Доспамбет жырау Айналайын Ақжайық
6-параграф · Оқулықтың 32–38-беттері · Сұрақ оқулықтың 32-бетіне негізделген
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Доспамбет жырау Айналайын Ақжайық» тақырыбы, 6-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Айналайын Ақжайық» толғауының авторы кім?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Доспамбет жырау
Жауап нұсқалары
- A.Шалкиіз жырау
- B.Бұқар жырау
- C.Махамбет Өтемісұлы
- D.Доспамбет жыраудұрыс
- E.Асанқайғы
Түсіндірме
Ереже: Авторлықты анықтау үшін белгілі шығарма атауын жыраудың нақты мұрасымен байланыстырамыз.
Қолдану: Доспамбеттің толғауы туған мекенге, еркін тұрмысқа және жауынгерлік өмірге деген аңсарды білдіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: Туған жерге сағыныш басқа ақындарда да кездеседі. Тақырыптың ортақтығы осы толғауды өзге жырауға телуге негіз болмайды.
Қайта орындауға ишара: «Қоғалы көлдер, қом сулар» туындысымен ортақ авторлық байланысты еске түсір.
Дұрыс жауап: Туған мекенге жақындық пен сағынышты
Жауап нұсқалары
- A.Керуен саудасының бағытын
- B.Қарсы елмен шекараны
- C.Жорықтағы қауіпті өткелді
- D.Қала салынатын орынды
- E.Туған мекенге жақындық пен сағыныштыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Өзен бейнесінің көркем қызметі оған арналған сөздің эмоциялық бағасымен анықталады.
Қолдану: «Айналайын» деп өзенге тікелей сөйлеу мекенді қымбат жанға балайтындай жақындық туғызады. Жайық жырау аңсаған туған өңірдің рухани бейнесіне айналады.
Қате нұсқаларды ажырату: Өзен атауы географиялық мәлімет бере алады, бірақ «айналайын» деген тіл қату оны жай өткелден қымбат мекен бейнесіне көтереді.
Қайта орындауға ишара: Алғашқы қаратпа сөздегі жақындық пен аңсау сезімін өзен бейнесімен байланыстыр.
Дұрыс жауап: Күн қайда
Жауап нұсқалары
- A.Қайда кетті
- B.Қашан келер
- C.Күн қайдадұрыс
- D.Кімге айтам
- E.Неге болар
Түсіндірме
Ереже: Қайталау бірнеше тармақта өзгермей келетін сөз тіркесінің құрылымдық қызметінен танылады.
Қолдану: «Күн қайда» тіркесі өткен не аңсаған өмірге ұмтылысты қайталайды. Қайталанатын құрылым толғаудың сезімін күшейтеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Мағынасы жақын сұрақты ойдан ауыстыруға болмайды. Сұрақ толғаудың көптеген жолын аяқтап тұрған нақты тұрақты тіркесті сұрайды.
Қайта орындауға ишара: Орда, ат және қару туралы тармақтардың соңын ойша салыстыр.
Дұрыс жауап: Аңсар мен сағынышты білдіру
Жауап нұсқалары
- A.Нақты жылды есептеп табу
- B.Жолаушыдан мекен сұрау
- C.Болашақ сапардың кестесін белгілеу
- D.Өткен оқиғаның куәсін анықтау
- E.Аңсар мен сағынышты білдірудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Риторикалық сұрақ ақпарат сұраудан гөрі ішкі сезім мен ұстанымды күшейтуге қызмет етеді.
Қолдану: Бұл сұрақтар нақты жауап талап етпейді. Олар жыраудың ішкі сағынышын білдіретін риторикалық сұрақтар.
Қате нұсқаларды ажырату: Жырау әр сұраққа күнтізбелік жауап күтпейді. Қайталанған сұраулар оның еркін өмірге деген аңсарын білдіреді.
Қайта орындауға ишара: Сұрақтарға нақты күнді атау жеткілікті болар ма — соны сезімдік мазмұнмен салыстыр.
Дұрыс жауап: Еңсесі биік боз орда
Жауап нұсқалары
- A.Еңсесі биік боз ордадұрыс
- B.Керегесі кең қараша үй
- C.Қабырғасы қалың тас сарай
- D.Есігі тар жорық шатыры
- E.Шаңырағы аласа күрке
Түсіндірме
Ереже: Баспана деталі оның нақты сипаты арқылы лирикалық кейіпкер аңсаған тұрмысты елестетеді.
Қолдану: Боз орда көшпелі тұрмыстың салтанатты бейнесін береді. Жырау оған еркін кіретін күнді аңсайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Көшпелі баспананың жалпы атауын білу жеткіліксіз. Жырау еркін кіретін салтанатты кең орданы ерекше сипатпен береді.
Қайта орындауға ишара: Еңкеймей кіретін күнді аңсау үйдің биіктігі туралы нені білдіретінін еске түсір.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.