Табиғи және жасанды материалдар
25-параграф · Оқулықтың 91–94-беттері · Сұрақ оқулықтың 91-бетіне негізделген
«Жаратылыстану» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Табиғи және жасанды материалдар» тақырыбы, 25-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қай материал өсімдіктен тікелей алынатын табиғи құрылымын сақтайды?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ағаш
Жауап нұсқалары
- A.Полиэтилен
- B.Пенопласт
- C.Поролон
- D.Ағашдұрыс
- E.Нейлон
Түсіндірме
Ереже: Табиғи материалдар өсімдік, жануар немесе минералдық көздерден алынады. Ағаш ағаш діңі мен бұтақтарының табиғи құрылымынан тұрады. Кесу, кептіру немесе тегістеу оның полимерді химиялық синтездеу арқылы алынған материалға айналғанын білдірмейді.
Қолдану: Берілген нұсқалардың ішінде өсімдік ұлпасының құрылымын сақтайтын материал ағаш. Одан тақтай немесе жиһаз бөлшегі жасалса да, негізгі материал табиғи ағаш болып қалады. Материал мен одан жасалған бұйымды ажырату қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Полиэтилен мен нейлон синтетикалық полимерлерге жатады. Пенопласт пен поролон да өндірісте алынатын көбікті полимерлік материалдар. Олардың шикізаты табиғаттан шыққаны дайын материалды ағаш сияқты тікелей табиғи материал етеді деген сөз емес.
Қайта орындауға ишара: Материал табиғи ұлпа ретінде алына ма, әлде жаңа полимер ретінде өндіріле ме, салыстыр.
Дұрыс жауап: Нейлон
Жауап нұсқалары
- A.Табиғи жібек
- B.Мақта
- C.Нейлондұрыс
- D.Табиғи жүн
- E.Зығыр
Түсіндірме
Ереже: Синтетикалық талшықтар химиялық реакциялармен алынған полимерлерден өндіріледі. Нейлон осындай материалға жатады. Табиғи талшықтар болса өсімдік пен жануардан алынатын құрылымды пайдаланады, оларды жуу немесе иіру синтетикалыққа айналдырмайды.
Қолдану: Нейлон табиғаттан дайын талшық түрінде жиналмайды, ол өндірісте синтезделеді. Сондықтан ұсынылған материалдар ішінде осы жауап дұрыс. Сұрақ талшықтың жұмсақтығын, бағасын немесе түсін емес, алыну жолын ажыратуды талап етеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Жібек пен жүн жануар текті, мақта мен зығыр өсімдік текті табиғи талшықтар. Оларды фабрикада өңдеу олардың негізгі шығу тегін өзгертпейді. Өндірісте қолданылған кез келген материалды міндетті түрде синтетикалық деу қате.
Қайта орындауға ишара: Талшықты өңдеумен оның полимерін жаңадан синтездеуді шатастырма.
Дұрыс жауап: Жүн
Жауап нұсқалары
- A.Гранит
- B.Жүндұрыс
- C.Мақта
- D.Ағаш
- E.Құм
Түсіндірме
Ереже: Табиғи материалдардың шығу тегі әртүрлі болады. Жануар текті материалға жүн мен табиғи жібек сияқты өнімдер жатады. Өсімдік текті және минералдық материалдарды осы топпен шатастырмау керек, өйткені олардың алынатын көзі бөлек.
Қолдану: Жүн қой және басқа жануарлардың түк жамылғысынан алынады. Сондықтан берілген нұсқалардың ішінде жануармен тікелей байланысты жауап осы. Жүннен жіп иіру немесе мата тоқу оның бастапқы көзін өзгертпейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Мақта мен ағаш өсімдіктерден алынады. Гранит пен құм минералдық ортаға жатады. Олардың бәрі табиғи болғанымен, сұрақ барлық табиғи материалды емес, нақты жануардан алынатын түрін сұрайды. Жіктеу белгісін соңына дейін сақтау маңызды.
Қайта орындауға ишара: Әр материалдың бастапқы көзі тірі ағза ма, тау жынысы ма, анықта.
Дұрыс жауап: Мақта
Жауап нұсқалары
- A.Табиғи жібек
- B.Жүн
- C.Шыны талшығы
- D.Табиғи былғары
- E.Мақтадұрыс
Түсіндірме
Ереже: Өсімдік текті табиғи талшықтар өсімдіктің белгілі бөліктерінен алынады. Мақта талшығы тұқымның сыртында дамиды және жіп пен мата жасауға пайдаланылады. Талшықтың өсімдік текті болуы дайын киімнің барлық қасиетін жалғыз өзі анықтамайды.
Қолдану: Берілген нұсқалардың ішінде мақта өсімдіктен алынатын тоқыма шикізаты. Сондықтан осы материал таңдалады. Матаның тығыздығы, тоқылуы және өңделуі бөлек сипаттамалар, бірақ олар мақтаның бастапқы көзін өзгертпейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Жібек, жүн және табиғи былғары жануар текті. Шыны талшығы минералдық шикізаттан өндірілетін материал. Бұлардың кейбірінен бұйым не мата жасалуы мүмкін, алайда бұл сұрақта негізгі белгі — өсімдіктен алынуы.
Қайта орындауға ишара: Шикізаттың қолданылуын ғана емес, қай көзден алынатынын тексер.
Дұрыс жауап: Материал қасиеттерін жүктеме, ылғал және күтім талабымен салыстыру
Жауап нұсқалары
- A.Тек тығыздығын өлшеп, басқа қасиеттерін тең деп қабылдау
- B.Тек бастапқы беріктігін өлшеп, ылғал әсерін елемеу
- C.Тек ылғалға төзімділігін тексеріп, көтеретін жүктемені елемеу
- D.Тек күтім құнын салыстырып, қауіпсіздік талабын тексермеу
- E.Материал қасиеттерін жүктеме, ылғал және күтім талабымен салыстырудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Материал бұйымның қызметіне және пайдаланылатын ортаға сай таңдалады. Орындыққа беріктік, ылғалға төзімділік және күтім мүмкіндігі маңызды. Бір қасиет жақсы болса да, ол барлық талаптың автоматты орындалуын білдірмейді, сондықтан бірнеше көрсеткіш бірге бағаланады.
Қолдану: Сұрақта орындық сыртта қолданылатыны берілген. Демек, адамдардың салмағына төтеп беруімен қатар жауын мен температура әсері де ескеріледі. Қасиеттерді осы талаптармен салыстыру материалды мақсатқа сай таңдауға мүмкіндік береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Тығыздық, беріктік, ылғалға төзімділік және күтім құны материал таңдауға қатысты. Бірақ олардың біреуі қалған талаптарды автоматты орындамайды. Орындық адам салмағын көтеріп, сыртқы ортада қызмет етуі керек. Сондықтан қасиеттер пайдаланудың нақты шарттарымен бірге салыстырылады; бір өлшемдегі артықшылық барлық қауіпсіздік пен ұзақ қызмет талаптарына толық кепіл емес.
Қайта орындауға ишара: Бұйымға түсетін әсерлерді атап, оларды материал сипаттамаларымен сәйкестендір.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.