Тепе-теңдік
44-параграф · Оқулықтың 150–152-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Тепе-теңдік» тақырыбы, 44-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Бір денеге бір түзудің бойымен қарама-қарсы бағытталған шамалары тең екі күш әсер етеді. Олар қалай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Теңгерілген күштер
Жауап нұсқалары
- A.Теңгерілген күштердұрыс
- B.Бір бағыттағы күштер
- C.Шамалары әртүрлі күштер
- D.Перпендикуляр күштер
- E.Әртүрлі денелерге әсер ететін күштер
Түсіндірме
Ереже: Бір денеге әсер ететін екі күш шамалары тең, бағыттары қарама-қарсы және бір түзудің бойында болса, олардың қорытқысы нөл. Мұнда күштердің теңгерілуі сипатталады.
Қолдану: Шартта бір нысанға әсер ететін екі күш пен олардың ортақ әсер ету түзуі көрсетілген. Бұл денелердің бір-біріне түсіретін, әртүрлі нысандарға әсер ететін әрекет-қарсы әрекет жұбы емес. Қорытқысы нөл болса, ілгерілемелі үдеу болмайды; бастапқы қозғалыс бар болса, оны автоматты түрде тыныштыққа айналдырмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір бағыттағы күштер қосылады. Шамалары әртүрлі қарама-қарсы күштердің қорытқысы нөл болмайды. Перпендикуляр күштер және бір нысанға әсер етпейтін жұп бұл шартқа сәйкес емес. Тек екі санның теңдігі жеткіліксіз: бағыт пен әсер ететін дене маңызды.
Қайта орындауға ишара: Бір денеге түсетін екі әсердің бағытын, шамасын және ортақ түзуін тексер.
Дұрыс жауап: Теңгерілген күштер
Жауап нұсқалары
- A.Шамалары әртүрлі күштер
- B.Перпендикуляр күштер
- C.Теңгерілген күштердұрыс
- D.Әртүрлі денелерге әсер ететін күштер
- E.Бір бағыттағы күштер
Түсіндірме
Ереже: Бір денеге әсер ететін екі күш шамалары тең, бағыттары қарама-қарсы және бір түзудің бойында болса, олардың қорытқысы нөл. Мұнда күштердің теңгерілуі сипатталады.
Қолдану: Шартта бір нысанға әсер ететін екі күш пен олардың ортақ әсер ету түзуі көрсетілген. Бұл денелердің бір-біріне түсіретін, әртүрлі нысандарға әсер ететін әрекет-қарсы әрекет жұбы емес. Қорытқысы нөл болса, ілгерілемелі үдеу болмайды; бастапқы қозғалыс бар болса, оны автоматты түрде тыныштыққа айналдырмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір бағыттағы күштер қосылады. Шамалары әртүрлі қарама-қарсы күштердің қорытқысы нөл болмайды. Перпендикуляр күштер және бір нысанға әсер етпейтін жұп бұл шартқа сәйкес емес. Тек екі санның теңдігі жеткіліксіз: бағыт пен әсер ететін дене маңызды.
Қайта орындауға ишара: Бір денеге түсетін екі әсердің бағытын, шамасын және ортақ түзуін тексер.
Дұрыс жауап: Теңгерілген күштер
Жауап нұсқалары
- A.Перпендикуляр күштер
- B.Әртүрлі денелерге әсер ететін күштер
- C.Бір бағыттағы күштер
- D.Шамалары әртүрлі күштер
- E.Теңгерілген күштердұрыс
Түсіндірме
Ереже: Бір денеге әсер ететін екі күш шамалары тең, бағыттары қарама-қарсы және бір түзудің бойында болса, олардың қорытқысы нөл. Мұнда күштердің теңгерілуі сипатталады.
Қолдану: Шартта бір нысанға әсер ететін екі күш пен олардың ортақ әсер ету түзуі көрсетілген. Бұл денелердің бір-біріне түсіретін, әртүрлі нысандарға әсер ететін әрекет-қарсы әрекет жұбы емес. Қорытқысы нөл болса, ілгерілемелі үдеу болмайды; бастапқы қозғалыс бар болса, оны автоматты түрде тыныштыққа айналдырмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір бағыттағы күштер қосылады. Шамалары әртүрлі қарама-қарсы күштердің қорытқысы нөл болмайды. Перпендикуляр күштер және бір нысанға әсер етпейтін жұп бұл шартқа сәйкес емес. Тек екі санның теңдігі жеткіліксіз: бағыт пен әсер ететін дене маңызды.
Қайта орындауға ишара: Бір денеге түсетін екі әсердің бағытын, шамасын және ортақ түзуін тексер.
Дұрыс жауап: Ауырлық центрі
Жауап нұсқалары
- A.Геометриялық орта
- B.Тірек ауданы
- C.Ауырлық центрідұрыс
- D.Жанасу нүктесі
- E.Айналу осі
Түсіндірме
Ереже: Ауырлық центрі — денеге таралған ауырлық күштерінің қорытқысы түсірілген деп қарастыруға болатын нүкте. Біртекті ауырлық өрісінде ол масса центрімен сәйкес келеді.
Қолдану: Дененің әр бөлігін Жер тартады. Тепе-теңдікті талдауда осы таралған әсерді шартты бір нүктеге жинақтаймыз. Нүкте міндетті түрде дененің геометриялық ортасында немесе материалдың ішінде жатпайды. Сондықтан біртекті емес денеде тек сыртқы пішінге қарап орнын дәл анықтау дұрыс емес. Сұрақ күштердің жалпы әсерін көрсететін нүктені сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Геометриялық орта тек пішінмен байланысты және әрдайым сәйкес емес. Тірек ауданы — аймақ, жанасу нүктесі — тірекпен кездесетін орын, айналу осі қозғалысты сипаттайды. Таралған ауырлық әсерінің шартты нүктесін осы басқа ұғымдармен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Дененің барлық бөліктеріне әсер ететін тартылыстың қорытқы нүктесін ойла.
Дұрыс жауап: Ауырлық центрі
Жауап нұсқалары
- A.Тірек ауданы
- B.Жанасу нүктесі
- C.Айналу осі
- D.Ауырлық центрідұрыс
- E.Геометриялық орта
Түсіндірме
Ереже: Ауырлық центрі — денеге таралған ауырлық күштерінің қорытқысы түсірілген деп қарастыруға болатын нүкте. Біртекті ауырлық өрісінде ол масса центрімен сәйкес келеді.
Қолдану: Дененің әр бөлігін Жер тартады. Тепе-теңдікті талдауда осы таралған әсерді шартты бір нүктеге жинақтаймыз. Нүкте міндетті түрде дененің геометриялық ортасында немесе материалдың ішінде жатпайды. Сондықтан біртекті емес денеде тек сыртқы пішінге қарап орнын дәл анықтау дұрыс емес. Сұрақ күштердің жалпы әсерін көрсететін нүктені сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Геометриялық орта тек пішінмен байланысты және әрдайым сәйкес емес. Тірек ауданы — аймақ, жанасу нүктесі — тірекпен кездесетін орын, айналу осі қозғалысты сипаттайды. Таралған ауырлық әсерінің шартты нүктесін осы басқа ұғымдармен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Дененің барлық бөліктеріне әсер ететін тартылыстың қорытқы нүктесін ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.