Табиғаттағы қозғалыс
43-параграф · Оқулықтың 146–149-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Табиғаттағы қозғалыс» тақырыбы, 43-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Автобустың аялдамаға қатысты орны уақыт өткен сайын өзгерді. Қандай механикалық құбылыс сипатталған?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
- 1
Дұрыс жауап: Қозғалыс
Жауап нұсқалары
- A.Қозғалысдұрыс
- B.Тыныштық
- C.Қызу
- D.Балқу
- E.Электрлену
Түсіндірме
Ереже: Механикалық қозғалыс — дененің басқа денеге қатысты орнының уақыт бойынша өзгеруі. Қозғалысты сипаттау үшін салыстыруға алынған денені көрсету қажет.
Қолдану: Автобустың аялдамаға дейінгі арақашықтығы өзгерсе, автобус аялдамаға қатысты қозғалады. Оның ішіндегі орындыққа қатысты отырған жолаушының орны өзгермеуі мүмкін. Сондықтан бір денені барлық нысанға қатысты бірдей қозғалмайды деп айту дұрыс емес. Сұрақта салыстыру нысаны берілген, ал өзгеріс уақыт өте орын ауыстыруға қатысты.
Қате нұсқаларды ажырату: Тыныштықта берілген салыстыру денесіне қатысты орын өзгермейді. Қызу температураға, балқу күй өзгерісіне, электрлену зарядқа қатысты. Дененің орны өзгеруін осы басқа белгілермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Дененің орны қай салыстыру нысанына қатысты өзгергенін анықта.
Дұрыс жауап: Қозғалыс
Жауап нұсқалары
- A.Қызу
- B.Балқу
- C.Қозғалысдұрыс
- D.Электрлену
- E.Тыныштық
Түсіндірме
Ереже: Механикалық қозғалыс — дененің басқа денеге қатысты орнының уақыт бойынша өзгеруі. Қозғалысты сипаттау үшін салыстыруға алынған денені көрсету қажет.
Қолдану: Автобустың аялдамаға дейінгі арақашықтығы өзгерсе, автобус аялдамаға қатысты қозғалады. Оның ішіндегі орындыққа қатысты отырған жолаушының орны өзгермеуі мүмкін. Сондықтан бір денені барлық нысанға қатысты бірдей қозғалмайды деп айту дұрыс емес. Сұрақта салыстыру нысаны берілген, ал өзгеріс уақыт өте орын ауыстыруға қатысты.
Қате нұсқаларды ажырату: Тыныштықта берілген салыстыру денесіне қатысты орын өзгермейді. Қызу температураға, балқу күй өзгерісіне, электрлену зарядқа қатысты. Дененің орны өзгеруін осы басқа белгілермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Дененің орны қай салыстыру нысанына қатысты өзгергенін анықта.
Дұрыс жауап: Қозғалыс
Жауап нұсқалары
- A.Балқу
- B.Электрлену
- C.Тыныштық
- D.Қызу
- E.Қозғалысдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Механикалық қозғалыс — дененің басқа денеге қатысты орнының уақыт бойынша өзгеруі. Қозғалысты сипаттау үшін салыстыруға алынған денені көрсету қажет.
Қолдану: Автобустың аялдамаға дейінгі арақашықтығы өзгерсе, автобус аялдамаға қатысты қозғалады. Оның ішіндегі орындыққа қатысты отырған жолаушының орны өзгермеуі мүмкін. Сондықтан бір денені барлық нысанға қатысты бірдей қозғалмайды деп айту дұрыс емес. Сұрақта салыстыру нысаны берілген, ал өзгеріс уақыт өте орын ауыстыруға қатысты.
Қате нұсқаларды ажырату: Тыныштықта берілген салыстыру денесіне қатысты орын өзгермейді. Қызу температураға, балқу күй өзгерісіне, электрлену зарядқа қатысты. Дененің орны өзгеруін осы басқа белгілермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Дененің орны қай салыстыру нысанына қатысты өзгергенін анықта.
Дұрыс жауап: Жылдамдық
Жауап нұсқалары
- A.Жол
- B.Уақыт
- C.Жылдамдықдұрыс
- D.Масса
- E.Күш
Түсіндірме
Ереже: Орташа жолдық жылдамдық жүрілген толық жолды жұмсалған толық уақытқа бөлу арқылы анықталады. Ол қозғалыстың қаншалықты тез жүргенін сипаттайды.
Қолдану: Метрді секундқа бөлгенде метр/секунд алынады. Бұл жолдың өзі немесе уақыттың өзі емес, олардың қатынасынан табылатын шама. Қозғалыс бірқалыпсыз болса, осы қатынас бүкіл аралықтың орташа мәнін береді. Әр сәттегі мәннің міндетті түрде бірдей болғанын қорытындыламаймыз. Бағыт сұралмағандықтан, мұнда жолдық шама қарастырылады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жол траектория ұзындығы, уақыт ұзақтық, масса зат мөлшеріне қатысты физикалық шама, күш өзара әсерді сипаттайды. Жолдың уақытқа қатынасын осы шамалардың біреуімен алмастырма; өлшем бірлігін де тексер.
Қайта орындауға ишара: Қашықтықтың уақытқа қатынасынан алынатын шаманы ойла.
Дұрыс жауап: Жылдамдық
Жауап нұсқалары
- A.Жылдамдықдұрыс
- B.Уақыт
- C.Масса
- D.Күш
- E.Жол
Түсіндірме
Ереже: Орташа жолдық жылдамдық жүрілген толық жолды жұмсалған толық уақытқа бөлу арқылы анықталады. Ол қозғалыстың қаншалықты тез жүргенін сипаттайды.
Қолдану: Метрді секундқа бөлгенде метр/секунд алынады. Бұл жолдың өзі немесе уақыттың өзі емес, олардың қатынасынан табылатын шама. Қозғалыс бірқалыпсыз болса, осы қатынас бүкіл аралықтың орташа мәнін береді. Әр сәттегі мәннің міндетті түрде бірдей болғанын қорытындыламаймыз. Бағыт сұралмағандықтан, мұнда жолдық шама қарастырылады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жол траектория ұзындығы, уақыт ұзақтық, масса зат мөлшеріне қатысты физикалық шама, күш өзара әсерді сипаттайды. Жолдың уақытқа қатынасын осы шамалардың біреуімен алмастырма; өлшем бірлігін де тексер.
Қайта орындауға ишара: Қашықтықтың уақытқа қатынасынан алынатын шаманы ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.