Абай Құнанбайұлы Бірінші сөз
9-параграф · Оқулықтың 44–46-беттері · Сұрақ оқулықтың 44-бетіне негізделген
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Абай Құнанбайұлы Бірінші сөз» тақырыбы, 9-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Абай Құнанбайұлы өз қарасөздерін қандай атаумен атаған?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ғақлия
Жауап нұсқалары
- A.Ғақлиядұрыс
- B.Рубаи
- C.Мысал
- D.Шежіре
- E.Толғау
Түсіндірме
Ереже: Жанрлық атау шығарманың жазылу пішінімен бірге даналық ой мен кеңес беру қызметін танытады.
Қолдану: Абай қарасөздерін ғақлия деп атаған. Бұл атау даналық ой мен ақыл-кеңеске құрылған көркем прозаның сипатын танытады.
Қате нұсқаларды ажырату: Өлеңмен айтылатын толғау не қысқа мысал туралы білім бұл прозалық мұраның өзіндік атауын алмастырмайды. Абай қолданған термин сұралады.
Қайта орындауға ишара: Даналық сөз деген мағынамен байланысты қарасөздердің арнайы атауын еске түсір.
Дұрыс жауап: Көркем қарасөз түрінде
Жауап нұсқалары
- A.Ұйқасты өлең түрінде
- B.Сахналық диалог түрінде
- C.Көркем қарасөз түріндедұрыс
- D.Батырлық жыр түрінде
- E.Өлеңмен жазылған мысал түрінде
Түсіндірме
Ереже: Прозалық пішінде ой шумақ пен ұйқасқа міндетті түрде бағынбай, сөйлемдермен жүйелі баяндалады.
Қолдану: Мәтінде өлең шумағы емес, тізбектелген ой мен талқылау бар. Сондықтан бұл — прозалық ғақлия.
Қате нұсқаларды ажырату: Ақыл-кеңес болуы мәтінді автоматты түрде өлең не мысал етпейді. Пішінді тармақ құрылысына және ойдың берілу тәсіліне қарап анықта.
Қайта орындауға ишара: Мәтіннің шумаққа емес, пайымдаушы сөйлемдерге құрылғанын ескер.
Дұрыс жауап: Жер ортасы жасқа
Жауап нұсқалары
- A.Балалықтың бастапқы шағына
- B.Жастықтың алғашқы кезіне
- C.Жер ортасы жасқадұрыс
- D.Өмірінің ең соңғы күніне
- E.Оқуға жаңа кіріскен шағына
Түсіндірме
Ереже: Лирикалық-пайымдаушы сөйлеушінің кезеңі өткен өмірді бағалаған өз сипаттамасы арқылы анықталады.
Қолдану: Абай өткен өмірін саралап, қалған өмірін қалай өткізу керегін ойлайды. Бұл толысқан адамның ой қорытындысын білдіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: Қажыдым деу міндетті түрде өмірдің соңғы күні дегенді білдірмейді. Автор қалған өміріне жоспар құруға тоқталған толысқан кезеңді атайды.
Қайта орындауға ишара: «Қалған өмірімізді» деген ойдың алдында жас кезеңі қалай сипатталғанын еске түсір.
Дұрыс жауап: Қалған өмірді қалай өткізу керек
Жауап нұсқалары
- A.Жаңа сапарды қайдан бастау керек
- B.Өткен дауды кім шешуі керек
- C.Жиналған малды қалай бөлу керек
- D.Елге қай адам басшы болуы керек
- E.Қалған өмірді қалай өткізу керекдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Кіріспелік мәселе кейін талданатын бірнеше нұсқаны бір ортақ сұраққа біріктіреді.
Қолдану: Кіріспеде ақын өткен әрекеттерінен қажығанын айтады. Сондықтан алдағы өмірдің мәнін іздеу негізгі сұраққа айналады.
Қате нұсқаларды ажырату: Ел, мал және ғылым туралы ойлар жеке-жеке мақсаттар емес, алдағы тіршілікті мәнді өткізу жолдарын іздеуге бағынады.
Қайта орындауға ишара: Автор әртүрлі істі талқылауға кіріспестен бұрын өзіне қандай өмірлік сұрақ қойғанын анықта.
Дұрыс жауап: Қажу мен жалығуды
Жауап нұсқалары
- A.Қажу мен жалығудыдұрыс
- B.Жеңіске масаттануды
- C.Өткенге толық қанағаттануды
- D.Жаңа тартысқа құмарлықты
- E.Өзгені жеңуге қуанышты
Түсіндірме
Ереже: Көңіл күйді автордың өз бағасы мен қайталанған әрекеттерге берген қатынасынан танимыз.
Қолдану: Алысу, жұлысу, айтысу сияқты әрекеттерден кейін ақын қажығанын айтады. Бұл жаңа өмірлік жол іздеуіне себеп болады.
Қате нұсқаларды ажырату: Алысу мен айтысуды тізу оларды мақтау емес. Кейінгі қажу сөзі сол тіршіліктің баянсыздығына көңілі толмағанын көрсетеді.
Қайта орындауға ишара: Бұрынғы әрекеттерден кейін айтылған сезім сөздерін олардың бағасымен байланыстыр.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Доспамбет жырау Қоғалы көлдер қом сулар
- Доспамбет жырау Айналайын Ақжайық
- Абай Құнанбайұлы Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін
- Абай Құнанбайұлы Ғылым таппай мақтанба
- Абай Құнанбайұлы Жетінші сөз
- Абай Құнанбайұлы Отыз бірінші сөз
- Сұлтанмахмұт Торайғыров Шығамын тірі болсам адам болып
- Сұлтанмахмұт Торайғыров Шәкірт ойы
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.