Халықтың орналасуы және тығыздығы

Ереже: Халықтың орналасуы адамдардың аумақ бойынша қоныстануын сипаттайды. Ол тарихи қалыптасқан кеңістіктік үдеріс: елді мекендер пайда болып, кеңейеді немесе халықтың бір бөлігі басқа аумаққа көшеді. Халықтың саны мен орналасуы байланысты, бірақ бірдей ұғымдар емес.

Қолдану: Сұрақ адамдардың қай жерде және қалай таралғанын білдіретін анықтаманы сұрайды. Сондықтан кеңістіктік қоныстануға сәйкес жауап таңдалады. Жас құрамы немесе туу саны халықтың басқа маңызды сипаттамалары болып табылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Туу мен өлім бір кезеңдегі демографиялық оқиғалар. Жас топтары құрамды, отбасы мөлшері тұрмыстық құрылымды сипаттайды. Олардың біреуін ғана халықтың аумаққа таралуымен теңестіру ұғымның кеңістіктік мағынасын жоғалтады.

Қайта орындауға ишара: Анықтама «қанша адам?» дегенге ме, әлде «қайда қоныстанған?» дегенге ме жауап беретінін тексер.

Ереже: Орташа халық тығыздығы бір аудан бірлігіне келетін адам санын көрсетеді. Сондықтан жалпы халық санын аумақ ауданына бөлеміз. Ауданның мәні нөлден үлкен болуы қажет, ал қолданылатын бірлік нәтиженің мағынасын анықтайды.

Қолдану: N адамды S шаршы километрге бөлгенде адам/км² бірлігі шығады. Бұл орташа көрсеткіш: барлық шаршы километрде дәл сонша адам тұрады дегенді білдірмейді. Нақты қоныстар аумақта әртүрлі орналасуы мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: Кері қатынас бір адамға келетін ауданды береді, халық тығыздығын емес. Көбейту және қосу қажетті бір ауданға шаққандағы мәнді бермейді. Адам саны мен ауданды тікелей азайту да әртүрлі шамаларды араластырады.

Қайта орындауға ишара: Нәтиже бір шаршы километрге шаққандағы адам санын білдіретінін бірліктер арқылы тексер.

Ереже: Халық тығыздығы адам санының ауданға қатынасы арқылы анықталады. Егер аудан шаршы километрмен берілсе, бірлік адам/км² болады. Мұнда физикалық заттың массасы емес, аумақта тұратын адамдардың саны есептеледі.

Қолдану: Дұрыс бірліктің алымында адам саны, бөлімінде аудан бірлігі болуы керек. Осы құрылым бір шаршы километрдегі орташа халықты сипаттайды. Басқа саладағы тығыздық атауы бірдей болғанымен, өлшенетін шама басқа болуы мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: Килограмм/м³ заттың массалық тығыздығына қатысты. Метр/секунд және километр/сағат жылдамдықты, литр/минут көлемдік шығынды білдіреді. Бірлік құрамын оқу қай шаманың есептелгенін ажыратуға көмектеседі.

Қайта орындауға ишара: Бірліктің алымы не санайтынын және бөлімі қандай кеңістік шамасын білдіретінін қарастыр.

Ереже: Орташа халық тығыздығын табу үшін тұрғындар санын аумақ ауданына бөлеміз. Бұл бір шаршы километрге шаққандағы орташа санды береді. Орташа мән адамдардың аумақта міндетті түрде біркелкі тұрғанын білдірмейді.

Қолдану: Есептеу: 1000 адам ÷ 10 км² = 100 адам/км². Берілген аудан он шаршы километр болғандықтан, барлық халық санын он тең аудан бөлігіне шақтап қарастыруға болады. Нәтижеде аудан бірлігі сақталады.

Қате нұсқаларды ажырату: Мың адам/км² ауданға бөлуді ұмытады. Он мың көбейтуді қолданудан шығады. Он немесе бір адам/км² артық бөлу немесе нөлдерді жоғалтумен байланысты. Қайта тексергенде тығыздықты ауданға көбейту бастапқы халық санын беруі керек.

Қайта орындауға ишара: Алынған мәнді он шаршы километрге көбейтіп, мың адам шығатынын тексер.

Ереже: Халық тығыздығы халық санының ауданға қатынасы болады. Екі дерек бір аумақ пен бір уақытқа қатысты алынуы керек. Аудан шаршы километрмен берілгенде нәтиже әр шаршы километрге шаққандағы адам санымен жазылады.

Қолдану: 6000 ÷ 30 = 200. Сондықтан орташа көрсеткіш екі жүз адам/км². Бұл шартты есеп, нақты қаланың қазіргі саны туралы тұжырым емес. Тығыздық пен ауданды қайта көбейтсек, алты мың адамды алуымыз керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Жүз сексен мың көбейтуден шығады. Жиырма мен алты жүз бөлуде разрядты қате қолданады. Отыз аудан санын жауап ретінде көшіреді. Берілген екі шаманың қатынасы алынбайынша тығыздық табылмайды.

Қайта орындауға ишара: Алдымен халық санын ауданға бөл, содан кейін өлшем бірлігін толық жаз.