Сұлтанмахмұт Торайғыров Шәкірт ойы
13-параграф · Оқулықтың 57–62-беттері · Сұрақ оқулықтың 57-бетіне негізделген
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Сұлтанмахмұт Торайғыров Шәкірт ойы» тақырыбы, 13-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Шәкірт ойы» өлеңінің авторы кім?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Сұлтанмахмұт Торайғыров
Жауап нұсқалары
- A.Абай Құнанбайұлы
- B.Мағжан Жұмабаев
- C.Сұлтанмахмұт Торайғыровдұрыс
- D.Міржақып Дулатов
- E.Ахмет Байтұрсынұлы
Түсіндірме
Ереже: Авторлық байланыс туындының нақты атауы мен қаламгердің әдеби мұрасы арқылы анықталады.
Қолдану: Торайғыров шәкірттің білім арқылы халыққа қызмет ету арманын суреттейді. Өлең ағартушылық идеяға негізделген.
Қате нұсқаларды ажырату: Шәкірт пен білім тақырыбы ортақ болғандықтан басқа ағартушыны таңдау дұрыс емес. Белгілі өлеңнің авторын нақты еске түсіру қажет.
Қайта орындауға ишара: «Шығамын тірі болсам адам болып» туындысымен ортақ қаламгерді еске түсір.
Дұрыс жауап: Қазақ көгіне күн болу
Жауап нұсқалары
- A.Елден жырақ тыныш өмір сүру
- B.Тек жеке беделге жету
- C.Өткенді өзгеріссіз қайталау
- D.Қазақ көгіне күн болудұрыс
- E.Білімді өз пайдасына ғана сақтау
Түсіндірме
Ереже: Лирикалық арман сөйлеушінің өзін елге қандай қызмет атқаратын бейнеде танытқанынан ашылады.
Қолдану: Күн болу — елге білім мен жарық әкелудің бейнесі. Арман жеке жетістіктен гөрі халық игілігіне бағытталған.
Қате нұсқаларды ажырату: Күн болу табиғи денеге айналу жоспары емес. Ақын өзін халыққа білім мен рухани жарық жеткізуші ретінде елестетеді.
Қайта орындауға ишара: Алғашқы шумақта қазақ көгі мен өрмелеп шығу бейнелерін байланыстырып көр.
Дұрыс жауап: Білімсіздік пен надандықты
Жауап нұсқалары
- A.Түнгі табиғаттың тыныштығын
- B.Білімсіздік пен надандықтыдұрыс
- C.Жасырын байлықтың молдығын
- D.Қыс мезгілінің суығын
- E.Адамның сыртқы келбетін
Түсіндірме
Ереже: Символдық бейненің мәні оған қарсы қойылған құндылық пен шығарманың идеясы арқылы анықталады.
Қолдану: Қараңғылық білім мен ағартуға қарсы бейне ретінде беріледі. Мұнда табиғаттың тура көрінісінен кең әлеуметтік мағына бар.
Қате нұсқаларды ажырату: Қараңғылықты тек түн мезгілі деп түсіну күн болу мұратының қоғамдық мазмұнын ашпайды. Мұнда рухани күй бейнеленген.
Қайта орындауға ишара: Жарық білімді білдірсе, оған қарсы тұрған бейненің астарын анықта.
Дұрыс жауап: Білім мен ағартуды
Жауап нұсқалары
- A.Білім мен ағартудыдұрыс
- B.Материалдық байлықты
- C.Қоғамнан оқшаулықты
- D.Әскери үстемдікті
- E.Өткенді ұмытуды
Түсіндірме
Ереже: Жарық символы мәтінде танымның адамның және қоғамның өміріне оң әсерін бейнелей алады.
Қолдану: Күн қараңғылықты жоятындай, білім надандықты азайтады. Осы ұқсастық өлеңнің басты көркем бейнесін жасайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Күнді тек ауа райымен байланыстыру өлеңдегі шәкірт мұратын тарылтады. Оның қызметін надандықтың азаюы туралы жолдармен салыстыр.
Қайта орындауға ишара: Күн қараңғылықты жойғандай, қоғамда қандай күш рухани өзгеріс жасайтынын ойла.
Дұрыс жауап: Метафора
Жауап нұсқалары
- A.Теңеу
- B.Кейіптеу
- C.Эпитет
- D.Литота
- E.Метафорадұрыс
Түсіндірме
Ереже: Метафора бір нысанды екіншісіне тікелей балап, жаңа астарлы бейне жасайды.
Қолдану: Адам күнге айналмайды; ақын оны ағартушы адамның бейнесіне ауыстырады. Бұл метафоралық мағына.
Қате нұсқаларды ажырату: «Күндей болам» түріндегі ашық ұқсату айтылмаған. Сөйлеуші өзін күн болам деп атайды, сондықтан бейнелеу тәсілін тілдік пішіннен ажырат.
Қайта орындауға ишара: Адам мен аспан денесі тікелей теңестіріле ме, әлде салыстыру жұрнағы бар ма — соны тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.