Заттардың балқу және қайнау температурасы

Ереже: Қайнау кезінде бу көпіршіктері сұйықтың көлемінде түзіліп, жоғары көтеріледі. Булану болса сұйықтың бетінде қайнаусыз да жүруі мүмкін. Қыздырудың басындағы еріген ауа көпіршіктерін толық қалыптасқан қайнаумен автоматты түрде теңестіруге болмайды.

Қолдану: Сұрақ қайнап жатқан сұйықтың белгісін сұрайды. Сондықтан көлем ішінде бу түзілуіне сәйкес жауап таңдалады. Бұл сұйықтың қатуы немесе бөлшектердің жоғалуы емес, сұйықтан газ күйіне өту үдерісі.

Қате нұсқаларды ажырату: Кристалдардың өсуі қатуға тән. Тек беттен булану қайнаудың көлемдік белгісін бермейді. Сұйық бір сәтте түгел жоғалмайды және бөлшектердің қозғалысы тоқтамайды. Физикалық күй өзгерісінде заттың атомдары жойылмайды.

Қайта орындауға ишара: Бетте ғана жүретін булану мен сұйық көлеміндегі көпіршіктенуді ажырат.

Ереже: Температура бөлшектердің жылулық қозғалысының орташа энергиясымен байланысты. Бірдей сұйықтың температурасы фазалық ауысусыз артқанда молекулалардың орташа жылулық қозғалысы қарқындайды. Жеке молекулалардың жылдамдықтары бірдей болуға міндетті емес.

Қолдану: Шарт температураның нақты көтерілгенін және қайнау болмағанын көрсетеді. Сондықтан орташа қозғалыстың жылдамдауын таңдаймыз. Қыздыру кезіндегі кез келген энергия берілуі міндетті түрде температураны өсіреді деген жалпылау бұл сұрақта жасалмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Баяулау немесе тоқтау температура өсуіне сәйкес келмейді. Молекула құрамы жылулық қозғалыстың өсуінен міндетті түрде өзгермейді. Орташа қозғалыс өзгермейді деген жауап температура мен микроскопиялық қозғалыстың байланысын елемейді.

Қайта орындауға ишара: Фазалық ауысу жоқ екенін ескеріп, температураның бөлшектер қозғалысымен байланысын қолдан.

Ереже: Кинетикалық энергия дененің таңдалған санақ жүйесіне қатысты қозғалысымен байланысты. Дененің тұтас қозғалыс энергиясы мен оның ішіндегі бөлшектердің жылулық қозғалысын ажырату қажет. Тұтас дененің тыныш болуы оның ішкі энергиясы жоқ дегенді білдірмейді.

Қолдану: Сұрақ нақты тұтас қозғалысты сипаттайды. Сондықтан қозғалысқа байланысты энергия түрі таңдалады. Басқа санақ жүйесінде сол дененің жылдамдығы өзгеруі мүмкін, ал бұл энергияны анықтауда салыстырмалылықты ескеруге көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Потенциалдық энергия өзара орналасуға байланысты. Химиялық, электр өрісі және ядролық энергиялар басқа құрылымдар мен әрекеттесулерге қатысты. Оларды дененің жай орын ауыстыруынан туатын энергия атауының орнына қолданбаймыз.

Қайта орындауға ишара: Энергияны анықтағанда қозғалыс па, өзара орналасу ма, әлде басқа әрекеттесу ме берілгенін тексер.

Ереже: Балқу қатты заттың сұйық күйге өтуін білдіреді. Заттың химиялық құрамы міндетті түрде өзгермейді; бөлшектердің орналасуы мен қозғалу мүмкіндігі өзгереді. Күй ауысуын дұрыс атау үшін бастапқы және соңғы күйді ретімен оқу қажет.

Қолдану: Сұрақ балқудың анықтамасын сұрайды. Сондықтан қатты күйден басталып, сұйық күймен аяқталатын бағыт таңдалады. Мұздың суға айналуы осы үдеріске таныс мысал бола алады. Бұл еріткіште ерумен бірдей құбылыс емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Сұйықтан газға өту булану не қайнауға, газдан сұйыққа конденсацияға қатысты. Сұйықтан қаттыға қату, қаттыдан тікелей газға сублимация болады. Бағытты кері оқысақ, басқа үдеріс шығады.

Қайта орындауға ишара: Алдымен бастапқы күйді, кейін соңғы күйді белгіле.

Ереже: Қату сұйықтың қатты күйге өтуін білдіреді. Кристалдық затта бөлшектер реттелген құрылым түзе бастайды. Балқыма салқындап кристалданғанда осы күй ауысуы жүреді. Ол газдан сұйыққа өтумен немесе сұйықтың буға айналуымен бірдей емес.

Қолдану: Шартта бастапқыда сұйық балқыма бар, соңында кристалл түзілген. Сондықтан сұйықтан қаттыға өтуді атаймыз. Балқу оған кері бағыт болып табылады. Таза зат үшін бірдей қысымда қату мен балқу температурасы сәйкес келеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Конденсация газдан сұйыққа қатысты. Булану мен қайнау сұйықтан газға өтеді. Балқу қаттыдан сұйыққа жүретіндіктен, шарттағы салқындап кристалдануға кері. Атауды тек қыздыру не суыту сөзімен емес, күй бағытымен анықтау керек.

Қайта орындауға ишара: Кристалл түзілуі соңғы күйдің қандай болғанын көрсетеді.