Жануарлар арасындағы қарым-қатынас
50-параграф · Оқулықтың 166–168-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Жануарлар арасындағы қарым-қатынас» тақырыбы, 50-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Түлкі қоянды ұстап жеді. Осы нақты әрекет қандай экологиялық қатынас?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жыртқыштық
Жауап нұсқалары
- A.Бәсекелестік
- B.Паразитизм
- C.Жыртқыштықдұрыс
- D.Өзара тиімді қатынас
- E.Бейтараптық
Түсіндірме
Ереже: Жыртқыштық — бір ағзаның басқа ағзаны ұстап, қорек етуімен байланысты қатынас. Бұл байланыста жыртқыш пайда алады, ал олжа зиян шегеді.
Қолдану: Түлкі қоянды ұстап жегенде дайын қорек алады, қоян өледі. Осы нақты жеу әрекеті негізгі белгі болады. Паразит иесін ұзақ пайдалануы мүмкін, ал жыртқыштық мысалында олжа тікелей ұсталып желінеді. Экожүйеде қатынастың болуы барлық жағдайда екі жаққа да пайдалы дегенді білдірмейді; нәтижені әр қатысушы үшін бөлек бағалаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Бәсекелестікте ортақ ресурсқа таласады. Паразитизмде иесі есебінен өмір сүреді, өзара тиімді қатынаста екеуі пайда алады, бейтараптықта анық тікелей әсер байқалмайды. Олжаны ұстап жеуді осы басқа байланыстармен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Бір жануар екіншісін ұстап, тікелей жегенін ескер.
Дұрыс жауап: Жыртқыштық
Жауап нұсқалары
- A.Паразитизм
- B.Өзара тиімді қатынас
- C.Бейтараптық
- D.Бәсекелестік
- E.Жыртқыштықдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жыртқыштық — бір ағзаның басқа ағзаны ұстап, қорек етуімен байланысты қатынас. Бұл байланыста жыртқыш пайда алады, ал олжа зиян шегеді.
Қолдану: Түлкі қоянды ұстап жегенде дайын қорек алады, қоян өледі. Осы нақты жеу әрекеті негізгі белгі болады. Паразит иесін ұзақ пайдалануы мүмкін, ал жыртқыштық мысалында олжа тікелей ұсталып желінеді. Экожүйеде қатынастың болуы барлық жағдайда екі жаққа да пайдалы дегенді білдірмейді; нәтижені әр қатысушы үшін бөлек бағалаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Бәсекелестікте ортақ ресурсқа таласады. Паразитизмде иесі есебінен өмір сүреді, өзара тиімді қатынаста екеуі пайда алады, бейтараптықта анық тікелей әсер байқалмайды. Олжаны ұстап жеуді осы басқа байланыстармен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Бір жануар екіншісін ұстап, тікелей жегенін ескер.
Дұрыс жауап: Жыртқыштық
Жауап нұсқалары
- A.Өзара тиімді қатынас
- B.Бейтараптық
- C.Бәсекелестік
- D.Жыртқыштықдұрыс
- E.Паразитизм
Түсіндірме
Ереже: Жыртқыштық — бір ағзаның басқа ағзаны ұстап, қорек етуімен байланысты қатынас. Бұл байланыста жыртқыш пайда алады, ал олжа зиян шегеді.
Қолдану: Түлкі қоянды ұстап жегенде дайын қорек алады, қоян өледі. Осы нақты жеу әрекеті негізгі белгі болады. Паразит иесін ұзақ пайдалануы мүмкін, ал жыртқыштық мысалында олжа тікелей ұсталып желінеді. Экожүйеде қатынастың болуы барлық жағдайда екі жаққа да пайдалы дегенді білдірмейді; нәтижені әр қатысушы үшін бөлек бағалаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Бәсекелестікте ортақ ресурсқа таласады. Паразитизмде иесі есебінен өмір сүреді, өзара тиімді қатынаста екеуі пайда алады, бейтараптықта анық тікелей әсер байқалмайды. Олжаны ұстап жеуді осы басқа байланыстармен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Бір жануар екіншісін ұстап, тікелей жегенін ескер.
Дұрыс жауап: Бәсекелестік
Жауап нұсқалары
- A.Жыртқыштық
- B.Паразитизм
- C.Бәсекелестікдұрыс
- D.Өзара тиімді қатынас
- E.Бейтараптық
Түсіндірме
Ереже: Бәсекелестік ағзаларға ортақ, мөлшері шектеулі ресурс үшін туындайды. Ол бір түрдің даралары арасында да, әртүрлі түрлер арасында да болуы мүмкін.
Қолдану: Екі құс бір ғана қолайлы ұя орнын пайдалануға таласса, ресурс екеуіне бірдей жетпейді. Қорек аз болғанда да осындай қатынас туындауы мүмкін. Бір жерде жай қатар жүру жеткіліксіз; ортақ қажеттілік пен оның шектеулілігі көрсетілуі қажет. Жануарлардың міндетті түрде бірін-бірі жеуі бұл қатынастың белгісі емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Жыртқыштықта олжа желінеді, паразитизмде иесі есебінен тіршілік етеді. Өзара тиімді қатынаста екі жақ пайда алады, бейтараптықта анық тікелей әсер жоқ. Шектеулі ортақ ресурсқа таласуды осы басқа нәтижелермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Екі ағзаға бірдей қажет ресурс жеткіліксіз екенін анықта.
Дұрыс жауап: Бәсекелестік
Жауап нұсқалары
- A.Паразитизм
- B.Өзара тиімді қатынас
- C.Бейтараптық
- D.Бәсекелестікдұрыс
- E.Жыртқыштық
Түсіндірме
Ереже: Бәсекелестік ағзаларға ортақ, мөлшері шектеулі ресурс үшін туындайды. Ол бір түрдің даралары арасында да, әртүрлі түрлер арасында да болуы мүмкін.
Қолдану: Екі құс бір ғана қолайлы ұя орнын пайдалануға таласса, ресурс екеуіне бірдей жетпейді. Қорек аз болғанда да осындай қатынас туындауы мүмкін. Бір жерде жай қатар жүру жеткіліксіз; ортақ қажеттілік пен оның шектеулілігі көрсетілуі қажет. Жануарлардың міндетті түрде бірін-бірі жеуі бұл қатынастың белгісі емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Жыртқыштықта олжа желінеді, паразитизмде иесі есебінен тіршілік етеді. Өзара тиімді қатынаста екі жақ пайда алады, бейтараптықта анық тікелей әсер жоқ. Шектеулі ортақ ресурсқа таласуды осы басқа нәтижелермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Екі ағзаға бірдей қажет ресурс жеткіліксіз екенін анықта.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.