Экожүйенің тіршілігіне әсер етуші факторлар
47-параграф · Оқулықтың 159–161-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Экожүйенің тіршілігіне әсер етуші факторлар» тақырыбы, 47-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қай мысал табиғи абиотикалық факторға жатады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Табиғи ауа температурасы
Жауап нұсқалары
- A.Араның гүлді тозаңдандыруы
- B.Қасқырдың қоянды аулауы
- C.Табиғи ауа температурасыдұрыс
- D.Адамның ағаш егуі
- E.Орманды адамның кесуі
Түсіндірме
Ереже: Абиотикалық фактор жансыз ортаның ағзаға әсерін сипаттайды. Табиғи температура, жарық, су мөлшері және тұздылық осы топқа мысал болады.
Қолдану: Нұсқалардан тірі ағзаның әрекетін емес, ортаның физикалық жағдайын іздейміз. Жыртқыштың қоректенуі мен тозаңдандыру тірі қатынастар, ал адамның егу не кесу әрекеті осы жіктеуде бөлек антропогендік топқа алынады. Кей физикалық жағдайды адам өзгерте алады, сондықтан сұрақ табиғи жағдайды арнайы көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Тозаңдандыру мен жыртқыштық тірі ағзалардың әсерлері. Адамның ағаш егуі мен кесуі антропогендік әрекеттер. Табиғи физикалық көрсеткішті осы тірі әрекеттермен алмастырма; жіктеудің берілген негізін сақта.
Қайта орындауға ишара: Тірі әрекет емес, табиғи физикалық ортаның көрсеткішін ізде.
Дұрыс жауап: Табиғи ауа температурасы
Жауап нұсқалары
- A.Қасқырдың қоянды аулауы
- B.Табиғи ауа температурасыдұрыс
- C.Адамның ағаш егуі
- D.Орманды адамның кесуі
- E.Араның гүлді тозаңдандыруы
Түсіндірме
Ереже: Абиотикалық фактор жансыз ортаның ағзаға әсерін сипаттайды. Табиғи температура, жарық, су мөлшері және тұздылық осы топқа мысал болады.
Қолдану: Нұсқалардан тірі ағзаның әрекетін емес, ортаның физикалық жағдайын іздейміз. Жыртқыштың қоректенуі мен тозаңдандыру тірі қатынастар, ал адамның егу не кесу әрекеті осы жіктеуде бөлек антропогендік топқа алынады. Кей физикалық жағдайды адам өзгерте алады, сондықтан сұрақ табиғи жағдайды арнайы көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Тозаңдандыру мен жыртқыштық тірі ағзалардың әсерлері. Адамның ағаш егуі мен кесуі антропогендік әрекеттер. Табиғи физикалық көрсеткішті осы тірі әрекеттермен алмастырма; жіктеудің берілген негізін сақта.
Қайта орындауға ишара: Тірі әрекет емес, табиғи физикалық ортаның көрсеткішін ізде.
Дұрыс жауап: Табиғи ауа температурасы
Жауап нұсқалары
- A.Табиғи ауа температурасыдұрыс
- B.Адамның ағаш егуі
- C.Орманды адамның кесуі
- D.Араның гүлді тозаңдандыруы
- E.Қасқырдың қоянды аулауы
Түсіндірме
Ереже: Абиотикалық фактор жансыз ортаның ағзаға әсерін сипаттайды. Табиғи температура, жарық, су мөлшері және тұздылық осы топқа мысал болады.
Қолдану: Нұсқалардан тірі ағзаның әрекетін емес, ортаның физикалық жағдайын іздейміз. Жыртқыштың қоректенуі мен тозаңдандыру тірі қатынастар, ал адамның егу не кесу әрекеті осы жіктеуде бөлек антропогендік топқа алынады. Кей физикалық жағдайды адам өзгерте алады, сондықтан сұрақ табиғи жағдайды арнайы көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Тозаңдандыру мен жыртқыштық тірі ағзалардың әсерлері. Адамның ағаш егуі мен кесуі антропогендік әрекеттер. Табиғи физикалық көрсеткішті осы тірі әрекеттермен алмастырма; жіктеудің берілген негізін сақта.
Қайта орындауға ишара: Тірі әрекет емес, табиғи физикалық ортаның көрсеткішін ізде.
Дұрыс жауап: Араның гүлді тозаңдандыруы
Жауап нұсқалары
- A.Араның гүлді тозаңдандыруыдұрыс
- B.Ауа температурасы
- C.Күн сәулесінің түсуі
- D.Судың тұздылығы
- E.Топырақ ылғалдылығы
Түсіндірме
Ереже: Биотикалық фактор тірі ағзалардың бір-біріне әсерін білдіреді. Өсімдік пен тозаңдандырушы жәндіктің қатынасы осы топқа жатады.
Қолдану: Ара гүлге келіп, тозаңды тасымалдағанда екі тірі нысан арасындағы байланыс бар. Нұсқалардағы жарық, температура, тұздылық және ылғалдылық — жансыз ортаның көрсеткіштері. Олардың ағзаларға маңызды болуы биотикалық атауға жеткіліксіз. Жіктеу әсердің пайдалы не зиянды болуына емес, оның тірі себепшімен байланысына негізделеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Ауа температурасы, күн сәулесі, су тұздылығы және топырақ ылғалдылығы физикалық не химиялық орта жағдайлары. Бұлар осы шартта тірі ағзаның басқа ағзаға тікелей әрекетін көрсетпейді. Әсердің маңызын оның шығу тегімен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Екі тірі ағза арасындағы тікелей әрекетті ізде.
Дұрыс жауап: Араның гүлді тозаңдандыруы
Жауап нұсқалары
- A.Күн сәулесінің түсуі
- B.Судың тұздылығы
- C.Топырақ ылғалдылығы
- D.Араның гүлді тозаңдандыруыдұрыс
- E.Ауа температурасы
Түсіндірме
Ереже: Биотикалық фактор тірі ағзалардың бір-біріне әсерін білдіреді. Өсімдік пен тозаңдандырушы жәндіктің қатынасы осы топқа жатады.
Қолдану: Ара гүлге келіп, тозаңды тасымалдағанда екі тірі нысан арасындағы байланыс бар. Нұсқалардағы жарық, температура, тұздылық және ылғалдылық — жансыз ортаның көрсеткіштері. Олардың ағзаларға маңызды болуы биотикалық атауға жеткіліксіз. Жіктеу әсердің пайдалы не зиянды болуына емес, оның тірі себепшімен байланысына негізделеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Ауа температурасы, күн сәулесі, су тұздылығы және топырақ ылғалдылығы физикалық не химиялық орта жағдайлары. Бұлар осы шартта тірі ағзаның басқа ағзаға тікелей әрекетін көрсетпейді. Әсердің маңызын оның шығу тегімен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Екі тірі ағза арасындағы тікелей әрекетті ізде.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.