалық заттар

Ереже: Жіктеу көптеген затты ортақ құрамы, құрылысы немесе қасиеті бойынша жүйелеуге көмектеседі. Қолданылатын белгі нақты болуы керек. Бір затты әртүрлі белгілермен сипаттауға болады: мысалы, агрегаттық күй мен химиялық құрам екі бөлек қыр.

Қолдану: Дұрыс жауап ұқсастық бойынша топтастыруды білдіреді. Бұл заттардың айырмашылықтарын жоққа шығару емес, оларды түсінікті жүйеде зерттеу тәсілі. Таңдалған белгіге сай топтастыру жаңа мысалдардың қай жерге жататынын түсіндіруге көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Бір агрегаттық күйдегі немесе бір жерде қолданылатын заттардың құрамы әртүрлі болуы мүмкін. Барлық таза зат та бірдей емес: су мен темір екеуі де таза бола алады, бірақ химиялық табиғаты бөлек. Алынған жері қасиеттердің толық теңдігін дәлелдемейді. Ғылыми жіктеу нақты белгіге сүйеніп, ұқсастық пен айырмашылықты жүйелейді; кездейсоқ ортақ жағдайды құрамдық теңдікке айналдырмайды.

Қайта орындауға ишара: Топқа бөлудің ортақ белгісі қандай екенін нақты ата.

Ереже: Органикалық қосылыстар көміртек химиясының үлкен тобын құрайды. Көміртек басқа атомдармен және өзара байланысып әртүрлі құрылымдар түзе алады. Дегенмен көміртек бар кез келген қосылыс міндетті түрде органикалық емес: көмірқышқыл газы мен карбонаттар бейорганикалық топта қарастырылады.

Қолдану: Сұрақ органикалық құрылымның негізгі элементін сұрайды. Сондықтан көміртек таңдалады. Құрамда басқа элементтер болуы мүмкін, бірақ олар осы үлкен топтың ортақ құрылымдық негізін алмастырмайды. Ерекшеліктерді сақтау жіктеуді дәл қолдануға көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Натрий, кальций, темір және хлор көптеген маңызды заттарға қатысады, алайда органикалық қосылыстардың жалпы негізі емес. Бір элементтің ағзада кездесуі оның барлық қосылысын органикалық етпейді.

Қайта орындауға ишара: Негізгі құрылымдық элементті анықта, бірақ оның болуы әрқашан жеткілікті белгі емес екенін ескер.

Ереже: Нәруыздар көміртек негізді күрделі органикалық молекулаларға жатады. Олар тірі ағзаның құрылымына және көптеген үдерістеріне қатысады. Тірі ағзаның құрамында органикалық заттармен қатар су мен минералдық құрамбөліктер де болады.

Қолдану: Берілген мысалдардың ішінен органикалық зат нәруыз болады. Қалған заттардың ағзаға қажет болуы олардың органикалық екенін білдірмейді. Жіктеу заттың қайда кездесетініне емес, оның химиялық құрамы мен құрылысына негізделеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Су мен ас тұзы бейорганикалық заттар. Темір мен оттек жай заттар ретінде бір элементтен тұрады. Оларды органикалық деу ағзадағы кездесуді химиялық жіктеумен шатастырады. Органикалық деген сөз барлық жағдайда қауіпсіз немесе тірі деген мағына бермейді.

Қайта орындауға ишара: Заттың ағзаға қажет екенін оның химиялық тобының дәлелі ретінде қолданба.

Ереже: Нәруыздар, майлар және көмірсулар ағзалардағы негізгі органикалық заттар топтарына жатады. Олардың молекулаларында көміртек болады және құрылыстары әртүрлі. Әр топтың ағзадағы қызметі де бірдей емес, бірақ құрамдық жіктеуде ортақ органикалық санатқа кіреді.

Қолдану: Дұрыс қатардың барлық мүшесі органикалық заттар болуы керек. Бір ғана пайдалы немесе ағзада бар затты таңдау жеткіліксіз. Қатарды түгел тексеру аралас топты дұрыс деп қабылдаудан сақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Металдар, оттек, сутек және азот жай заттар. Су, ас тұзы және көмірқышқыл газы бейорганикалық заттарға жатады. Көмірқышқыл газында көміртек болғанымен, ол осы органикалық топтарға кірмейтін таныс ерекшелік.

Қайта орындауға ишара: Әр қатардың барлық мүшесін жеке тексер; бір таныс сөзге қарап бүкіл қатарды таңдама.

Ереже: Органикалық заттар тек тірі ағзада ғана пайда болады деген тарихи көзқарас қазіргі химияда қолданылмайды. Көптеген органикалық қосылыстар өндірісте химиялық синтезбен алынады. Синтетикалық полиэтилен көміртек негізді полимердің мысалы болады.

Қолдану: Сұрақ тірі жасушадан тыс алу жолын сұрайды. Өндірістік синтез осы шартты көрсетеді. Қалған жауаптар органикалық зат түзілетін шынайы биологиялық мысалдар болғанымен, олар дәл жасуша ішінде өтеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Нәруыз, қант, май және нуклеин қышқылы органикалық, сондықтан заттың тобы дұрыс болуының өзі жеткіліксіз. Олардың берілген түзілу орны сұрақтағы жасушадан тыс деген талапқа сәйкес келмейді. Жасанды шығу тегі затты автоматты түрде бейорганикалық етпейді.

Қайта орындауға ишара: Заттың химиялық тобымен бірге оның қай жерде және қандай жолмен алынғанын тексер.