Табиғи және жасанды экожүйелер
46-параграф · Оқулықтың 156–158-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Табиғи және жасанды экожүйелер» тақырыбы, 46-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Адам арнайы құрмаған және екпеген тау аумағындағы өсімдік қауымдастығы бар. Табиғи экожүйеге сәйкес нысанды…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Тау шалғыны
Жауап нұсқалары
- A.Егістік
- B.Аквариум
- C.Тау шалғыныдұрыс
- D.Жылыжай
- E.Жеміс бағы
Түсіндірме
Ереже: Табиғи экожүйе адам арнайы құрып, өнім алу үшін ұйымдастырмай қалыптасады. Оның тірі және жансыз құрамдары өзара байланысады.
Қолдану: Шарттағы тау аумағын адам екпеген, қоректендірмеген және арнайы жүйе ретінде жасамаған. Сондықтан оның шығу тегі табиғи деп бағаланады. Қазіргі табиғи жүйеге адам әсер етуі мүмкін; табиғи деген сөз адам әсері мүлде ешқашан болмағанын міндетті түрде білдірмейді. Нұсқалардың қалғаны адам ұйымдастырған жүйелерге мысал болады.
Қате нұсқаларды ажырату: Егістік, аквариум, жылыжай және жеміс бағы адамдар арнайы құрған не басқарған жүйелер. Олардың ішінде тірі ағзалар болуы шығу тегін табиғи етіп жібермейді. Табиғилықты ағзалардың бар-жоғымен емес, жүйенің қалыптасуымен ажырат.
Қайта орындауға ишара: Адам арнайы екпей және құрмай қалыптасқан тау өсімдік қауымдастығын ізде.
Дұрыс жауап: Тау шалғыны
Жауап нұсқалары
- A.Тау шалғыныдұрыс
- B.Аквариум
- C.Жылыжай
- D.Жеміс бағы
- E.Егістік
Түсіндірме
Ереже: Табиғи экожүйе адам арнайы құрып, өнім алу үшін ұйымдастырмай қалыптасады. Оның тірі және жансыз құрамдары өзара байланысады.
Қолдану: Шарттағы тау аумағын адам екпеген, қоректендірмеген және арнайы жүйе ретінде жасамаған. Сондықтан оның шығу тегі табиғи деп бағаланады. Қазіргі табиғи жүйеге адам әсер етуі мүмкін; табиғи деген сөз адам әсері мүлде ешқашан болмағанын міндетті түрде білдірмейді. Нұсқалардың қалғаны адам ұйымдастырған жүйелерге мысал болады.
Қате нұсқаларды ажырату: Егістік, аквариум, жылыжай және жеміс бағы адамдар арнайы құрған не басқарған жүйелер. Олардың ішінде тірі ағзалар болуы шығу тегін табиғи етіп жібермейді. Табиғилықты ағзалардың бар-жоғымен емес, жүйенің қалыптасуымен ажырат.
Қайта орындауға ишара: Адам арнайы екпей және құрмай қалыптасқан тау өсімдік қауымдастығын ізде.
Дұрыс жауап: Тау шалғыны
Жауап нұсқалары
- A.Жылыжай
- B.Жеміс бағы
- C.Тау шалғыныдұрыс
- D.Егістік
- E.Аквариум
Түсіндірме
Ереже: Табиғи экожүйе адам арнайы құрып, өнім алу үшін ұйымдастырмай қалыптасады. Оның тірі және жансыз құрамдары өзара байланысады.
Қолдану: Шарттағы тау аумағын адам екпеген, қоректендірмеген және арнайы жүйе ретінде жасамаған. Сондықтан оның шығу тегі табиғи деп бағаланады. Қазіргі табиғи жүйеге адам әсер етуі мүмкін; табиғи деген сөз адам әсері мүлде ешқашан болмағанын міндетті түрде білдірмейді. Нұсқалардың қалғаны адам ұйымдастырған жүйелерге мысал болады.
Қате нұсқаларды ажырату: Егістік, аквариум, жылыжай және жеміс бағы адамдар арнайы құрған не басқарған жүйелер. Олардың ішінде тірі ағзалар болуы шығу тегін табиғи етіп жібермейді. Табиғилықты ағзалардың бар-жоғымен емес, жүйенің қалыптасуымен ажырат.
Қайта орындауға ишара: Адам арнайы екпей және құрмай қалыптасқан тау өсімдік қауымдастығын ізде.
Дұрыс жауап: Егістік
Жауап нұсқалары
- A.Табиғи көл
- B.Табиғи дала
- C.Табиғи тау орманы
- D.Егістікдұрыс
- E.Табиғи өзен жайылмасы
Түсіндірме
Ереже: Жасанды экожүйені адам белгілі мақсатқа арнап құрады немесе ұйымдастырады. Ауылшаруашылық дақылдары егілген алқап осыған мысал болады.
Қолдану: Адам тұқым егіп, өнім алу үшін жерді өңдеп, өсімдіктерді күтіп отырса, жүйенің қалыптасуында мақсатты әрекет бар. Күтім тоқтаса, жүйе міндетті түрде бірден түгел жойылмайды: оның құрамы мен күйі өзгеруі мүмкін. Табиғи тірі ағзалардың болуы жасанды жүйе деген жіктеуге қайшы емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Табиғи көл, дала, тау орманы және өзен жайылмасы адам арнайы құрмаған жағдайда табиғи жүйелерге жатады. Дақыл егу арқылы ұйымдастырылған аумақты осы шығу тегі басқа мысалдармен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Өнім алу үшін адам дақыл еккен алқапты ойла.
Дұрыс жауап: Егістік
Жауап нұсқалары
- A.Табиғи дала
- B.Егістікдұрыс
- C.Табиғи тау орманы
- D.Табиғи өзен жайылмасы
- E.Табиғи көл
Түсіндірме
Ереже: Жасанды экожүйені адам белгілі мақсатқа арнап құрады немесе ұйымдастырады. Ауылшаруашылық дақылдары егілген алқап осыған мысал болады.
Қолдану: Адам тұқым егіп, өнім алу үшін жерді өңдеп, өсімдіктерді күтіп отырса, жүйенің қалыптасуында мақсатты әрекет бар. Күтім тоқтаса, жүйе міндетті түрде бірден түгел жойылмайды: оның құрамы мен күйі өзгеруі мүмкін. Табиғи тірі ағзалардың болуы жасанды жүйе деген жіктеуге қайшы емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Табиғи көл, дала, тау орманы және өзен жайылмасы адам арнайы құрмаған жағдайда табиғи жүйелерге жатады. Дақыл егу арқылы ұйымдастырылған аумақты осы шығу тегі басқа мысалдармен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Өнім алу үшін адам дақыл еккен алқапты ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.